عايبات
قايدا بارسام عايباتقا «كۇمپ» ەتەمىن،
باسىپ بارىپ وتىرام قىرت ەتەگىن.
تۋرا بارىپ توزاققا كىرەتىندەي،
سىلدىرلاتىپ ءجۇر پەندە كىلت—وسەگىن.
اۋىز سونداي ماشىققان ءسوز ورتىنە،
ءوزى يە بولمايدى ءوز ەركىنە.
سۋدان تازا، سۇتتەن اق بولىپ العان،
قۇلاقتارىن قۇنىققان كورەم تۇگە!..
ەرتەڭ ءجايلى، ەل ءجايلى قىزىقپايدى،
ۇل ۇمتىلماس، ءومىردى قىز ۇقپايدى.
جاڭا عانا تىرلىككە قوش ايتىسقان،
ادام ەتىن شيكى جەپ تۇزدىقتايدى.
شاكىرت—شارانا
شاكىرتپىن دەپ ايتۋ ءۇشىن داناعا،
ساۋلەسىنە تەرەزە اشسىن ساناعا.
انا ءسۇتىن اڭساعانداي ۇمتىلسىن،
ناداندىقتا سەكىلدى ءبىر شارانا.
ءومىر ءمانى كوپ بىلۋدەن تۇرمايدى،
دەرت ءمۇمىننىڭ جۇرەك ءتۇبىن تىرنايدى.
ىزگى امال اتقارعان جان وشپەيدى،
كوپىرگەندەر ءوزىن ءوزى ۇرلايدى.
ءحاشىر—كوكتەم
سۇر بۇلتتار جەر بەتىنە جاسىن توككەن،
بۇركەلدى قىر مەن دالا جاسىل شوپپەن.
ورىكتەر اق گۇل اشىپ ەڭ الدىمەن،
ءتىرىلتتى ءتابيعاتتى ءحاشىر—كوكتەم.
كوكتەن نۇر، جەردەن جىلۋ سىبىرلاستى،
تامىرعا توپىراق انا سۋىن باستى.
جايىلىپ جاپىراقتار جان-جاعىنا،
تاۋ-توعاي عاجايىپ ءبىر سۇلۋلاستى...
التى اي قىس ءولىپ ءبارى تىنىشتالعان،
تامشىمەن قان جۇگىردى «تىرس» تامعان.
مۇز ەرىپ، كۇن ۇزارىپ، سامال سوعىپ،
تاعالام وكپەسىنە تىنىس سالعان.
ولگەن جان اتتاعان سوڭ كور ەسىگىن،
كەلگەن جۇرت ءۇيىپ بولسا توبەشىگىن.
پەندەلەر قىرىق قادام اتتاعان سوڭ،
ۇمىتپا پەرىشتەنىڭ كەلەتىنىن!..
انە سول ءحاشىر كۇنىڭ شىن كوكتەمىڭ،
سۇرالار پارىزىڭ مەن مىندەتتەرىڭ.
ەلشىگە قۇلاق قويىپ بۇل پانيدە،
اللانى قانشالىقتى قۇرمەتتەدىڭ؟!
پەندەنىڭ كوزدەگەنى تانىمالدىق
وقىعان ەبى بارلار تانىلسام دەپ،
ساپىنان مىقتىلاردىڭ تابىلسام دەپ،
ونەردى يگەرۋگە ورگە ۇمتىلماي،
كۇندەسپەن جاعا جىرتار الىسام دەپ...
تانىلۋ—ءبىلىم ىزدەۋ بىلىكتىلىك،
تاسپالاپ ءورىم ءورۋ ءتىلىپ-تىلىپ.
تانىلۋ—ادامدارعا قىزمەت ەتۋ،
باستارىن ىنتىماققا بىرىكتىرىپ!
تانىلۋ—ءانشى بولۋ ەمەس ءسىرا،
ەلىكتەۋ پايدا بولدى ەلەس مۇرا.
تانىلۋ—اقىل، ءبىلىم، ەڭبەك ەتۋ،-
جۇرەكتىڭ قالاۋىنان كەڭەس سۇرا!
سالمايدى ءوزىن وتقا، يمان ەتكەن،
ءسۇننا جول سۇرىپتايدى ميعا جەتكەن.
ءناپسىنىڭ ق ۇلى بولعان تالاي تالانت،
جۇتىلىپ ءتۇپسىز تەرەڭ قۇيعا كەتكەن...
ەشتەڭكە جوعالتپايدى ونى تاپقان،
وزگەشە ومىرىنە ءورىس اشقان.
ونسىز ول نەنى تاپتى بۇل جالعاننان؟
قۇرقالار مۇمكىندىگى تولى شاقتان!
***
ادامدا يمان بولماي...
جەر دەيمىز، وتان دەيمىز بەك سەندىرىپ،
سوندا دا تاي ۇرلايمىز كوشتەن جىرىپ.
ءسوزىمىز «وتانشىلدىق» وتتان ىستىق،
ءىشىمىز تولعان ءىرىڭ، وشپەندىلىك.
ءدۇر سويلەپ، شەشەندەنىپ بەزىلدەيمىز،
تەك قانا باسپايدا ءۇشىن كوز ىلمەيمىز.
باقىتسىز باسى اۋىرعان اش-ارىققا،
جابىرقاپ، جۇرەك سىزداپ ەزىلمەيمىز!..
جىبەكتەي جىپكە اينالىپ ەسىلمەيمىز،
سۋ بولىپ ءورت تۇتانسا وشىرمەيمىز.
ادامعا قاباق شىتىپ قارسى كەلگەن،-
ءيىلىپ ىلتيپاتپەن كەشىرمەيمىز.
«قىزىم!»-دەر، ادەبىڭ جوق قىزعا ارنالعان،
كوگەرىپ كوڭىلدەردە مۇز-قار قالعان.
قۇرمەت جوق اينالاڭدا ادامدارعا،
كوزىڭنەن كەك كورىنەر ىزعارلانعان.
كۇشىڭ بار، اقشاڭ دا بار، ايبىنىڭ دا،
ءومىردىڭ شالا ماسسىڭ ايدىنىن دا.
جۇرەكتەر قاتىپ-سەمىپ بەزگە اينالعان،-
ءىزى جوق قۋانىش پەن قايعىنىڭ دا!
تارتادى ءوز ىشىنە بۇل كۇن دەمىن،
كوپ ەكەن جاساعاننان، بۇلدىرگەنىم!
ادامدا يمان بولماي سۇركەيلى ەكەن،-
اللاسىز ءومىر وكسىك، ءبىر بىلگەنىم!..
ءبارى بار، ءبىراق بىزدە كوركەمدىك كەم،
ءحاشىر بار،
بولمايسىڭعوي ولسەڭ بىتكەن.
بەرىلگەن جارىق الەم يمان ءۇشىن،-
جاراتقان ادامداردان ولشەم كۇتكەن!..
***
ناپسىگە جەم بولادى جەڭىلتەكتەر
ءناپسىمدى تيا المايتىن ناقۇرىسپىن،
جولداسى شايتان دەيدى اسىعىستىڭ.
مانىنە ماسەلەنىڭ وي جۇگىرتپەي،
تامىرىن زاقىم ەتتىم اسىل ءىستىڭ!..
ويلاماي ۇلى مۇرات ورالىمىن،
ويسىراي جەڭىلەدى ولاق ۇلىڭ.
الەمنىڭ قوجاسىنداي الدەن اسپا،
ءبىرىسىڭ بۇل ءپانيدىڭ قوناعىنىڭ...
ءار ءىستىڭ ءناپسى كوزى—قۇنىقتىرار،
ۇستامدى قۇتىلادى قۇنىتتىلار.
بويىڭدا كوركەم مىنەز سابىر بولسا،-
ادامدى تۋرا جولعا بۇرىپ تۇرار!..
***
اقيقات، ار ابايدىڭ « راسىندا»
كوز سالدىم وتكەن كۇننىڭ شاتپاعىنا،
شيمايلار سىر ايتادى اقتارىلا.
تۇسىرگەن بۇل زاماننىڭ باتپاعىنا،
ۋاقىتتىڭ تاڭ قالامىن ساتقانىنا!
كوز ءۇشىن مىناۋ عالام مىڭ قۇلپىرعان،
ال، ىشكە كورسەتپەيدى قۇرعىر تۇمان.
وت-توزاڭ ارالاسىپ تۇمشالايدى،
جانار تاۋ اتىلعانداي مىڭ جىل تىنعان.
بار الەم الاقاندا ايپاراداي.
كۇيزەلىپ كۇرسىنەدى قايتالاپ اي.
اقىماق بۇزىقتىعىن جاسىرعانداي،
ويپىر-اي، ونى حالىق بايقاماي ما؟
سۋ وتكەن ءشىرىپ جاتىر ءسوز ۇيمەگى،
تۇتىندەپ ورتاسىنان ەزىلگەلى.
قۇردىمعا كەتتى بۇگىن تۇككە العىسىز،
وزىنشە «قۇندى» لەبىز كەزىندەگى...
اينالىپ كەلە جاتىر شىن اسىلعا،
اقيقات، ار ابايدىڭ «راسىندا».
كەتەدى جەلىك بىتكەن جەلگە ۇشىپ،
قالمايدى قاھارلانعان سۇراپىلدا!..
اسپاننان ءۇن ەستىلەر
نايزاعاي شاتىرلادى قاھارلانىپ،
سۋلانعان سۇر بۇلتتاردى قاتارعا الىپ.
داۋىسى جەردى ايىرىپ جىبەرەردەي،
جارق ەتىپ جاي تۇسۋدە قاتالدانىپ!..
ءبىر بەيباق «تابيعات»-دەپ سەلت ەتپەيدى،
اڭگىمە قۇداي ءجايلى ەرتەك دەيدى...
بولسادا وقىپ العان بەس دەپلومى،-
تۇمشالاپ ناداندىعى كورسەتپەيدى،
وزىندە، ءتابيعاتتى كىم جاراتقان؟
اۋىستى نەگە تىنباي ءتۇن مەن اق تاڭ؟
سيىرلار موڭىرەيدى، قوي ماڭىراپ،
ادامنان ءسوز شىعادى ءتىل مەن جاقتان!..
بىلگەنگە بۇل جەرشارى—كەمە، ساراي،
دەمەيدى باس قاتىرىپ نەگە سولاي؟
وسىدان ءجۇز جەتپىس جىل بۇرىن تۋعان،
ايتىپ ەد «اللا بار»-دەپ كەڭەس اباي!
قۇلاق جوق قۇنىت قويىپ تىڭدايتىنعا،
اينالدى پەندە موينىن بۇرمايتىنعا.
جەر بەتى جەزوكشەمەن، پاراقورلار،
كۋا بوپ ءجۇرمىز كۇندە مۇنداي سۇمعا.
اسپاننان ءۇن ەستىلەر كۇڭىرەنگەن،
تىكسىنۋ بايقالمايدى تىرىلەردەن.
اللاعا ءتىلى كەلمەي اتتانادى،
اجالدىڭ كەزىندە سول كۇنى كەلگەن...
بارامىز جار جاعالاپ قۇلاسىنمەن،
پەندەلەر، جۇرەگىڭدە راسىڭ كەم.
دۇنيە قاۋىپ-قاتەر، اپاتتاردان،-
ءمۇمىننىڭ ساقتالىپ تۇر دۇعاسىمەن!..
***
نەگە؟
نەگە جازىپ ءجۇرمىن ولەڭ، شىعارما؟
ءالسىز جانىم ءزىل قوعامعا شىدار ما؟
ءداۋىر سونداي قاتىگەز بوپ بارادى،
شىرىلداتىپ نايزا سۇعىپ شىن ارعا.
ءدىنسىز بىتكەن حاق يسلاممەن وشتەسكەن،
جارىلىستا جازىقسىزدى وق تەسكەن.
فانات-پىرلەر اڭقاۋلاردى الداۋدا،
دۇمشەلەرگە يمان نۇرى كوشپەستەن.
جانكەشتىمەن دىنگە كۇيە جاقتىرعان،
كوكپار بولىپ كوكەشكى مەن لاق قۇربان.
اتۋ، جارۋ ادامزاتقا ۇرەي ساپ،-
كىسىلىكتى كۇرەسىنگە لاقتىرعان.
بۇل ويىنعا كىرمەي قالعان بارما «بەك»؟
تويار ەمەس ىشكەن سايىن قانعا كەك.
كوركەمدىكتەن جۇرداي بولعان كوكبەتتىڭ،
كەمەلەرى سوعىلۋدا جارعا كەپ...
اق ءدىنىمدى اعىم، ساعىم كىرلەتتى،
بۇل نە سۇمدىق، بىر-بىرىنە تىم كەكتى؟!
سۇقساۋساقتار شۇرىپپەگە سۇعىلىپ،
تيىمى جوق سالا-قۇلاش ءتىل كەتتى...
تاپقانىم دەرت، كەشكەنىم سور وي باعىپ،
جۇرەكتەردەن مەيىرىمدى جويدى انىق.
باقىتتى شاق باستان وتكەن ەكەنعوي،
باياعىدا جۇرگەن كەزدە قوي باعىپ...
اللاعا ەمەس، يدەياعا قۇل ادام،
بارلىعى دا شىڭعا جەتپەي قۇلاعان.
توپىراقتى تازا ءتانىن ادامنىڭ،-
حارام استىڭ ءشىرىندىسى بۇلعاعان.
سوندىقتان دا قانىم، ميىم ۋلانعان،
جۇرەگىمە كىرىپ العان قۋ جالعان.
راحىم ەتىپ قۇتقار ءبىزدى ءيا، قۇداي،-
سەنىڭ قۇلىڭ بولىپ ەدىم تۋعاننان!..
***
بەزىنۋ
شاشلىك دەپ شاشىلادى، كۇيگەن ەت جەپ،
ادامدار كەتكىسى بار ۇيدەن ەپتەپ...
پەندەلەر دالابەزەر، جاردى الدايدى،
ۇيرەنىپ وتىرىككە كۇيگەلەكتەپ.
تارتادى ءشول باسسىن دەپ سىرالاتىپ،
وسى دەپ ومىردەگى ءسىرا باقىت.
شىتىناپ شىمىر جۇرەك ايرىلادى،
قاعىلعان «قۇمار» دەگەن سىنا باتىپ.
مال شاشىپ جالبىر شاشتىڭ ەتەگىنە،
باياعى قۇردىم قۇمعا كەتەدى دە...
بايقۇستىڭ سايدا سانى، قۇمدا ءىزى،-
سەنىمنىڭ سەتىنەگەن وتەمىنە...
قورقاۋدىڭ تيىن تۇسسە قالتاسىنا،
ۇمتىلار ولەكسەگە قان ساسىعان.
جالعاننان جانى كۇيرەپ وتەر ءتۇبى،
جاي تاپپاي ادامدىقتىڭ كارتاسىنان!..
داۋلەتبەك بايتۇرسىن ۇلى
اقىن، قجو-نىڭ مۇشەسى
