Arsyzdyq pen aıarlyq adam balasyn eshýaqytta pushpaqqa jetkizip abroı ápermegen. Degenmen, jaratylysynan jamandyq pen zulymdyq jasaýǵa jany qumar, bar bitireri-bireýge or qazyp, eteginen tartyp súrindirse rahattanyp, lázzát tabar kázzáptarǵa ar-uıat, namys atty adamı bıik uǵymnyń quny kók tıyn. Osyndaı pálequmar arzan oıly, alasa toptyń, qazaqtyń namysyn tý etip kótergen, ulttyń múddesin qorǵaýshy «patrıotsymaq» bop kóringisi keletinderdiń, ekijúzdiligi qanyńdy qaraıtyp,janyńdy jabyrqatady.Kóz aldyńa eriksizden qoı terisin jamylǵan qorqaýlar elesteıdi. Oqyrman qaýymǵa túsiniktileý bolsyn-sál sheginis jasap, aıtar bolsaq, búgingi áńgime taqyryby: sonaý 1986-jylǵy jeltoqsanda qylyshynan qany tamǵan, qyzyl ımperıanyń tizesin dirildetken, qazaq halqynyń namysyn taptatyp tiri júrgenshe, ar jolynda arpalysyp ajal qushqandy artyq sanaǵan, bıik rýhty, ór minezdi qaısar jastardyń arqasynda ultymyzdy orys otarshylarynyń odan ármen oıyna kelgenin jasap, ultymyzdy tabanǵa taptaýyna jol bermedi, aıylyn jıǵyzdy. Keıinnen osy qandy kúrestiń nátıjesi-qazaq halqy bodandyq buǵaýynan bosap ,bostandyq týyn jelbiretip,Táýelsizdikke qol jetkizdi. Búgingi bılik pen memleket tarapynan baǵalanyp, aıtarlyqtaı aıryqsha qurmet kórsetilmese de, qarapaıym halyqtyń qabyldaýynda, jeltoqsanshylar- «qazaqtyń er júrek batyrlary»- degen qaǵıda qalyptasqan. «Bir qumalaq, bir qaryn maıdy shiritedi» el basyna eki talaı kún týyp, er synalyp, ar-namys, azamattyq tarazyǵa túsken urymtal shaqta, ulty úshin tepsinip, tektilik tanytyp alańǵa shyǵyp, muzdaı qarýlanǵan janalǵysh jasaqtardyń sesinen seskenip, qaharynan qaımyqpaǵan sol kezdegi ór minezdi, qaısar ul-qyzdarymyzdyń, búginde aqyl toqtatyp, ata saqaldy jasqa jetkende, birimen-biri aıtysyp, sottasyp, alakóz bolyp jatqany kórgen kóz, estigen qulaqqa ersi qylyq. Al búgingi bıliktiń ishindegi, bir barmaǵyn ishine búkkender úshin, qazaqtyń el bolyp, birigip, ult bolyp uıysqanynan góri, birimen –biri ıtshe yryldasyp, aıtysyp-tartysyp jatqany tıimdi. Sózge ergish, aıtqanǵa kóngish, bas shulǵýǵa beıim, bıliktiń qolynda qolbala bolýǵa qushtar, azyn aýlaq, tıyn-teben, sólkebaı ustatsa boldy solyǵy basylyp,artynan súmeńdeıtinderdi bıshikeshter alystan tanıdy, birden «baýyryna» tartady. Aıdaǵanyna júrgish, aıtaqtaǵanǵa úrgishter úshin, budan basqa «baqyttyń» keregi de joq. Odan asqan rahatty da qajetsinbeıdi. Netken taıyzdyq, netken biliksiz, beısharalyq! Keıde aıaısyń, osyndaılardy. Uly Abaı atamyz: «kóp aıtsa kóndi, jurt aıtsa boldy, ádeti nadan adamnyń» degeni eriksizden esińe túsedi. Eki jyldan asty, Patrıottyq qozǵalys, «Jeltoqsan aqıqaty» Respýblıkalyq Qoǵamdyq Birlestigi ishinen jik shyǵaryp, daý-damaı týǵyzýshylardyń ylańy bárimizdi «sharshatty». Buny bastaǵan álgi «jetekke júrgish, aıtaqqa úrgishter» tobyna jatatyn Jaqsylyq Jeksembaev atty alaıaqtyń arsyzdyq aıǵaı- shýy. Aýyz toltyra aıtar azamattyq isi, ıa bolmasa, bátýaly hám berekeli sózi buıyrmasa da, qolynan kelmeske, qur bekerge qumar, tyrash bir pende.Sońyna ózi tektesterden shaǵyn top quryp, osy uıymdy ujymdastyryp, basyn biriktirip, adaldyq pen adamgershilik jolynan aýytqyp kórmegen, ult jandy azamat -Núken Beısenǵazy Sádýulynyń jolyna kóldeneń tuzaq quryp, or qazýmen keledi. Maqsaty belgili: «birlestiktiń tóraǵasy bolyp, kópke tórelik aıtý»! Al ókinishke oraı, bıliktiń ishindegi, neken-saıaq bolsa da, kezdesetin, kózimiz kórip júrgen, ishi tarlarǵa, aryn saýdaǵa salmaıtyn, bir betkeı, naǵyz ult jandy, qyrǵı minez, patrıot-B.S.Núkennen góri, dúmbilez, ózindik oı-pikiri shala, jem kórsetse, jemsaýy búlkildep, alaqanǵa qona ketetin –J.Jeksembaev sekildi «kógildir kógershinder» tıimdirek! Ótirik jala jabýǵa jany qumar, kúnige bir jamandyq jasamasa, túni boıy uıyqtaı almaı, dóńbekship shyǵatyn bolsa kerek. J.Jeksembaevtyń bar bitireri- qolynan keletin áreketi, aryz jazyp, shaǵym túsirý, ótirikti sýdaı sapyryp, oıdan qurastyryp, naqaqtap, las-nas ispen shuǵyldaný.Bireýdiń basqan izin ańdyp, timiskilep, jipke tizýden basqa bileri joq. Qazaqtyń marqasqalaryn qoısha kógendegen- 1937- jylǵy zulmatta, NKVD-ǵa dál osyndaı berilip qyzmet kórsetken jaramsaq- jaltaqoılar aýadaı qajetke asqan kórinedi. Eki jyldan beri,birneshe ret sotqa negizsiz aryz jazyp, dálelsiz túrde tek áıteýir «óıtti-búıtti» dep ósek-aıańdy ońdy-sońdy boratsa da,japqan jalasynyń birde biri qısynǵa qıyspaǵandyqtan, Almaty qalasy Túrksib aýdandyq soty isti qarap talabyn qanaǵattanǵysyz dep tapty. Oıdan qurastyryp, qalaıda PQ «Jeltoqsan aqıqaty» RQB –niń tóraǵasy-B.S.Núkendi «qurtamyn,joıamyn» degen las pıǵyl, qara nıet arsyzdyǵy iske aspady. Ádiletti sot júıesinde de oı-órisi bıik, óreli azamattar az emes qoı! Aq-qarasyn saraptap, negizsiz jazǵan, jalǵan - jala aryzdaryn qanaǵattandyrǵysyz qaldyrdy. Eshbir dálel- dáıeksiz, tek maqsat-múddesi -adal azamatqa qara kúıe jaǵyp, abroı-bedeline nuqsan keltirý arqyly tuqyrtý aılasy ekendigin túsindi. Aldynda otyrǵan eki azamattyń nendeı maqsatty kózdep otyrǵanyn tamyrshydaı tap basyp bilgen, Túrksib aýdandyq sotynyń sýdıasy- B.T.Kúzembaev pen sot ádildigin qadaǵalaýshy prokýror- Sh.Baıatova aqty –aq, qarany-qara dep taýyp ádil sheshimin shyǵardy! Bir áttegenaıy- J.Jeksembaev bastaǵan aryzqoı, jalaqor, jalǵanshy toptyń jyrtysyn jyrtyp, sózin sóılep, shashbaýyn kóterýge belsene at salysqan belgili jazýshy- pýblısıs, jeltoqsanshylar jóninde jazyp-syzyp, «shejire taratyp» júrgen- Talǵat Aıtbaıuly men «Dat» gazetiniń tilshisi-Gýlmıra Toıboldınanyń tabylǵany ábesteý boldy. Jazǵan-syzǵandaryna qarap,syrttaı súısinip rıza bolyp júrgenimizben, adam balasy pendeshilikke urynsa, sózi bir basqa,oıy bir basqa, al is-áreketi múldem basqasha eken ǵoı- degen oıǵa qalasyń. Al, oı órisi joǵary azamattyń, óz ustanymy men qaǵıdasy bolsa, qıanat káne, ádildik qaısy, aramzalyq pen adaldyq qaıda- soqyrǵa taıaq ustatqandaı kórinip turǵan joq pa! Kúmándi kómeski iske kirisip,bireýdi orynsyz kináláp qaralaýǵa qumar, qaranıettilerdi qoldaǵansha,ózderiniń shyqqan azdy-kópti azamattyq bıiktikterinen tómen túspegeni táýir edi. Ókinishtisi, osyndaı arzan iske aralasyp, jınaǵan abroıdy bir sátte tógýdiń ornyna, onsyzda, sıyrdyń búıregindeı bólshektenip, alaýyzdanýǵa bet alǵan, keri ketýge kelisim bergenderge «táıt» dep jón siltese bolmas pa edi. «Kórsete alsań kópshilikke adal nıet ónege, kópshilikte kóteredi dáıim seni tóbege» - degen ulaǵatty ustanymdy esterinen shyǵarǵany qalaı? Az qazaqty júzge bólshektep, «bólip al da, bıleı ber» degen saıqaldyq saıasatqa qarsy turar, onsyzda jaǵdaıy jar ústinde turǵan, almaǵaıyp kezeńde, birimen-biri ustasyp, dushpanǵa taba bolǵannan utqanymyz qaısy, qazaqtyń bir-birimen jaý bolǵanynan aıyzy qanyp, jan-jaqtan antalap, bizderdi ult esebinde joıýdy kózdegen mysyq tileýlilerdiń esebin túgenderimiz aıqyn. Bul aqıqatty satqyndyq pen jaǵympazdyqqa jany qas júregi taza azamattar túsiner, al J.Jeksembaev pen Gúlbahram Júnis sekildi «kimniń tarysy pisse, sonyń taýyǵy» bolýǵa arlanbaıtyndar úshin, eki dúnıe-bir qadam! Jalǵanda, bir nárse aqıqat- Kúndi alaqanyńmen jaba almaısyń! Aqqa-Qudaı jaq! Beısenǵazy Núkendeı azamatty súrindirip, ushpaqqa jetýdi kózdeýshilerge aıtarymyz: berisi –arsyzdyq, arysy-aqymaqtyq! Al ózi adasqanymen qoımaı, sońynan ergen,soıylyn soǵýshylardyń tirligine berer, ádil baǵasynyń narqyn kózqaraqty oqyrman ózi paryqtar. Abaı hakim aıtqandaı:
«Talasyp bosqa,
Jaý bolyp dosqa,
Qor bolyp quryp barasyn,
Ótirik ,aryz toldy ǵoı,
Ókiner ýaqytyń boldy ǵoı» degen qasıetti sózine qulaq qoıar úmitimiz bar.
İzgilik ataýlyǵa jaýyǵyp, iritki salyp, alaýyzdyqty qozdyrýshy –Jeksembaev Jaqsylyq Tusaıuly 1986- jylǵy ult-azattyq kóterilisiniń qaharmandaryna qara kúıe jaǵyp, qasıet tappaıdy. Qazaq ultynyń qadir-qasıetin ketirer las pıǵyldan arylyp jón sózge toqtar degen úmitimiz bar.
Birińdi qazaq birin dos Kórmeseń istińbári bos» degen Abaı sózi dalaǵa ketpes!
Jeltoqsan kóterilisine ádil baǵa berilip, tolyq saıası áleýmettik mártebesin alýyna shyr-pyr bop, jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júrgen adal nıetti- Beısenǵazy Sádýulyndaı beldi azamatty jardan ıterýdi kózdeýshi toptyń kókeıin teskenderge -Qudiretti Allanyń zaýaly haq, Ádiletti Zańnyń amaly naq bolary aqıqat!
Lepesov Saılaý Birtaıuly, PQ «Jeltoqsan aqıqaty» gazetiniń tilshisi
