سوڭعى كەزدەرى ءبىزدىڭ بيلىك باسىنداعىلار نە ىستەرلەرىن بىلمەي، داعدارىپ قالعان سياقتى. اسىرەسە، ۋكراينا جاعدايىنا كەلگەندە، ۇزاق ۋاقىت ۇنسىزدىك ساقتاپ كەلىپ، كەشە عانا "مۇرىندارىنىڭ استىنان"  مىڭگىرلەگەندەي بولىپ، ۋكرايناداعى جاعدايدى بۇۇ- نىڭ قاناتى استىندا كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشۋ كەرەك دەگەن سياقتى ۇسىنىستار ايتقانداي  بولدى.

بيلىكتەگى بۇل ۇنسىزدىكتىڭ - اقش پەرزيدەنتى باراك وبامانىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنا تەلەفون ارقىلى حابارلاسقانىنان كەيىن پايدا بولعانىن جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى بىلەدى. ول تەلەفون ارقىلى بولعان اڭگىمەدە، ناقتى نە تۋرالى ءسوز بولعانىن ەشكىم بىلمەيدى. دەسە دە، «جاقسى» اڭگىمە بولماعان سياقتى. اقش-تىڭ ءقايبىر قازاقستانعا جانى اشىپ، بۇيرەگى ەزىلىپ تۇر دەيسىز؟ مەنىڭشە، ەڭ الدىمەن ولاردى قاتتى الاڭداتاتىنى – اقش-تىڭ قازاق ەلىنەن تاۋىپ جاتقان مول پايداسى ەكەنى داۋسىز. سول «شىلقا مايدىڭ» قايداعى ءبىر ورەكەڭدەرگە باسىبايلى كەتىپ قالماۋى جاعىن نازاردا ۇستاسا كەرەك. قاراپ وتىرساڭىز، قازاقستاننىڭ  ساياسي ۇستانىمدارى  لاڭگى  ويىنى سياقتى. قايسىسى  تەبەم  دەسە، سونىڭ ىعىنا جىعىلىپ  كەتە  بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا ماڭگىلىك ەل تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى  ساندىراق سياقتى.

   قازاقستانداعى دەموكراتيانىڭ سيقىن ولار ءبىزسىز دە جاقسى بىلەدى. ولار ەڭ الدىمەن ءوز قالتالارىنىڭ قامىن كۇيىتتەيتىندىكتەن، بىزدەگى يەسىز ەن بايلىقتان مولىراق قارپىپ، اساپ الىپ بارىپ، سودان كەيىن قالعانى تۋرالى ءسوز ەتپەك. ءبىزدىڭ شامالاۋىمىزشا، سول جولعى ەكى ەل باسشىلارى اراسىنداعى اڭگىمەدە رەسەيگە ەكونوميكالىق جانە ساياسي سانكسيالار جاريالاناتىنى - ءسوز بولعانى داۋسىز. «وگىزگە تۋعان كۇننىڭ - بۇزاۋعا دا تۋىپ كەتپەسى ءۇشىن» بىزدەگىلەردىڭ قانداي ۇستانىمدا بولۋىن ولار ەرىندەرىنىڭ ەمەۋرىنىمەن عانا سەزدىرگەن شىعار.  بىزدەگى ۇرى بيلىككە وسىنىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر. سەبەبى، ەلىمىزدەن بۇگىنگە دەيىن قولدى بولعان 150 ملرد. اقش دوللارىنىڭ شەتەل اسىپ، سول جاقتاعى وفشورلىق ارالداردا مۇرتى بۇزىلماستان تىعۋلى جاتقانىن جانە ول قولدى بولعان قارجىلاردىڭ ناقتى يەلەرىنىڭ كىم ەكەندەرىن اقش جاقسى بىلەدى. ەگەر ەرتەڭ سولارعا دا سانكسيا جاريالانسا، ءبىزدىڭ اشقاراق بيلىكتىڭ كومەيىنە قۇم قۇيىلدى دەي بەر.

    وزدەرى كوپتەن بەرى «ەۋرازيا وداعى» دەگەن سىلتاۋمەن انالاردىڭ قاناتى استىنا ەنىپ، جان ساۋعالاۋدى اسىعا «ارمانداپ» جۇرگەندە، جاعدايدىڭ بۇلاي كۇرت وزگەرىپ شىعا كەلەتىنىن ولار بولجاي المادى. سىرتىن قانشا قامپيتقانىمەن رەسەي  ەندى ءوز باسىمەن ءوزى قايعى بولىپ كەتۋى مۇمكىن. ويتكەنى، ول ەلگە ەكونوميكالىق سانكسيا جاريالانىپ تا كەتتى. ول ەلدەگى تالاي قولدى بولعان مول قارجىنىڭ جەلگە ۇشىپ، جوق بولىپ كەتۋى  عاجاپ ەمەس.

ەرتە مە، كەش پە، مۇنداي كۇننىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز باسىنا دا ورناۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى، بىزدەگى قاپتاعان جاساندى «ميللياردەرلەردىڭ» بارلىعى دەرلىك، تەك ۇرلىق جولىمەن بايىعاندار ەكەنىن الەم ەكونوميستەرى، قارجىگەرلەرى مەن ساياساتكەرلەرى وتە جاقسى بىلەدى. ولار تەك،  بىزدەگى ۇرىلاردىڭ قوياسىن اقتارىپ تاستايتىن ءساتتى عانا كۇتىپ وتىر.

كەز-كەلگەن مەملەكەتتى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە توناعاندار ەشقاشان دا ءادىل جازادان قۇتىلىپ كورگەن ەمەس. بىزدەگى قاپتاعان ۇرىلار دا ودان قۇتىلا المايدى. ولاردا بۇرىن: «ءبىزدىڭ جانىمىزدى ءبىر ساقتاسا، مىنا رەسەي عانا ساقتاپ قالا الادى» دەگەن ءبىر ءۇمىت بولعان. وعان قىرعىز ەلىنىڭ ەكى بىردەي پرەزيدەنتىنىڭ قاشىپ بارىپ، باسساۋعالاعاندارى دالەل.

بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ تويىمسىز بيلىك  الىپ كورشىمىز قىتايدان 20 ملرد. اقش دولللارىن قارىزعا العانى، ول ەلگە شيكىزاتىمىزدان مولىراق قارپۋعا جاعداي ۇستىنە جاعداي جاساپ جاتقانىمىز بۇگىندە ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. بىزدەگى ۇرىلارىمىزدىڭ ەندىگى ءبىر «ءۇمىتى» -  الدا-جالدا باستارىنا كۇن تۋا قالسا، وسى ايداھاردى بارىپ پانالاۋ. ءبىراق، جۇڭگو كەڭقولتىق باتىس ەمەس، تۇككە تۇرمايتىن ءبىر ەلدى ساتىپ، قاشىپ كەلگەن سۋ جۇرەك ۇرىلاردى ولار قايتپەك؟ وندايلايلار  قىتايدىڭ وزىندە دە تولىپ جاتىر. قىتايعا ادامنىڭ كەرەگى شامالى، بايلىعى دا جەتەرلىك، ولار ارتىق «باس اۋرۋىن» قايتپەك؟

سوندا ويلاپ قاراساڭ، بىزدەگى قاپتاعان ۇرىلاردىڭ بارار جەر، باسار تۋلارى قالماعان سياقتى ما، قالاي؟ ەندى سوندا ول ۇرىلار قايدا بارىپ، باسساۋعالاماق؟

بۇل - مۇلدەم باسقا اڭگىمە.  وسىعان قاراعاندا، رەسەيدەگى، ۋكرايناداعى، قىرىمداعى، اقش پەن باتىستاعى تەكەتىرەستىڭ جالىنى قازاقستانعا دا ءبىر سوعىپ وتپەي، تىنباسا كەرەك. الگى بىزدىكىلەردىڭ: «ءبىز دە، قوساق اراسىندا قوسا بوسقا كەتپەيمىز بە؟» دەپ ۇرەيلەنەتىندەرىنىڭ جانى بار سياقتى ما، قالاي؟..

جۇماش كەنەباي

كوللاج: ن.نۇرمۇحامەدوۆ