Elbasynyń ózi alda Qazaqstandy az qıyndyq kútip turmaǵanyn aıtyp, búdjet qarajatyn tıimdi jumsaýǵa shaqyrdy. Tıisti mekemelerge shyǵyndardy qysqartýdyń naqty tetikterin qarastyrýdy tapsyrdy. Sóıtip, memlekettik organdar shyǵyndaryn qysqartyp, únemshil saıasatqa kóshetin keıip tanytýda. Aılyq-jalaqy, jumysshylar sany qysqarmaıdy degenmen, birshama deńgeıde memlekettik organdar qarjylyq qıyndyq kóretin sıaqty.
Osy rette burynǵy Májilis depýtaty, qoǵam qaıratkeri, «Órleý» Ulttyq ortalyǵy» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Murat Ábenov polıseılerdi qysqartý arqyly, daǵdarys jaǵdaıynda memleket qarajatyn únemdeýdi usyndy. Bul oıyn ol óziniń «Feısbýk» áleýmettik jelisindegi paraqshasyna jarıalady.
«Gaıshnık», «maıshnıkter» ne úshin kerek? Daǵdarys degen dabyrany paıdalanyp olardy qysqartyp tastaý kerek. Eshkim baıqamaı qalady. Baıqasa, júrgizýshiler baıqap, qıyn sátte kórsetken kómek úshin alǵystaryn aıtar edi» degen eks-depýtat qazirgi tańda jol-patrýldik polısıa qyzmetkerleriniń jumysyna kóńili tolmaıtynyn aıtady. Onyń oıynsha, polıseıler jol qozǵalysyn rettep, azamattarǵa kómek kórsetý ornyna jeke múddelerin kúıttep júrgen kórinedi.
«Keshe Túrkistannan Shymkentke deıin kólikpen júrip óttim. Joldarda kóktaıǵaq, tazalanbaǵan, eldi-mekender ishinde ǵana azyn-aýlaq qum tóselgen. Qyrǵa shyǵarda jáne túsken kezde kólikter taıǵanap jatyr. Al, forma kıgen, bizdi qorǵaýy tıis adamdardyń róli túsiniksiz. Qosymsha beketter qoıyp, elge qaýip-qaterdi eskertý ornyna qoldaryna radar ustap jasyrynyp júr. Olar júrgizýshilerdi «aýlaýǵa» shyqqan. Túsinemin, jańa jyl jaqyndap keledi. Basshylardyń talaby qatty», - deıdi Murat Ábenov.
Ol jol polıseıleriniń osy áreketteri kesirinen qazir eshkimniń shofer bolǵysy kelmeıtinin, bul mamandyqtyń shyǵyny kóbeıip ketkenin aıtady. Eks-depýtat qazir qoǵam men memleketke túk paıdasy bolmaı otyrǵan bul qyzmetterdi Grýzıadaǵydaı taratyp jiberý kerek dep sanaıdy.
Ázirge İshki ister mınıstrligi tarapynan burynǵy depýtattyń syn-eskertpesine eshbir túsinik berilgen joq.
Buǵan deıin ishki ister mınıstri Q. Qasymov polıseılerdi qysqartýdyń qajettiligi týyp otyrmaǵanyn aıtqan edi. 2013 jyly patrúldik polısıa men jol polısıasy biriktirilip, «ámbebap» polıseıler paıda bolǵan bolatyn. Osy reformanyń arqasynda qylmysty izin sýytpaı ashý kórsetkishi 5 paıyzǵa, jol erejelerin buzýdy anyqtaý 16 paıyzǵa artqanyn aıtady polıseıler.
«Bir polıseıge jumsalatyn shyǵyn osy eki qyzmetti biriktirgenge deıingi deńgeıde. Qyzmetkerlerdiń shtattyq sanyn qysqartý qajettiligi joq, óıtkeni onyń barlyǵy tıisti normalarǵa saı keledi» degen bolatyn mınıstr.
Osy rette halyqaralyq normalarǵa saı, halyq sanyna shaqqandaǵy polıseılerdiń úlesi týraly da aıta ketken jón. 100 myń adamǵa 445 polısıa qyzmetkerinen keletin Qazaqstan bul kórsetkish boıynsha byltyr 6 oryndy ıelengeni jáne bar. Álemdik tájirıbede bul baǵyttaǵy ortasha kórsetkish 100 myń adamǵa 300 polıseı shamasynda kórinedi.
Eldi mekenderdiń shaǵyndyǵy men turǵyndardyń azdyǵyna baılanysty bizdiń eldegi polıseıler sanynyń shamadan tys ekendigi buǵan deıin de synǵa ilinip júrgen bolatyn. Daǵdarys jeleýimen taǵy da sóz bolyp otyr. Bılik shynymen polısıa qyzmetin ońtaılandyryp, osy salaǵa jumsalatyn qazyna qarajatyn qysqarta ma, ózgerissiz qaldyra ma ol bir kúnde anyqtala qoıar sharýa emes, árıne. Alaıda, quqyqqorǵaý salasyndaǵy tıimsiz jumys tetikteri, qylmys ashý, tergeý kezindegi ádiletizdikter búginde eshkimge qupıa emes. Polıseılerdiń qysymyna shydamaı óz-ózine qol jumsaǵandardy da kórip jatyrmyz. Polıseılerdiń kásibı biliktiligi de turaqty túrde ótetin attestasıalyq tekseristerge qaramastan syn kóteretin deńgeıde emes. Qarapaıym turǵyndar zań talaptary, qyzmet atqarý erejelerin bilmeıitin, bilse de saqtamaıtyn polıseılerdiń teris áreketterin vıdeoǵa túsirip alyp, áleýmettik jelilerde kúnde taratyp júr. Bir top polıseıdiń 2-3 mas jigitten taıaq jep jatýy da jańaly bolmaı qaldy búginde.
Osy rette polıseılerdiń qazirgi ýaqyttaǵy eńbekaqysy týraly aıta ketsek. Buǵan deıin polısıa qyzmetkerleriniń jalaqysy 2013 jyly ósirilgen edi. Ol ózgerister boıynsha qyzmet ótili 20 jyldan joǵary podpolkovnık shenindegi aýdandyq İİB bastyǵy 220 myń kóleminde, kapıtan shenindegi, qyzmet ótili 5-7 jyl bolatyn ýchaskelik ınspektor 135 myń, aýdandyq zvenodaǵy maıor shenindegi qyzmet ótili 5-7 jyl bolatyn jedel ýákil 120 myń teńge kóleminde belgilendi. Úsh jyldan beri jyl saıyn bul kórsetkish ınflásıa deńgeıi jáne ortasha jalaqy kórsetkishine saı ósip keledi. Uzyn sany 300 myńnan asyp túsetin qazaqstandyq polıseıler sany myna qıyn qystaý ýaqytta otyz paıyzǵa qysqarsa da memleket qazynasyna aıtarlyqtaı demeý bolar edi shynymen.
Jomart Abdollauly
