Sóz joq, adamzat qoǵamyn qaıyrymsyz­dyq qaptady...

Sebebi, qarjylyq-materıaldyq daǵdarys emes, rýhanı daǵdarys.

Kúlli adamnyń balasy rýhanı daǵdarysqa ushyrap, rýhanı múgedektikke bet aldy. Buǵan tabıǵat apattary, munaıdyń baǵasy, tipti, ár-ár jerdegi soǵystardyń tutanýy saldar emes, eń úlken sebep – adamdardyń óz­inde, dálirek aıtsaq, adamdardyń ishki dúnıesiniń, ıaǵnı, kisilik qasıetiniń joǵalýynda. Eger adamnyń júreginde aıaýshylyq pen qaıyrym bolmasa, qatygezdik pen qaıyrymsyzdyq basyp alady.

Men bul kezekti ýájimdi adamdardyń boıy men oıyndaǵy qaıyrymsyzdyqqa arnaýym tegin emes. Árıne, álemdik munaı baǵasy men qazaq teńgesiniń quldyraýyn; ne bolmasa qazaq jerin jaılaǵan jemqorlyqty; tipti, orys ormanynyń aıanyshty ahýalyn tilge tıek etsem de bolar edi...

Joq! Adamzat úshin úlken qaýip – qaltanyń juqarýy bolmaı tur, zor náýbet – qaıyrymsyzdyq boldy! Osy kúnderi áleýmettik jelilerde bizdiń qazaqtardyń qasqyrlardy qyryp, qosaqtap baılap tastaǵan beınekeskinderi tolyp ketti. Áýmeser áreketshilerdiń biri kóliktiń dóńgelegimen qasqyr-baıǵustyń belin úzip, qorlap óltirse; bireýi qasqyrdyń etin qazanǵa salyp asyp jatyr; kelesisi daraqy kúlkimen maqtanýda...

«Kók Bóriden taradyq» deıten mıftik túsiniktegi qazaq qasqyrdy qorlamaq túgili, bóriniń atyn da betaldy atamaǵan jurt.

Arlan – aıbatty, aıbyndy, ójet, ór, batyl, batyr ári shydamdylyq pen tózimdiliktiń sımvoly. Kókbóri – janary ǵana ottaı laýlaǵan jyrtqysh emes, rýhy maıyspaıtyn myqty maqulyq, kıeli tirshilik ıesi.

Bizdiń ultymyz: «Aqylsyz atqa minse, atasyn basyp kete jazdaıdy» deıdi. Kıesinen bezgen, ıt-qusty qorlaǵan jaýyzdarǵa zań aıasynda shara qoldanylýy kerek. Báriniń syry men isine qanyq Alla Taǵala jaýyzdardyń ne ózine, ne urpaǵyna bul qıanattyń jaýabyn qaıtarady. Jalpy, adam balasy qıanattyń qaıtyp keletin zańdylyǵyn umytpaýy kerek.

Keshe ǵana dúnıeden ótken qazaqtyń tanymal jazýshysy, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Ábish Kekilbaevtyń arakidik óleń de jazǵanyn bireý bilse, bireý bilmeıdi. Ábaǵań óleńdi jany qatty aýyryp, aıtary qara sózge par kelmegende jazǵan sıaqty. Qarańyz:

«Adam qoly talaı jaýdy jaıratqan,

Adam qoly talaı baýdy jaınatqan.

Adam qoly tikken talaı kebindi,

Adam qoly jýǵan talaı jórgekti.

Adam qoly sepken talaı ólimdi,

Adam qoly talaı besik terbetti.

Bir óńeshti toltyra almaı qos qolmen,

Bul jalǵanda talaı pende bosqa ólgen.

Adam onda bilmeı raqat degendi,

Adam onda sezbeıtuǵyn shabytty,

Qoldar onda jazyp zarly óleńdi,

Qoldar onda kóteretin tabytty.

Qoldar! Qoldar! Aıan, aıan ózińe!

Onyń bári óziń jazǵan shejire!» – dep qatal sóılep, shyndyqty shıyrlaı jyrlaǵan Ábaǵań, túbinde adamnyń ımanǵa kelip, ıbasy men meıirimin saqtaý qajettigin eskertedi:

«Talaı-talaı tańbań qaldy ýaqytta,

Jyldar keldi, jyldar týdy ne túrli.

Búgin qos qol bolashaqqa, baqytqa

Barar joldyń relsteri sekildi...»

...Iá, jamandyq istegen adamnyń qoly qıanattyn tıylyp, jaqsylyqqa jumsalýǵa tıis. Balasy men nemeresiniń, urpaǵy men ultynyń erteńin oılaıtyn parasatty adam qaıyrymnyń qaıyrynyń ushan-teńizdigin túısinbese, qasiret-qaıǵy alys ketpeıdi...

Mine, sondyqtan qaıyrymsyzdyq – azap ben tozaqtyń baspaldaǵy ǵana...

Qajymuqan ǴABDOLLA