مارقۇمنىڭ كەزىندە ەلباسىنىڭ 60 جىلدىق تۋعان كۇنىنە ارنالعان اق سارايداعى داستارقانىنا ارناۋلى شاقىرىلىپ ءان سالۋىنىڭ ءوزى، ەرمۇرات زەيىپحان ۇلىنىڭ ەرتە كۇندەردە-اق قازاق ەلىنە ماشھۇر بولا باستاعانىنان دەرەك بەرسە كەرەك. مىنە وسى ەلباسىنىڭ تۋعان كۇنىن تويلاپ وتىرعان باس قوسۋىندا، كوپتىڭ كوڭىلىن وزىنە ەرەكشە بۇرعان سەرى جىگىتكە الماتى قالاسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى حراپۋنوۆ جەزدەسى، كوپ ۇزاتپاي قالا تورىنەن ءبىر پاتەردىڭ كىلتىن دە ۇستاتتى. ال، ونىڭ قازاق ەلىندەگى سىيلاس بولعان، قيماس بولعان اقىن-جازۋشى، اكتەر-كومپوزيتور سەكىلدى ونەر ادامدارىن بۇل ارادا ساناپ شىعۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى، مارقۇمدى اقتىق ساپارعا اتتاندىرىپ سالاتىن كۇنگى، قازاقستان جازۋشىلار وداعى عيماراتىنىڭ الدىنا سۇيەكپەن قوشتاسۋ ءۇشىن جينالعان حالىقتىڭ كوپ بولعانىن، وقىرماندارىمىز عالامتور بەتتەرىنەن كورگەن دە بولار. وسىنىڭ ءبارى ەرەكەڭنىڭ الماتىداعى ەلدىڭ ورتاسىندا قادىر-قىمباتىنىڭ قانشالىق بولعانىن ءتۇسىندىرىپ بەرگەندەي. اسىرەسە، قارالى سالتتا ءسوز العان قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ: «ول جاققا سونشاما نەگە اسىقتىڭ باۋىرىم-اي، بۇل جاقتا دا ادامدى جازىم ەتەتىن دارىگەرلەر كوپ ەدى عوي» دەپ، انشەيىندە اسپان قۇلاسا دا ىقپايتىن ءتوزىمى بەرىك تۇلعانىڭ، ەكى يىعى سەلكىلدەپ كوز جاسىنا ەرىك بەرگەنى، كەز كەلگەن كىسىنىڭ كوڭىلىن بوساتادى. جالپى ازاماتتىق تۇلعاسى جاعىنان ەرەكەڭ كوپ ەلدەن وقشاۋلانىپ كوزگە تۇسەتىن، ءوز ورتاسىنان بيىكتەپ بارا جاتقان بولەكشە تۇلعا ەدى. شىنىمەنەن-اق تولىسىپ، تولىپ، ونەردەگى جەمىسىنىڭ پىسكەن شىرىنىن ەلىنە ەندى ۇسىنار ساتكە كەلگەندە، قازاقتىڭ قىل قوبىزىنداي زار كۇيىن ەندى تاپقان ەرەكەڭ ءۇزىلىپ كەتتى. مۇنىڭ ءوزى جالپى قازاق ونەرىن قارا جالىن وكسىككە قالتىردى. ويتكەنى، مۇنداي مىقتى مىرىش تالانتتى شىڭداپ، تاربيەلەپ جەتىلدىرۋ ءبىر ۇلت ءۇشىن دە، ءبىر قوعام ءۇشىن دە وڭاي شارۋا ەمەس. ويتكەنى، ول قوتانداعى قويشى مەن كوشەدەگى ەتىكشى ەمەس. ونەر ولكەسىندە سيرەك كەزدەسەتىن گاۋھار ەدى. سەنبەسەڭىز اندەرىن تىڭداپ كورىڭىز! 80 ءانى بار. حالىق اراسىندا ماشھۇر بولىپ ۇلگەرگەنى مىنە وسىنىڭ مەن بىلسەم 8ء-ى عانا. ولاي بولسا ەرمۇراتتىڭ كەنى تولىق اشىلىپ بولعان جوق. سوندىقتان، ول -بولاشاقتىڭ ادامى. !

******

    الماتىعا بارىپ التى اي ۋاقىت وتكەن سوڭ-اق، دوسىم اۋىت مۇقيبەك ۇلى ەكەۋىمىز بىر-بىرىمىزگە باعجاڭداپ قاراسا باستادىق. جۇمىس جوق، قولىمىزدان كەلەتىنى ەرتەدەن كەشكە دەيىن ەسىنەپ ولەڭ جازۋ. «ءبىزدىڭ اقىنىمىز بەس ولەڭ جازدى»، «ءبىزدىڭ اقىنىمىز التى ولەڭ جازدى» دەيتىن اعالارىمىزدىڭ ارىپتەستىك ازىلدەرى دە ايتىلا باستادى. ءنومىرى 1-اقىن، 2-اقىن بولىپ ساپقا دا تىزىلە باستادىق. نە سىن ايتاسىڭ! ەكى جىگىتتىڭ ەكى ۇيدە دوڭبەكتەي بولىپ دوڭكيىپ جاتا بەرۋىنىڭ ءوزى قاي ءبىر كوزگە سۇيكىمدى بولىپ كورىنەدى دەيسىڭ. ارينە، سونداعى بىزدەرگە التى اي ءتورىن سىيلاعان اعا-جەڭگەلەرىمىزگە ارتار وكپەلەرىمىز جوق، شىنىن قۋعاندا بۇل تىرشىلىك ءنومىرى 1 ، 2 اقىننىڭ ءوزىن جالىقتىرا باستادى دا، ەكەۋىمىز اقىلداسىپ الدىمەن جاتقان ۇيلەرىمىزگە بىلدىرمەي جاتاقحانا ىزدەمەك بولدىق. مەنىڭ ەسىمە مىنە وسى كەزدە ەڭ الدىمەن مارقۇم ەرمۇرات زەيىپحان ۇلى ءتۇستى. بۇيىمتايىمدى ەستي سالىپ، ەكىلەنبەستەن كومەك قولىن سوزۋعا دايار ەكەنىن ءبىلدىردى. ءسويتىپ، ەرەكەڭ مەنى الماتىنىڭ تاتاركا (رازۆەلكا) اتالاتىن جەرىندە ورنالاسقان «الماتى وبلىستىق ماماندار كاسىبىن دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ» ديرەكتورى تۇرسىنبەك مايمولدايەۆتىڭ كەڭسەسىنە ەرتىپ باردى. بايمولدايەۆپەن باتىرىڭ بال جالاسادى ەكەن. ەكى قايىرىمعا كەلگەن جوق اۋىت ەكەۋىمىزگە ايىنا مىڭ تەڭگەلىك (حالىق اقشاسىندا 40 يۋان) جامباس اقىمەن ءبىر جاتاقتىڭ كىلتىن ۇستاتتى. كەشىندە كەرەك دەسەڭىز ينستيتۋت ديرەكترى ەرمۇراتقا ارناپ ءوز وتباسىندا كادىمگىدەي كەرەمەت داستارقان جايدى. قونالقا سۇراپ كەلگەن ءمۇساپىر كەيپىمدى ۇمىتىپ، ەرەكەڭنىڭ ابىرويىنىڭ ارقاسىندا الماتىلىق دوكەيدىڭ كەڭ تورىندە كەرىلىپ وتىرىپ ولەڭ وقىعانىم ءالى ەسىمدە. سونىمەن اۋپاڭ ەكەۋىمىز اعامىزدى جاساعان جاقسىلىعىنىڭ قارىمجىسى ءۇشىن ءوزىنىڭ الىپ بەرگەن جاتاعىندا كۇتپەك بولىپ كەلىسىپ، ازىرلەنىپ جۇردىك. كەزەنىپ جۇرگەن ءساتتى كۇندەر دە جەتتى. مارقۇم ءبىزدىڭ كوتەرەم كۇيىمىزدى تۇسىنسە كەرەك، جاتاقحانامىزعا جالعىز كەلدى. ومداپ-دومداپ دەگەندەي ەكى ەركەك وزىمىزشە ۇستەل جاساپ، ارتىنان توركىنى ىزدەپ كەلگەن ەركە كەلىندەي وكپەمىزگە جەل ءبىتىپ جەلپىنىپ قالدىق. اعامىزدىڭ كوڭىلى بۇل كۇنى كوتەرىڭكى كورىندى، ۇشەۋ ارا ورىستىڭ ۇزىن مويىن ۆودتكاسىن ورتاعا الىپ وتىرىستىڭ وتىن تۇتاتتىق تا جىبەردىك. اۋپاڭ ەكەۋىمىزدىڭ الماتىعا كەلگەلى بەرى قالىڭداي باستاعان قويىن داپتەرىمىز تاعى دا جەل پاراداي پاراقتالا باستادى.

ءبىر كەزدە ساپان سالىپ وتىرىپ ەكى باۋىرى ەرەكەڭدى بايقاماپپىز، مارقۇمنىڭ باسى سالبىراپ كەۋدەسىنە ءتۇسىپ كەتىپتى. ەكى كوزى تابانىمىزدىڭ استىنداعى تاعاندا. بار نازارى الدە قايدا بۇل ورتادان قۇس بولىپ ۇشىپ كەتكەن. تىنا قالدىق. كوپكە دەيىن وسىلايدان-وسىلاي ءۇنسىز وتىردى. ءبىر كەزدە بارىپ باسىن جەردەن كوتەردى. كوز جانارى قايماقشىپ جاسقا تولىپ كەتىپتى: .

_ مىنا سىرماق كىمدىكى؟-دەدى مارقۇم ەكى يىعىن كوتەرە كۇرسىنىپ.

_ مەنىكى،-دەدىم، ءمىندى بولعان بالاشا مىڭگىرلەپ.

_ سەندەر انالارىڭ الدىلارىڭدا ءتىرى جۇرگەن سوڭ قادىرىن بىلمەيسىڭدەرعوي...،-دەپ كىرپىگىن قاعىپ جىبەرگەن ەدى، كوز جيەگىنەن دومالاعان جاس تامشىلارى بەتىن ايعىزداپ بارا جاتتى. اۋىت ەكەۋىمىز نە بولىپ قالعانىن اڭعارا الماي اڭىردىق تا قالدىق.

_ مىنا سىرماققا قاراڭدارشى،-دەپ باستادى ءسوزىن: _ بايقۇس انامىزدىڭ قانشالىق جۇرەك قانى مەن كوز مايى جاتىر مۇندا؟! ونى سەندەر ۇلىقتاۋدىڭ ورنىنا تاباندارىڭنىڭ استىنا تاستاپسىڭدار. مەنىڭ تورىمدە مارقۇم شەشەمنىڭ وسىنداي ءبىر كوزى تۇرسا عوي، شىركىن! اياۋلى اناشىم ءتىرى وتىرعانداي قۋاناتىن ەدىم،-دەدى ەكى يىعى بۇلكىلدەپ. اعامىزدىڭ كوڭىلىن بۇزىپ، اۋىلداعى كەيۋانا اناسىن ەسىنە تۇسىرگەن، اياعىمىزدىڭ استىندا جاتقان مەنىڭ سىرماعىم ەكەنىن سوندا عانا بارىپ ءبىر-اق ءبىلدىم. ەلدىڭ ءبارى مەنىڭ سىرايىل (سىرايىل ىسقاق ۇلى) ءمۇعالىمىم سەكىلدى ءبىر بولمەلى جاتاعىنا ءۇش بىردەي سۇيرەتپە ىستەتەتىن (ەسىك پەن تورگە دەيىن، تەرەزە جاق سامالدىق تا، سىرتقى زالدا) پىسىپ كەتكەن پىسىق جىگىت بولا بەرۋى قيىن عوي. اسىرەسە، قۇداي ءوزى قالاپ تۇرىپ ءبىر توعايدا جولىقتىرعانداي اۋىت تا، مەن دە بارىپ تۇرعان ماۋباس جالقاۋمىز. ەرەكەڭ ايتسا ايتقانداي ەكى توسەك ورتاسىنا انامنىڭ ابزەلدەپ وتىرىپ ويىپ، جورگەمدەگەن ادەمى سىرماعىن توسەنىش رەتىندە تاستاي سالىپ، اياق كيىمىمىزبەن تۋلاقتاي تاپتاپ جۇرە بەرەتىن ەدىك. سەرىنىڭ جانى سوعان كۇيىپ وتىرىپتى.  !؟.

ماقالانىڭ باستاۋىن مىنا سىلتەمەدەن وقي الاسىزدار: http://qamshy.kz/؟p=8021

(جالعاسى بار)

بىلىسبەك ءابدىرازاق

توتە جازۋدان اۋدارىپ دايىنداعان: ءقۋانالى الماسبەك ۇلى

“قامشى” سىلتەيدى