سوناۋ 1990 جىلداردى ويعا العاندا جىرتىق ءدجينسى موداسى ەسكە تۇسەدى. ءيا، جالاقى مەن زەينەتاقى دەر كەزىندە تولەنبەي، بالا-شاعانى اسىراۋ قيىنعا سوققان وتپەلى كەزەڭ ەدى عوي. سونداي كەزدە ءبىزدىڭ سىنىپتا ءبىر اسا اۋقاتتى وتباسىنىڭ قىزى وقىدى. ايدا «العاشقى «مەرسەدستى» مەنىڭ پاپام الدى» دەپ ۇنەمى ماقتانىپ جۇرەتىن. راسىندا سولاي ەدى. قالىڭ كوپشىلىكتىڭ تۇرمىسى قيىن، اۋقاتتىلار از كەزەڭ ەدى عوي.

ول كەزدە مەكتەپكە جازدىق ەمتيحانعا قالىڭ باتەڭكەمەن كەلگەندەر بولدى — تۇرمىسى وتەن تومەن وتباسىنىڭ بالالارى. ال ايدا دۇكەن، بازارلارعا تۇسكەن كيىم ۇلگىلەرىنىڭ ءبارىن ساتىپ الىپ، كيە بەرەتىن. جوعارى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە جىرتىق دجينسي العاش رەت ءبىزدىڭ ەلگە ءسان بوپ ەندى. الگى قىز دا قىتايدان كەلگەن البا-جۇلبا شالباردى ءبىرىنشى بوپ كيدى. سول كەزدە قالاداعى اسا اۋقاتتى وتباسىنىڭ ۇل-قىزدارى ۇيگە قونباي، ءتىپتى ساباققا قاتىسپاي، پودۆالعا تۇنەپ، تەمەكى شەگىپ دەگەندەي، ويلارىنا كەلگەنىن جاسايتىن. سىنىپ جەتەكشىمىز سولارعا ىلعي ۇرسىپ جاتاتىن.

ونىنشى سىنىپقا كوشكەن جىلى ساباققا ايجان كەلمەدى. سىنىپ جەتەكشىمىز ونىڭ ءبىر ۇيعىر جىگىتكە كۇيەۋگە شىققانىن ايتىپ، سونىڭ تۇرمىس قۇرىپ كەتكەنىنە ءبىز كىنالى سياقتى، «ون التىعا تولماستان كۇيەۋگە تيۋ دەگەن وڭباعاندىق» دەپ باستاپ، ابدەن ۇرىسقانى بار.

كەيىن ارادا تورت-بەس جىل وتكەندە بازاردىڭ جانىندا ءبىر قولىندا بوتەلكە، ءبىر قولىندا تەمەكى، جاتقان ايەلدى كوردىم. بىرەۋلەر تۇرعىزباق بولىپ اۋرەلەنۋدە. باياعى ايدانى تانىدىم. ول بولسا نەبىر بالاعات سوزدەردى توڭىرەگىندەگىلەرگە قارشا بوراتىپ جاتىر. ەسىمە وقۋشى كەزدەگى سانگە اينالعان جىرتىق دجينسي ءتۇستى.

ءيا، ءدجينسيدىڭ بۇل ءتۇرى اراعا بىرنەشە جىل سالىپ، قايتا-قايتا قازاق جاستارىنا ءسان بوپ ورالا بەردى، ورالا بەردى. 2000 جىلداردىڭ سوڭىندا كورىنبەي كەتكەن سياقتى ەدى. بيىل قايتا پايدا بولىپتى. قالا كوشەلەرىمەن كەتىپ بارا جاتىپ، وڭعا بۇرىلساڭ دا پارشا-پارشا ءدجينسيلى قىزدى كورەسىڭ، سولعا قاراساڭ دا سول. شالبارىنىڭ و جەر، بۇ جەرىن ويىپ تاستاعان بويجەتكەندەر. جۋىردا ءبىر حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالىنە بارىپ ەدىك. الاڭداعى كورەرمەندەردىڭ 80 پايىزى جىرتىق دجينسي كيگەندەر بولدى دەسەم اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس. جاستاردى بىلاي قويىپ، ءتىپتى 40-تان اسىپ، 50-گە كەلگەن ەرلى-زايىپتىلار، كۇيەۋىنە دەيىن شالبارىن جارتىپ-جىرتىپ تاستاعاندارى بار.

تەگىندە اپالارىمىز «جىرتىق كيىم — كيۋ جامان ىرىم» دەپ، بالاسىنىڭ كيىمىنىڭ تيتتەي جەرى تەسىلسە دەرەۋ قولىنا ينە-جىپ الىپ، تىگىپ بەرۋشى ەدى. ءقازىر ساۋ شالباردىڭ ءوزىن ارنايى جىرتىپ كيۋ سانگە اينالعان. تەسىگى بار كيىمنىڭ ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا، ونىڭ ومىرىنە وتە ءقاۋىپتى ەكەنىن شىعىستىڭ دا، باتىستىڭ دا عالىمدارى باياعىدا-اق دالەلدەگەن. بايىرعى زاماننىڭ فيلوسوفيالىق كىتاپتارىن اقتارىپ وتىرساڭىز، قاشاندا ءبۇتىن ءارى تازا كيىنۋ كەرەكتىگى تۋرالى جازىلماي ما؟ ەندەشە جاستار، اسىرەسە قازاق قىزدارى، جات جۇرتتىڭ زياندى ءسان ۇلگىلەرىن نەگە سونشالىقتى ارتىق كورەدى؟

عالىمدار، كيىمنىڭ جىرتىعىنان ادامنىڭ دەنساۋلىق ەنەرگياسى سىرتقا «اعىپ» كەتىپ، ناتيجەسىندە كىسى اۋرۋعا شالدىعاتىنىن تۇجىرىمداعان. ەندەشە نەبىر ءتۇرلى كيىم-كەشەك جەرگىلىكتى ساۋدا ورىندارىندا تولىپ تۇرعان زاماندا جىرتىق كيىمگە اۋەس بولۋدىڭ سەبەبى نەدە؟ ساننەن قالماۋ ما؟ تىزەسىنەن تومەنگى جاعىن بىلاي قويىپ، ءىش كيىمىنىڭ شەتى كورىنەتىندەي ەتىپ جىرتىلعان دجينسي كوزگە ادەمى كورىنبەيتىنىن سول قىزدارعا اتا-انالارى نەگە ايتپايدى؟

ءبىر جاعىنان قاراساڭ، جىرتىق كيىم ادامزات ءۇشىن قاي زاماندا بولسىن بەيشارالىق، مۇساپىرلىك، كەدەيلىكتىڭ نىشانى بولىپ كەلدى. الدە قارىن توق، كويلەك كوك زاماندا جىرتىق ءدجينسيدى ارنايى ساتىپ الىپ كيگەن جاستار ءمۇساپىر ومىرگە اياق باسۋدى مۇرات تۇتا ما ەكەن؟

دانا قامشىبەك