Jýyrda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine halyqtyń kóshi-qony jáne jumyspen qamtylýy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Mine, osy zańnyń arqasynda shet eldegi qandastarymyz tarıhı otanyna kelýge múmkindik aldy. Alaıda, búginde, Úkimettiń otandastarymyzdy elge ákelýge eshqandaı múmkindigi joq. Bul týraly kúni keshe otandyq telearnalarǵa bergen suhbatynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ózi aıtty.
Qandaı da bir memleket qýatty bolǵysy kelse, halyq sanyn kóbeıtýge kóp kóńil bóledi. Al, biz «Máńgilik el» bolamyz dep aldymyzǵa úlken maqsat qoıyp otyrmyz. Ókinishke qaraı dál qazirgi kezdegi halqymyzdyń sany «Máńgilik el» bolýǵa eshqandaı múmkindik bermeıdi. Óıtkeni 17 mıllıon halyqtyń ne bári 11 mıllıony ǵana memleket qurýshy ult bolyp sanalady.
Jalpy, qýatty el bolý úshin, qazaqtardyń úles salmaǵy 70 paıyz emes, 80 paıyzdan joǵary bolýy kerek. Al, Qazaq elinde memleket qurýshy ulttyń 80 paıyz bolýy asa qıyn sharýa emes. Máselen, shet elde búginde 5 mıllıonnan astam qandastarymyz turady. Mine, sol baýyrlarymyzdyń elge alyp kelsek jáne de ishki ósim joǵary bolsa qazaqtar 80 paıyz bolar edi. Alaıda, shettegi qandastarymyzdyń ishinde Eýropa qazaqtary elge kelýge asa yntaly emes. Óıtkeni, Eýropanyń ómir-saltyna úırengen qandastarymyz qazaq eline keler me eken? Bul jaǵy belgisiz?
Biraq, bir belgilisi, úles salmaǵymyzdyń artýyna Ózbekstan quramyndaǵy 500 myń qaraqalpaq aıtarlyqtaı yqpal eter edi. Óıtkeni tili men dini bir qandastarymyz 1936 jylǵa deıin Qazaq eliniń quramynda boldy. Endeshe qandastarymyzdy baýyrǵa basyp, tili men dilin saqtap qalýǵa kúsh salýymyz kerek. Al, Ózbekstannyń Qaraqalpaqstanǵa Táýelsizdik berýi ekitalaı. Óıtkeni, 1993 jyly eki el arasynda «20 jyldan soń Qaraqalpaqstan Ózbekstan quramynda qalý-qalmaý máselesin daýys berý arqyly sheshedi» degen kelisim bolǵan. Alaıda, atalǵan kelisim-shart 2013 jyly mejeli ýaqyt kelgende umyt boldy. Al, bul kelisim-shartty Ózbekstan bıliginiń esine salǵan azamattar qýǵyn-súrginge ushyrap jatyr.
Uzyn sózdiń qysqasy, Ózbekstan úkimeti qaraqalpaq jerin ońaılyqpen bermeıdi. Óıtkeni, qandastarymyz ornalasqan aımaq tabıǵı baılyqtyń keni bolyp sanalady. Al osyndaı maı shelpekti ózbek bıligi qaraqalpaqtarǵa bergisi joq. Onyń ústine Úkimet jyldan jylǵa ózbektendirý saıasatyn kúsheıtip, qaraqalpaqty ana tilinen maqurym etýge tyrsyp jatyr. Sondyqtan da qaraqalpaq aǵaıyndar ana tilin saqtap, ósip órkendegisi kelse Qazaq eline atbasyn burýy kerek.
Serik JOLDASBAI
Astana
