البەتتە، بولماق. بىرىنشىدەن، الدەبىر مۇراجايعا بارىپ عاجايىپ ءبىر سۋرەتكە كوزىمىز ءتۇستى دەلىك. "نەتكەن عاجاپ سالىنعان" دەيسىز. باسىنا اپپاق سالدە، ۇستىنە كوك شاپان كيىپ تاريحتان سىر شەرتىپ، ۇزاققا كوز تاستاپ، پاڭدانعان الىپ تۇلعالى، جاۋىرىنى كەڭ اقساقالدى قارت داناداي مىنا ءبىزدىڭ الاتاۋدىڭ كوكتەمگى سۋرەتى. ءتۇرلى-تۇستى مايلى بوياۋمەن بويالعان. استىنا «2001 جىلى جەلتوقساندا قۇربان بولعاندارعا ارنالىپ سالىنعان» دەگەن جازۋ بار. ءبىراق، سۋرەتشىنىڭ ەسىمى جوق. سول كەزدە ءبىز سول جەردىڭ قىزمەتكەرىنەن:
- مىنا سۋرەتتى كىم سالدى؟ – دەپ سۇرايمىز. ول سوندا:
- مىنا سۋرەتتى ايتاسىز با؟ ونىڭ سۋرەتشىسى جوق.
- سوندا قالاي بولعانى؟.
- كەشىرىڭىز مىرزام. بوس سۇراق قويىپ مەنى مازالاماڭىز. ول وز-وزىنەن سالىنعان. ءسىز شاماسى ونەردەن حابارىڭىز جوق ادام سەكىلدىسىز، – دەسە ءبىز قانداي كۇيدە بولار ەدىك؟ مىنە، وسىنىڭ ءوزى ءبىزدى ەرىكسىز تاڭقالدىرعاندا، سول سۋرەتتىڭ اسىلى – الاتاۋدىڭ وزى-وزىنەن بولۋى ودان ميلليون ەسە تاڭقالارلىق نارسە ەمەس پە؟! دەمەك، ءبىر سۋرەتتىڭ سالۋشىسى بار بولسا، تاۋ مەن تابيعات دەگەن سۋرەتتىڭ ءسوزسىز سۋرەتشىسى بار. ونى اللا تاعالا، دەيمىز.
ءارى بۇل ادامنىڭ جاي قاراپايىم اقىلىمەن تاپقان دالەلى. وسىدان كەيىن ءبىز قۇرانعا كوز سالساق، وسى الاتاۋلار جايلى بىلاي دەيدى: «تاۋلارعا قاراپ ولار قوزعالماي ءبىر ورنىندا تۇر، دەپ، ويلايسىڭ. نەگىزىندە ولار بۇلت سەكىلدى جۇرەدى»، – دەيدى (ءنامل). تاۋدىڭ ءجۇرۋى – جەردىڭ ءجۇرۋى. ولاي بولسا جەر اينالادى. ال، بۇل كىتاپ – بۇدان ون ءتورت عاسىر بۇرىن ءومىر سۇرگەن وقۋ-جازۋ بىلمەگەن «ۋممي» ادامنىڭ قولىنداعى كىتاپ. ال جەردىڭ قوزعالاتىنىن سان عاسىردان كەيىن بارىپ ۇلكەن جاڭالىق ەتىپ اشتى. وقۋ-جازۋ بىلمەيتىن ادام مۇنى قايدان ۇيرەندى؟ دەمەك، قۇران – ۇلى جاراتۋشىنىڭ كىتابى. سول كىتاپتى بىزگە اكەلگەن ادام – سول جاراتۋشىنىڭ ەلشىسى. ياعني، ول – پايعامبار. بۇعان ءبىز – ناقلي، ياعني، بىزگە سىرتتان سانامىزدان تىس كەلگەن حابارلار، دەيمىز.
ەكىنشىدەن توبەمىزدە توڭكەرىلگەن كوككە كوز تىكتىك دەلىك. وسىناۋ كەڭىستىكتە ۇشى-قيىرى جوق سان ميللارد اسپان دەنەلەرى ءارقايسىسى وزىنە ءتان باعىتىنان ايىرىلماي ۇشقىر جىلدامدىقپەن ءوز وسىندە ءجۇزىپ ءجۇر. قۇيرىقتى جۇلدىز دا شامامەن ەلۋ جىلدا ءبىر رەت تەربەلگەن بەسىگىمىزدىڭ جانىنان كوك ات مىنگەن كولدەنەڭ قوناقتاي كەربەزدەنىپ، كەرىلگەن ساداقتاي يمانى جوقتى شوشىتىپ وتە شىعادى. وسى اسپان دەنەلەرى دە قۇيرىقتى جۇلدىز دا، بىر-بىرىمەن ميداي ساپىرىلىسىپ جاتسا دا ەش ۋاقىتتا بىر-بىرىمەن سوقتىققانىن كورە المايسىز. ال، مىنا قالانىڭ كوشەلەرىندە باعدارشام، ادامدارىندا الاتاياق ۇستاعان سانا بولسا دا كەيدە قاقتىعىسىپ-سوعىسىپ جاتادى. ءتىپتى كەيدە باعدارشام دا از كەلىپ، جونسىلتەۋشى جول كورسەتىپ جاتادى. ال سوندا مىنا اسپان دەنەلەرى قالاي عانا ساناسىز، باعدارشامسىز ءوز باعىتىمەن ءجۇرىپ جاتىر. ەگەر وسىلاردى ۇلى جاراتۋشى باسقارادى دەپ مويىنداماساڭىز وندا سول دەنەلەرگە سانا بەرۋىڭىزگە تۋرا كەلەدى. ەكىنشىدەن جاي عانا قۇيرىقتى جۇلدىزدىڭ ەلۋ جىلدا ەلىمىزگە سالەم بەرۋدى ەسەپتەگەن ۇلى جاراتۋشىدان باسقا كىم دەي الاسىز؟ مىنە، وسىلاي شەكسىزدىككە دەيىن جالعاستىرۋعا بولادى...
ەندى سول ۇلى جاراتۋشىنىڭ ءبىر ەكەندىگىنە كەلەيىك:
1. ۇلى جاراتۋشى الەمدى ءوز قۇدىرەتىن پاش ەتۋ ياعني، ءوزىنىڭ ۇلى ءبىر قۇداي ەكەنىن تانىتۋ ءۇشىن جاراتقان. ءبىر قاسيەتتى حاديستە اللا «مەن قۇپيا قازىنا ەدىم. كورىنۋدى، تانىلۋدى قالاپ الەمدى جاراتتىم»، – دەيدى. ەگەر ۇلى كۇشتىڭ الەمدى جاراتۋى مەن باسقارۋىندا باسقا كومەكشى بولسا، مۇنداي ارەكەت ونىڭ ۇلىلىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن ەدى. ياعني، قۇدايلىق كۇشىن جوعالتار ەدى. بۇل – مۇمكىن ەمەس نارسە. دەمەك حازىرەتى يسا ونىڭ ۇلى ەمەس، ق ۇلى.
2. ءبىر اۋىلدى ەكى باسشى، ءبىر قالانى ەكى اكىم، ءبىر ەلدى ەكى ەلباسى باسقارا الماق ەمەس. ءار باسشى ءوز دەگەنىن جاسايمىن دەپ ءار جاققا تارتقىلاۋدان اۋىل اۋىل بولۋدان قالادى. ال ءبىر اۋىلدى ەكى باسشى ءبىر قالانى ەكى اكىم باسقارا الماسا، مىنا الەمدى ەكى قۇداي قالاي باسقارا الماق؟ قۇراندا «ەگەر جەر مەن كوكتەردە قۇدايلار بولسا، ءسوزسىز ول ەكەۋى جەرمەن-جەكسەن بولار ەدى». دەمەك، الەمنىڭ تىزگىنىن قولىنا ۇستاعان ۇلى ءبىر جاراتۋشى جاراتقان. ول – جالعىز. ول ەشكىمگە مۇقتاج ەمەس.
سونداي-اق بار نارسەنى ايقىنداۋ، جوق نارسەنى ايقىنداۋدان الدەقايدا وڭاي. مىسالى، قۇرما جەمىسىنىڭ بار ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن، جەر بەتىندە بارلىق قۇرمانى كورسەتىپ اۋرە بولماي-اق، تەك بىرەۋىن كورسەتسەڭىز جەتىپ جاتىر. ال ەندى قۇرمانىڭ جوقتىعىن دالەلدەگىسى كەلگەن ادام، بارلىق جەر بەتىن، ءتىپتى بارلىق الەمدى شارلاپ بارىپ قانا ونىڭ جوق ەكەندىگىن دالەلدەي الادى. ال بۇل – مۇمكىن ەمەس نارسە. ەندەشە، بار نارسەنى ايقىنداۋ، جوق نارسەدەن الدەقايدا جەڭىل. ءبىر ادام ءبىر نارسەنى بار ەكەنىن ناقتى دالەلدەگەن كەزدە، وعان سان مىڭداعان ادام قارسى شىعىپ داۋ ايتسا دا، ونىڭ شىندىعىنا كولەڭكە تۇسىرە المايدى. الگىندەگى مىسالدى الايىق: ءبىر ادام الەمدە قۇرمانىڭ بار ەكەنىن ايقىنداۋ ءۇشىن اراب تۇبەگىنەن ءبىر قۇرما اكەلسە، سونىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر. ال ەندى وعان قارسى داۋ ايتىپ قالانىڭ داڭعىلى مەن الاڭىن تولتىرىپ سان مىڭ ادام ەرەۋىلگە شىقسا دا، ونىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارا المايدى. ويتكەنى، اقيقات - ءارقاشان دا اقيقات. بىرەۋلەردىڭ داڭقى مەن كوڭىلىنە قاراپ، حاق پەن اقيقاتتى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بۇل - بارلىق ادامزات ساناسىندا تۇراقتى ۇعىم بولىپ قالىپتاسقان كاتەگوريا.
كوكتوبەنىڭ باسىنا بىرەۋ الىپ اق ساراي سالىپ، ونىڭ اينالاسىن ءجۇز قاقپالى قالىڭ قورعانمەن قورشاپ تاستاسا، ءبىراق سول قورعاننىڭ ءجۇز قاقپاسىنىڭ توقسان توعىزىن ەلگە ايقارا اشىپ تاستاپ، تەك بىرەۋىن اشپاسا، ءسىز سول سارايعا ءبىر قاقپاسى جابىق بولعانى ءۇشىن كىرە المايتىن با ەدىڭىز؟ ءتىلى شىقپاعان بالاعا دا "كىرە المايسىڭ" دەپ، جابىق قاقپانى كورسەتسەڭىز، ول سىزگە سويلەي الماعاندىقتان قولىن سوزىپ اشىق قاقپالاردى كورسەتەر ەدى. ياعني، ول سارايعا "ءبىر قاقپاسى جابىق" دەپ كىرە الماۋ سونشالىقتى كۇلكىلى نارسە. بۇل الەم دە ۇلى جاراتۋشىنىڭ جاراتقان سارايى. بۇل اسا الىپ سارايدىڭ ءجۇز ەمەس ساڭ مىڭداعان قاقپالارى بار. بۇل قاقپالاردىڭ قاي-قايسىنان كىرگەن ادام، ۇلى جاراتۋشىنى ايقىنداي، دالەلدەي الادى. مىسالى، ماتەماتيكا – ءبىر قاقپا. ونىڭ ەسىگىنەن كىرگەندەر، الەمنىڭ اسا عاجاپ ماتەماتيكالىق ەسەپتەرمەن سالىنعاندىعىن انىقتايدى. ياعني، الەمدى اقىلى جوق، كور تابيعات ەمەس، اقىلى استام ۇلى ءبىر ماتەماتيكتىڭ جاراتقانىنىنا ايقىن كوزى جەتەدى. سول سەكىلدى باسقا عىلىم سالالارى دا سونداي. ءبىراق، ءبىر قاقپا عانا جابىق. ول – سول ۇلى جاراتۋشىنىڭ بىزگە كورىنبەۋى. مىنە، جىن مەن ادام شايتاندارى ىلعي جۇرەگى جارالى جاندارعا سول قاقپانى كورسەتىپ، اناۋ قاقپانى قاراسايشى، جابىق تۇرعان جوق پا قالاي عانا كىرە الاسىڭ؟ دەيدى.
وسىلارعا ۇقساس ءبىر ەلدە اتەيست ءمۇعالىم ءبىرىنشى سىنىپتىڭ بالالارىنا بىلاي دەيدى: «بالالار، قۇداي بار بولسا، قانە، كورسەتىڭدەرشى؟ كورسەتە المايسىڭدار، ويتكەنى، ول جوق»، – دەپتى. سوندا ءبىر بالا ورنىنان تۇرىپ: «اعاي، ءسىزدىڭ اقىلىڭىز بار ما؟ بار بولسا، قانە، كورسەتىڭىزشى؟" – دەپتى. وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر مىسال: اتەيست ءمۇعالىم ءبىرىنشى سىنىپقا: «بالالار، قۇداي جوق. بولسا، قانە سەندەرگە كامپيت بەرسىن، بەرە المايدى ويتكەنى، جوق، ال، مەنەن سۇراڭدارشى، مىنە، سەندەرگە كامپيت»، - دەپ، كامپيت بەرەدى. سول كەزدە ءبىر بالا تۇرىپ: «اعاي ماعان كامپيت ەمەس، شەكەر بەرىڭىز؟» – دەگەن ەكەن. ەكەۋى دە ءلام-ميم دەي الماعان. مىنە، ولاردىڭ جاس بالانى دا الداي الاتىن دالەلدەرى جوق. ويتكەنى، توقسان توعىز قاقپا اركىمگە ايقارا اشىق. ءتىپتى، اقىل-ساناسى ءالى تولىسپاعان جاس بالاعا دا.
مۇحيتدين يسا ۇلى
