«سانانى تۇرمىس بيلەيدى». تۇرمىستان بۇرىن جۇمىستى قۇپ كورىپ، تالاي قىزدار «وڭ بوساعادا» وتىرىپ قالىپ جاتىر. جايلى جەر ىزدەپ، «جاعداي تۇزەيمىز» دەپ «ءسۇربويداق» بوپ جىگىتتەر دە ءجۇر. قىزدار: «نورمالنىي جىگىت جوق»، جىگىتتەر جاعى: «نورمالنىي قىز جوق» دەپ اقتالادى. «نورمالنىي» دەگەن «جارگون» ءوتىمدى بوپ تۇر، ءقازىر. سوندا قىز بەن جىگىت بىتكەننىڭ ءبارى «نە نورمالنىي» ما، قالاي؟ ۇلدان - ۇلىق، قىزدان - قىلىق قۇرىدى. كىشكەنتايىنان قاتاڭ تاربيەمەن وسكەن كوپتەگەن قىزدار، نەگە تۇرمىس قۇرار شاعىندا ادەپتەن اتتاپ كەتەدى ەكەن. سەگىز قىز ءوسىرىپ، ءبارىن دە امان-ەسەن ۇياسىنان ۇشىرىپ، قۇتتى ورىندارىنا قوندىرعان رىسكۇل بالتابايەۆا «ءبىزدى قۇرتقان باتىس» دەيدى. ءسوزىنىڭ «جانى» بار، «جەلوكپە» جاستار جاھاندانۋدىڭ «قۇلقىنىندا» جۇتىلىپ بارادى.

رىسكۇل بالتابايەۆا، زەينەتكەر

- قىز بالاسىن ءقادىرىنىڭ بارىندا  ۇزاتقان دۇرىس. 18-19 جاس شاماسى قىزداردىڭ ناعىز كەلىن بولاتىن جاسى. اۋىلدا تۇرىپ، قازاقي تاربيەمەن وسكەن قىزدار قالاعا وقۋعا كەتىپ «بۇزىلادى». ەڭ ءبىرىنشى شاشىن قىسقارتادى. شاش قىسقارعان سوڭ، اقىل قىسقارادى، ەتەگى قىسقارادى، ءسوزى وزگەرەدى. سوڭىندا كەيبىرى تەمەكىگە اۋەستەنىپ، اۋزىن اراققا بىلعاپ،  ءقادىرىن قاشىرىپ بىتەدى. وكپەسى دە، قۇرساعى دا ۋلانعان، اۋزى ساسىق ونداي جار ەشكىمگە كەرەك ەمەس؟ولمەي-اق، ون ەكى قىز تۋدىق. دۇرىس تاربيەلەدىك دەگەن ويدامىن. كەشقۇرىم ۇيدەن شىعارماي، ءبارى دە تۇرمىس قۇرعانشا، كۇزەتتىك. ءارى ءبىر-بىر شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى بوپ ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. قىز بالاسىنا ۇيادان ۇشقانشا تاربيە جايىندا ايتا بەرۋ كەرەك. قىزدىڭ جاقسى بولماعى -اناسىنان.      

حوش دەلىك! قازىرگى قىزداردىڭ كەلىن بولۋداعى تانىمى دەيمىز بە، تۇسىنىگى دەيمىز بە، ءتىپتى تۇسىنىكسىز. نە كۇيەۋىن، نە ەنەسىن، نە اتاسىن سىيلاي بىلمەيتىن، كەلىندەر كوپ. وتباسىنىڭ بەرىكتىگى ايەلگە بايلانىستى. بۇرىنعىنىڭ ايەلدەرى قازىرگىدەي وركەنيەتتى كورمەسە دە، كوشپەندى عۇمىر كەشسە دە، تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتسا دا، جانۇيانىڭ بۇتىندىگىن ساقتاعان. كەڭەستىك كەر زاماندا دا قازاقى تاربيەنىڭ قازىعى مىقتى بولعاندىقتان شىعار، كەلىندەر ءوز ءقادىرىن كەتىرمەۋشى ەدى. ال، ءقازىر ايتۋعا اۋىز بارمايدى. كەشە ۇيلەنگەن ءتورت ەرلى-زايىپتىنىڭ بىرەۋى بۇگىن اجىراسىپ جاتىر. بۇعان بويداقتار مەن بويجەتكەندەردى قوسىڭىز. سونىمەن ۇزىن-سانى قانشا ادامنىڭ جالعىزجارىم ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ەشكىم بىلمەيدى. بيىل 28 جاسقا تولعان گۇلنار بوتابەكوۆا كەلىن بوپ، سالەم سالۋدى ارماندامايدى. كۇيەۋ جىگىتتىڭ بايىن كۇتەدى.

گۇلنار بوتابەكوۆا، «كارىقىز»

- ەندى 2 جىلدا 30 جاسقا تولام. مەنىمەن جاستى سىنىپتاستارىم، دوستارىمنىڭ ءبارى ۇيلەنىپ، بالالى بوپ كەتكەن. ال، مەن «كارەرا» قۋىپ ءجۇردىم. اتا-اناما كومەكتەسەيىن، قاراسايىن دەدىم. ودان الدىمداعى اپكەلەرىمدى كۇتىپ جۇرگەنىمدە، «كارىقىزداردىڭ» قاتارىنا قوسىلدىم. مەنى ەندى كىم الادى؟ وتباسىن قۇرعاندا دا، كۇيەۋىمە ەرتە تۇرىپ تاماق دايىنداپ، ونىڭ كىر-قوڭىن جۋىپ جۇرگىم كەلمەيدى. اتا-ەنەمنىڭ دە سىنىن كوتەرە الماسپىن. ماعان ۇيدەن ەمەس، كوشەدەن تاماقتانىپ، ساۋىق سالىپ، وزىمەن بىرگە ەرتىپ جۇرە بەرەتىن، مەنەن اقشاسىن ايامايتىن ەركەك دۇرىس دەگەن ويدامىن. ءححى عاسىردا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز عوي، ەش ايىبى جوق، مەنىڭشە. 

وقىعان-توقىعانى بار قىزداردىڭ ايتارى وسى. ءار نارسە ءوز ۋاعىندا دەگەندەي، جاسى كەلگەن جىگىتتى دە، قىزدى دا ۇيلەنۋگە اسىقتىرۋ كەرەك. ايتپەگەندە ادام تاڭداپ قالادى. باياعىدا اجەلەرىمىز: «باسىندا شاپكىسى، قولتىعىندا پاپكىسى بار، بايدى كۇتىپ جۇرسىڭدەر مە؟» - دەپ «كارىقىزداردى» ءاجۋالايتىن ەدى. «ەلدىڭ بارىنە بىردەي اتالى باي قايدان بولسىن»! وسىنداي-وسىندايدان كەيىن، ءقازىر قوعامدا جىگىتتەردىڭ وزىنەن  10-15 جاس ۇلكەن ايەلدەرگە ۇيلەنۋى جيىلەپ كەلەدى. ولاردىڭ مۇنداي قادامدارىن ءۇش جاقتى قاراۋ قاجەت. ءبىرىنشىسى: جاسى ۇلكەن كەلىنشەكتەر اقىل توقتاتىپ، ەرىنىڭ ءقادىرىن بىلەتىندىكتەن؛ ەكىنشىسى: ايەلدەردىڭ بارلىق جاعدايى جاساۋلى، قوسىمشا ماتەريالدىق كومەك تالاپ ەتپەيتىندىكتەن؛ ءۇشىنشىسى: حاديشا ر.ا انامىزدى العانىنداي پايعامبارىمىزدىڭ س.ا.ۋ ىزىمەن جاسى ۇلكەن ايەلگە ۇيلەنۋدى حوش كورەدى ەكەن. ءبىز وسى ءۇش ءتۇرلى ۇستانىمداعى جىگىتتەرمەن سۇحباتتاسقان ەدىك.

دانيار پازىل، بويداق

- ماعان تەك قانا جاسى ۇلكەن قىزدار ۇنايدى. وزىممەن جاستى قىزدارمەن اڭگىمەم جاراسپايدى. ال، ۇلكەن قىز-كەلىنشەكتەردىڭ تۇسىنىگى مول، تاتپىشتەپ ەشنارسە ايتپايسىڭ، ۇيرەتىپ تە جاتپايسىڭ. جاس قىزداردىڭ ۇيىندە اناسى بەرمەگەن تاربيەسىن، نە ءۇشىن ەنەسى بەرۋ كەرەك. 20 جاسقا جەتكەنشە تاماق ءپىسىرۋدى ۇيرەنبەسە، نەسىنە قىز بوپ تۋعان. ءبىراق جاسى ۇلكەن قىزعا ۇيلەنۋگە انام قارسى. ءقازىر 13 جاس ۇلكەن سۇيىكتىم بار، 5 جىلدان بەرى بىرگەمىز. جانە انام ايتقانىنان قايتپاسا، ۇيلەنە سالام دەپ ءتانىسىپ-بىلىسىپ، سويلەسىپ جۇرگەن ءوزىم قاتارلى جاس قىز بار. ءبىراق ول ماعان ۇنامايدى. قازىرگى قىزدار قىزىق، تانىسا سالىسىمەن سىيلىق سۇرايدى. جاعدايىڭا قاراپ تاڭدايدى. ماعان جاس قىزىم «ايفون اپەر» دەگەندە شالقامنان ءتۇستىم. ونىڭ ءبىر تەلەفونى، مەنىڭ ءۇش ايلىعىم. جىگىتتەردىڭ ءبارىنىڭ جاعدايى كەرەمەت ەمەس، سول سەبەپتى كارىقىزدار كوبەيىپ جاتىر.

ۇلان قايرات، بويداق

- قازاقستاندا وپ-وڭاي جاعداي جاساپ الۋ قيىن. مەن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىدا ءوستىم. ۋنيۆەرسيتەتكە دە تۇسە المادىم، اقشامىز بولمادى، وقۋ قىمبات بولدى. جۇمىس ىستەۋىڭ كەرەك قوي. ءبىر ۇلكەن ساۋدا ورتالىعىندا كۇزەتشى بوپ جۇمىس ىستەي باستادىم. نەشە ءتۇرلى باي ايەلدەر كەلەدى. ارمان عوي، ءبىز سياقتى كەدەيگە ونداي ايەل. ءبىر كۇنى ءبىر باي كەلىنشەكتىڭ پاكەتتەرىن كوتەرىسىپ، كولىگىنە دەيىن جەتكىزىپ بەردىم. الگى كەلىنشەك ءوزى تەلەفون ءنومىرىمدى سۇراپ الدى. ءبىراز كۇننەن سوڭ، حابارلاستى. كەزدەستىك، تانىستىق، تابىستىق. جاعداي وتە جاقسى، ءقازىر. نە كيەم، نە ىشەم دەمەيمىن. وقۋعا ءتۇستىم، ول اقشاسىن تولەدى. رەسمي ۇيلەنگەن ەمەسپىز، ءدىني نەكەمەن-اق بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ول «جاس» دەپ ماعان، مەن «قالتالى» دەپ وعان قاراپ، جاراسىپ كەتتىك، باۋىر باسىپ قالعانبىز. ول مەنەن جاسى ۇلكەن بولعاندىقتان با، وتە قامقور. ول تۋرالى مەنىڭ وتباسىم بىلمەيدى. ۇيلەنەتىن قىز قاراستىرۋدا، اتا-انام. ال، مەن ۇلكەن ايەلىمنەن باس تارتپايمىن.

تالعات جايلاۋبەك، بويداق

- بىرىنشىدەن، ساۋاپ ءۇشىن، پايعامبارىمىز س.ا.ۋ وزىنەن 15 جاس ۇلكەن حاديشا انامىزعا ۇيلەنگەن. ودان باسقا ون ايەلى بوالعن. جيھادتان قايتپاي قالعان ساحابالارىنىڭ جەسىرلەرىن العان، پايعامبارىمىز. جالعىزدىق اللاعا عانا جاراسادى. ايەلدەر ەگەسىز بولماعانى ءلازىم. ەكىنشىدەن، جەسىر، نە «كارىقىزدار» بوپ وتىرىپ قالىپ، ەشكىم الماسا، ولارعا قيىن عوي. كوڭىلدەرى قالىپ، جامان جولعا ءتۇسىپ كەتۋلەرى دە مۇمكىن، اللا ساقتاسىن. ۇشىنشىدەن، جاسى ۇلكەن جەسىر ايەلدەردىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى بار، جاس قىزدار سياقتى ۇشقالاق ەمەس، بايسالدىراق بولادى. بۇل تۇرعىدا حالىقتىڭ تۇسىنىگى دە قىزىق قوي، ۇيالاتىن نارسەدەن ۇيالمايدى، ۇيالمايتىن نارسەدەن ۇيالادى. قىزداردىڭ جامان جولدا نەمەسە جالعىزباستى بوپ جۇرگەنىنەن، كۇيەۋگە ءتيىپ باقىتتى ءومىر سۇرگەنى جاقسى ەمەس پە؟

سونشالىق 10-15 جاس ايىرماشىلىق بولماسا دا، زايىبى بەرىسى - 5، ءارىسى – 8-10 جاسقا ۇلكەن بولسا دا، باقىتتى، ءتاتۋ-تاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وتباسىلار جەتەرلىك. بۇل تۇستا، ءبىزدىڭ حالىق مۇندايدى جاپپاي قۇپتاي بەرمەيدى. ءتىپتى بالالى جەسىرلەردى قوعامنىڭ سورىنا تەڭەپ، قور سانايتىندارى بار. ءوز ۇلدارىنىڭ باسىندا بادىرايعان ءمىنى بولسا دا، جاس قىزداردى تەلىگەندى ۇناتادى، كوبى. «كارىقىزداردى» كارى شالدارعا لايىق كورەدى. بۇل نەعىلعان كىساپىرلىك دەسەڭىزشى. جانار بالتابەكوۆا وزىنەن 7 جاس كىشى جىگىتپەن وتاۋ كوتەرىپ، ءتورت بالانىڭ اناسى اتانىپ وتىر. ونىڭ دا كۇيەۋىنىڭ جۇرتىنان كورمەگەنى قالماعان. سونداعىسى جاسىنىڭ ۇلكەندىگىنە شۇيلىككەن اتاسى مەن قايىن اعاسى.

جانار بالتابەكوۆا، كوپ بالالى انا

-  ءبىر-بىرىمىزدى ۇناتىپ قالدىق. ۇيلەندىك. ەكى ادامدى قۇداي قوسادى عوي. ال، ولاردى اجىراتامىز دەيتىن ادامداردى ەش تۇسىنە المايمىن، ءوز باسىم. كۇيەۋىممەن سىرت كەلبەتىمىزدەن جاس ەرەكشەلىگىمىز بىلىنبەيدى. كەلىن بوپ تۇسكەننەن كەيىن، ءبىر جىلداي اۋىلدا اتا-ەنەنىڭ قولىندا تۇردىق. ەنەمنەن ەمەس، اتامنان كورمەگەنىم قالمادى. جاسىمنىڭ ۇلكەندىگىن بەتىمە باسىپ، «كەت، بالاما تەڭ ەمەسسىڭ» دەپ اجىراسۋىمىزدى تالاپ ەتتى. ءوزىم سولتۇستىكتىڭ قىزىمىن، جولداسىم وڭتۇستىكتەن. سولتۇستىكتە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە دە، كەلىنشەكتەردىڭ «ستاتۋسىنا» دا ءمان بەرمەيدى. ەكى جاس باقىتتى ءومىر سۇرسە بولدى. ال، وڭتۇستىكتە قيىن ەكەن، «مەنتاليتەت» باسقاشا. اتالارى كەلىن مەن بالاسىنىڭ اراسىنا ءتۇسىپ، اجىراستىرىپ جىبەرگەن. قانشاما تانىستارىمىز بار. قايىن اتاممەن تۇسىنىسپەگەن كۇيى، كۇيەۋىم ەكەۋىمىز الماتىعا كوشىپ كەتتىك. شۇكىر، باقىتتىمىز. ءتورت بالامىز بار. جاستا تۇرعان ەشقانداي پروبلەما جوق دەپ ويلايمىن. ەشكىم اراعا وت سالماسا ەكەن، ەڭ باستىسى.

«ەرلى-زايىپتىنىڭ اراسىنا ەسى كەتكەن تۇسەدى» دەۋشى ەدى. جاسىرىن ەمەس، ەكى جاستىڭ باقىتىن ويلاماي، كەلىن مەن بالاسىن قاساقانا اجىراتىپ جىبەرەتىن،   پۇشايمان پيعىلدى اتا-انالار بار. تولىق ەمەس وتباسىدان شىققان قىزداردى دا كوپتەگەن جىگىتتەردىڭ وزدەرى «ويىنشىق» ساناسا، اكە-شەشەسى دە جاقتىرمايدى. بۇل الەۋمەتتىك كەمسىتۋشىلىك بوپ سانالادى، شىنتۋايتىندا. سالدارىنان تالاي قىزدار الدانىپ، جالعىزباستى انانىڭ كەبىن كيىپ جاتىر. سونداي دا، جىگىتتىڭ ءوزىنىڭ دە، اتا-اناسىنىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن، كىسىنىڭ قىزىن قورلاتپاي، نە سوتقا بەرۋ كەرەك، نە قوماقتى كولەمدە ايىپپۇل سالۋ جاعىن قاراستىراتىن ۋاقىت جەتتى. قاشانعى تاستاندىنىڭ دا، جەتىمنىڭ دە، جەسىردىڭ دە كوز الدىمىزدا كوبەيۋىنە ۇندەمەي قاراپ جۇرە بەرەمىز. بەلگىلى قوعام قايراتكەرى كامال بۇرحانوۆ مۇنىڭ بارىنە ەلىمىزدە وتباسى قۇندىلىقتارىنىڭ تومەندەپ كەتكەنىن كىنالايدى. «جانۇيانى جانىنان ارتىق قۇرمەتتەۋدى ءار وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە ۇعىندىراتىن مىقتى ۇلتتىق يدەولوگيا جۇمىس ىستەۋى كەرەك» - دەيدى.

كامال بۇرحانوۆ، قوعام قايراتكەرى

- جالعىزباستى انالار، ءسۇربويداقتار، جالپى اجىراسقان ادامدار ۇلتتىڭ بولاشاعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى ايدان انىق. ال، بۇل پروبلەما وزدىگىنەن شەشىلەدى دەۋ قاتە پىكىر. بۇل جەردە مەملەكەت، ەل، قوعام، ياعني ءبارىمىز دە ءبىر كىسىدەي اتسالىسۋىمىز كەرەك. شەتەلدە بۇنداي تاجىريبە بار، ماسەلەن، سينگاپۋردا. ارينە، جانۇيا قۇرۋ ءار ادامنىڭ جەكە ماسەلەسى. ءبىراق، ەل، قوعام بولا تۇرىپ قولدان كەلگەنشە كومەك بەرۋىمىز كەرەك سياقتى. 1) كوپ ايەل الام دەگەندەرگە ەركىندىك بەرۋ كەرەك. 2) باياعى زاماندا كوپ ايەل الۋ تەك بايلارعا ءتان بولدى. «باي» دەگەندى ورىسشا اۋدارساق، ءارى «مۋج»، ءارى «بوگاچ». ال ءقازىر زامان باسقا. كەيبىر ەركەكتەردەن تۇرمىس جاعدايى الدەقايدا جوعارى ايەلدەر بار. ءبىراق كۇيەۋى جوق. وسى جەردە «باي-بايعا، ساي-ساي قۇيادى» دەگەن ەسكى كوزقاراستان باس تارتۋىمىز كەرەك. بۇرىنعى زاماندا دا كوپ ايەلدى وتباسىلار «كووپەراتيۆ» سياقتى، ياعني، ەكونوميكالىق بىرلەستىك سياقتى بولاتىن. بارلىعى شارۋاشىلىققا دا، مالعا دا، بالاعا دا بىرگە قاراعان. 3) جاس وتباسىلارعا مەملەكەت كومەكتەسۋى كەرەك. ماسەلەن، ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر بەرۋگە بولادى، ءبىراق، 10 جىلعا دەيىن ساتۋلارىنا بولمايدى. ەگەر ەرلى-زايىپتىلار 10 جىلدا اجىراسىپ كەتەتىن بولسا، جەردى ۇكىمەت قايتىپ الۋى كەرەك. سوندا ۇيلەنە سالىپ، اجىراسىپ كەتپەيدى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ، ءبىر سەرىگىنىڭ جاسى ۇلكەن بە، كىشى مە، جانۇيانىڭ باقىتى وعان مۇلدە بايلانىستى ەمەس. سىيلاستىق بولعان جەردە، وتباسىنىڭ بەرىكتىگى دە ساقتالادى. ەڭ باستىسى وتباسى قۇندىلىقتارىن ساقتاۋدى بارلىق جۇبايلارعا ۇيرەتۋ قاجەت.

قازاقتا جەسىر دە، جەتىم دە بولماعان. جەسىرلەردى جاتقا ۇزاتپاعان. ونداعىسى، ۇرپاق سىرتقا كەتپەسىن دەگەنى. ءقازىر «امەڭگەرلىك» سالتى ۇمىت قالدى. ىلۋدە بىرەۋ امەڭگەرلىككە جۇگىنبەسە، حالىقتىڭ مۇنىسىن قازىرگىلەر «جابايىلىققا» جاتقىزادى. مۇندايدا بالانىڭ وبالىن ويلاعان ءجون. كەلىننىڭ سوڭىنان ەرىپ بارعان بالانىڭ جاڭا وتباسىعا سيىسىپ كەتۋى ەكىتالاي. بىرەۋدىڭ بالاسى بىرەۋگە بالا بولسىن با؟ «امەڭگەرلىك» ەسكىلىكتىڭ ەستىسى ەكەنىن ۇمىتپاساق ەكەن. ماسەلەن، جاسى ۇلكەن جەسىر كەلىنشەكتى ساۋاپ ءۇشىن ايەلدىككە الىپ، بالاسىنا كەلگەندە ساراڭدىق تانىتاتىندار دا كەزىگەدى. بالاعا وبال ەمەس پە؟

يبرايم بابايەۆ، تاريحشى

- «امەڭگەرلىك» قازىرگى زاماندا جوق تا شىعار. ءبىزدىڭ اۋىلدا وسىنداي جاعداي بولعان. ۇلكەن اعامىز قايتىس بولعان سوڭ، جەڭگەمىزدى 2 بالاسىمەن جەسىر قالماسىن دەپ امەڭگەرلىكتى ۇستانىپ، تۋعان قايىن ىنىسىنە الىپ بەرگەن. ءقازىر ول كىسىلەر 10 بالانىڭ اتا-اناسى. تاعى ءبىر جاعداي، جەسىر ايەلدى بالالارىمەن جاتقا ۇزاتىپ، شىعارىپ سالعان دا بولدى. الايدا، جەسىر ايەلدىڭ ارتىنان كەتكەن بالالارىمەن اعايىندارى ارالاسىپ تۇرادى. ءوزىنىڭ شىققان تەگىمەن ارالاستىرۋ-ارالاستىرماۋ اناعا بايلانىستى. امەڭگەرلىكپەن بولسىن، باسقا جاعدايدا بولسىن، ەكى جاقتى كەلىسىپ، ءبىر-بىرىن ۇناتىپ جاتسا، قوسىلعانى دۇرىس. جاس شاماسىنا قاراپ قاجەتى جوق دەپ سانايمىن. ويتكەنى، جاستا تۇرعان ەشتەڭە جوق. وزگە ۇلتتىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتكەنگە قاراعاندا، امەڭگەرلىكتى ۇستانىپ قازاق-قازاققا ۇيلەنىپ جاتسا جاقسى.

شاريعات نە دەيدى، بۇل ماسەلەدە. پايعامبارىمىز س.ا.ۋ «ۇيلەنىڭدەر، كوبەيىڭدەر. مەن سەندەردىڭ ۇممەتتەرىڭمەن ماقتانايىن» دەگەن. جاسى ۇلكەن بە، كىشى مە، باي ما، كەدەي مە ءبارىبىر، ەر مەن ايەلگە ۇيلەنىپ، ءۇي بولۋ پارىز. ماسەلە جاستا ەمەس، باستا. وتباسىنىڭ بۇتىندىگىن ساقتاۋ ءۇشىن، يمان، سانا، اقىل، پاراسات كەرەك.

ءقاناتالى تاكيروۆ، «الي-مۇحاممەد» مەشىتىنىڭ باس يمامى

- جالپى، يسلام دىنىندە ايەلدەردىڭ ەر ادامنان جاسى كىشى، نە ۇلكەن بولسىن دەگەندەي قاتىپ قالعان قاعيدا جوق. ەر مەن ايەلدىڭ تاعدىر قوسۋداعى ماڭىزدى ماقساتى اللا رازىلىعى ءۇشىن، باس قوسۋ جانە باقىتتى بولۋ. اللا تاعالا قۇران-كارىمدە: «ەركەك - ايەل ادامعا ۇستەمدىك ەتۋشى» دەپ، باقىتتى بولۋدىڭ بىردەن-بىر جولىن بايان ەتكەن. ياعني، ەركەك ادام ايەلگە بيلىك قىلۋشى، ونى قورعاۋشى، ىشكىزىپ-جەگىزىپ، كيىندىرۋشى، وتباسىنىڭ ەگەسى. ال، ايەلدەرگە قاتىستى پايعامبارىمىز س.ا.ۋ ايتقان: «ايەلدەرگە كوپ نارسە قاجەت ەمەس. ايەلدەر بەس ۋاقىت ناماز وقىسا، كۇيەۋىنە «يتاعات» ەتىپ مويىنسۇنسا، كوزى تىرىسىندە كۇيەۋىنىڭ رازىلىعىن السا، اقىرەتتە جانناتتىڭ قالاعان ەسىگىنەن كىرەدى» دەپ. ماڭىزدىسى، ايەلدىڭ ەرىنە باعىنۋى. حاديشا ر.ا انامىز پايعامبارىمىزدان س.ا.ۋ 15 جاس ۇلكەن بولعان. ولاردىڭ ءومىرى بىزگە ۇلگى بولۋى ءتيىس. حاديشا انامىز «جاسىم ۇلكەن ەكەن» دەگەن جوق، پايعامبارىمىزدى س.ا.ۋ ەرى رەتىندە سىيلاپ، ارداقتاپ، دوسى دا بولا ءبىلىپ، بارلىق ايەلدىك پارىزىن ءمىنسىز ورىنداپ وتكەن. ماڭىزدىسى، ەردىڭ ەر، ايەلدىڭ ايەل رەتىندە، اركىم ءوز ورنىن ءبىلىپ، ءوز مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارۋىندا. پايعامبارىمىز س.ا.ۋ ايتقان: «قانداي دا ءبىر قاۋىمدى ايەل باسقاراتىن بولسا، ول قاۋىم قۇردىمعا كەتەدى، وڭبايدى» دەپ. وسىدان-اق، ايەلدىڭ وتباسىنداعى دا، قوعامداعى دا ورنى ءمالىم بوپ تۇر. «ەردىڭ ءجانناتقا جەتۋى – اتا-انانىڭ رازىلىعىندا، ايەلدىڭ جانناتقا جەتۋى – كۇيەۋىنىڭ رازىلىعىندا» دەگەن. ەڭ باستىسى ەر مەن ايەلدىڭ بىر-بىرىنە دەگەن ريزاشىلىعى، جاستىڭ ەرەكشەلىگى ەمەس، شاريعات شەكتەۋ قويمايدى. 

پايعامبارىمىز مۇحاممەد-مۇستافا س.ا.ۋ جار تاڭداۋدا ءۇش نارسەگە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن ايتقان. ءبىرىنشىسى، ايەلدىڭ سۇلۋلىعى، ەكىنشىدەن، بايلىعىنا جانە سوڭعىسى يماندىلىعىنا. ەگەر جىگىت بولاشاق جۇبايىنىڭ يماندىلىعىن باعالاپ، تاڭداسا، الدىڭعى ەكەۋىنىڭ، ياكي، سۇلۋلىق پەن بايلىقتىڭ وزدىگىنەن كەلەتىنىن تاعى ايتقان، ءنابيىمىز س.ا.ۋ. نەكە ماسەلەسىندە قاتەلەسپەگەن ءجون. جۇبايلار ءۇشىن نەكەنىڭ ادالدىعىن، بەرىكتىگىن ساقتاۋدان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جوق. ال، «ماحاببات جاسقا قارامايدى». ەڭ باستىسى ادامدار باقىتتى ءومىر سۇرەۋگە امال قىلسىن. راحمان يەمىز بارلىق وتباسىن ءاردايىم باقىتىنا بولەسىن. بىزدىكى، تەك وقىرمانعا وي سالۋ.

دايىنداعان: ءمولدىر نۇرمان