الەمدىك ساياسات ساحناسىندا باستى ءرول ويناپ وتىرعان ەكى ءىرى دەرجاۆا: اقش پەن رەسەي اراسىنداعى «ويىن» الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارۋدا. اقش تاراپى سەس كورسەتىپ، سانكسيا سالعانىمەن، رەسەي ءمىز باعار ەمەس. ەسەسىنە، قىرىمدى ءبولىپ الىپ، ءوز ساياساتىن ەركىن جۇرگىزۋدە. اقش تا سوڭىنا دەيىن باراتىن سەكىلدى: رەسەي ەكونوميكاسىن «اياقتان شالۋ» ماقساتىندا جاڭا سانكسيالاردى ۇستى-ۇستىنە شىعارۋدا. سونىمەن قاتار، ۋكرايناعا 150 ملن اقش دوللارى كولەمىندە كومەك كورسەتىپ، ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر جاساۋعا نيەتتەنىپ وتىر. ءسويتىپ، باتىس رەسەيدى داعدارىس كۇتىپ تۇرعانىن بولجايدى. ال، بۇل داعدارىستىڭ رف-مەن وداقتاس بولىپ وتىرعان قازاقستان جانە رەسەي ەكونوميكاسىنا تاۋەلدى ورتالىق ازيانىڭ وزگە ەلدەرىنە ىقپال-اسەرى قانداي بولماق؟
اقش -تىڭ ەلەكتروندى باسىلىمدارىنىڭ ءبىرى – «ەۋرازيانەت.ورگ» سايتىنىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا، اقش-رەسەي قارىم-قاتىناسىنىڭ سالقىنداۋى تەك رەسەيگە عانا ەمەس، وعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىڭ تۇرعىدا تاۋەلدى بولىپ وتىرعان ورتالىق ازيا ەلدەرىنە دە زيانى تيەتىن بولادى. باتىس: "ەگەر رەسەيگە سالىنعان سانكسيالاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ءتىسى باتسا، ول ورتالىق ازياداعى پوستكەڭەستىك ەلدەرگە اۋىرتپالىعىن تيگىزبەي قويمايدى،- دەگەن پىكىردە.
22 جىل بۇرىن ماسكەۋدىڭ قۇزىرىنان رەسمي تۇردە شىققانىمەن، ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى ءالى كۇنگە دەيىن رەسەيمەن بايلانىستى. قازاقستان رەسەيگە كەدەندىك وداق ءۇشىن رەسەي ەكونوميكاسىنا تۇبەگەيلى تاۋەلدى بولسا، قىرعىزستان جانە تاجىكستان سەكىلدى كەدەي ەلدەر ميگرانتتارعا تولەنەتىن اقشامەن كۇن كورىپ وتىر. رەسەي ەكونونميكاسىنىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ىقپالى ايماقتىق ۆاليۋتالار قۇلدىراۋىنان كورىندى. ءرۋبلدىڭ دوللورعا شاققانداعى قۇنى 11 % تومەندەدى، ىلە-شالا قىرعىزستان سومى 10 % قۇنىن جوعالتتى، قازاقستان تەڭگەسى 20% -دىق قۇلدىراۋعا ۇشىرادى. بۇل ۆاليۋتا باعامىنداعى وزگەرىستەر ايماقتاعى ءوسىم بولجامى مەن ينفلياسيالىق كولەمىن اسىرىپ جىبەردى.
ورتالىق ازيا شەنەۋنىكتەرى مەن ەكونوميستەرىن الاڭداتىپ وتىرعان تاعى ءبىر جايت، ايماقتاردىڭ ميگرانت الماسۋىنان تۇسەتىن قارجىعا تاۋەلدىلىك. جانە رەسەيدەن جۇمىسكەرلەردى قايتارۋدان سوڭ ءوز ەلىندە جۇمىس تابا الماۋىنان تۋىندايتىن تارتىپسىزدىك. الەمدىك بانكتىڭ سوڭعى ەسەبىنە ساي، ءبىر ميلليوننان استام تاجىكتەر، ءبىر ميلليون قىرعىزدار، بىرنەشە ميلليون وزبەك شەتەلدەردە، رەسەي مەن قازاقستاندا جۇمىس ىستەيدى. تاجىكستاندا ءجىو-نىڭ 47 پايىزىن ەڭبەك ميگرانتتارى قۇرايدى. ال، قىرعىزستاندا 29 پايىز بولسا، وزبەكستاندا ءار ادامنىڭ رەسەيدە نەمەسە قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن تۋىسى بار. رۋبل مەن تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋى ولار ءۇشىن ءتيىمسىز. سەبەبى، ۇيلەرىنە قايتۋ الدىندا ەڭبەكاقىلارى دوللارعا اۋىستىرىلادى.
باتىس اناليتيكتەرىنىڭ بولجامى بويىنشا، رەسەيدىڭ ينۆەستيسيالىق كليماتى وزگەرىسكە ۇشىراۋىنا بايلانىستى ورتالىق ازيا ەلدەرىن داعدارىس كۇتۋدە. 17 ناۋرىز كۇنى رف قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي بەلياكوۆ «ەل ەكونوميكاسى داعدارىس بەلگىلەرى بار» دەگەن ەدى. ەگەر سول راس بولسا، ورتالىق ازيا ەلدەرى دە داعدارىسقا دايىندالسىن، - دەيدى باتىس ءباسپاسوزى.
باتىس سانكسيالارىنىڭ رەسەيگە كۇشتى ىقپالى بولاتىنىن ورىس ساراپشىلارى دا مويىنداۋدا. ماسەلەن، ورىس ەكونوميسى گريگوريي ياۆلينسكيي: «جاڭا سانكسيا رەسەيگە 200 ملرد اقش دوللارى كولىمەندى زيان اكەلۋى مۇمكىن. جانە Visa ي MasterCard سەكىلدى تولەم جۇيەلەرى بۇعاۋلاپ تاستالعان، رەسەيدىڭ 7 بانكى جانە كليەنتتەرى زيان شەككەن. رەسەيدىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن نەگىزگى تاۋارلارى گاز، مۇناي جانە باسقا دا شيكىزاتتار ەكەنى بەلگىلى. ەگەر بۇل تاۋارلاردان اقش جانە باتىس ەلدەرى باس تارتاتىن بولسا، وندا رەسەي ەكونوميكاسىندا توقىراۋ باستالۋى مۇمكىن. تەك ەكونوميكا عانا ەمەس، باسقا سالالاردا دا رەسەيمەن الەم ەلدەرىنىڭ سالقىندىعى باستالادى، - دەپ بولجايدى. سونىمەن قاتار، ماماننىڭ پىكىرىنشە، رەسەي بۇگىنگى ەۋرازياعا قارسى باعىتىنىڭ دۇرىس ەمەس. بۇل الەممەن تەڭ دارەجەدە دامۋعا دەگەن قارسىلىق، بارلىق ەلدەرگە ورتاق قارىم-قاتىناستار باس تارتۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
قازاقستان ەكونوميكاسى دا گاز، مۇناي سەكىلدى شيكىزاتتارعا وتە تاۋەلدى. ەگەر، باتىس سانكسيالارىنا ساي، مۇناي جانە باسقا دا شيكىزات باعاسى تومەندەيتىن بولسا، قازاقستان ەكونوميكاسى دا قۇردىمعا كەتەدى دەگەن بولجام بار.
ازىرلەگەن جانيا ابدىبەك
