ءسىزدىڭ دە اپاڭىز ءدال مەنىڭ اپامداي بولعانىن ءىشىم سەزىپ تۇر. سىزدە، ءوز اپاڭىزدى ءدال مەندەي ساعىنىپ، ەسكە الىپ، دۇعا وقىپ جۇرگەنىڭىزدى بىلەم! سوندىقتان دا سىزدەرگە اپام جايلى شاعىن ەسسەمدى جولداپ وتىرمىن. ...اپامنىڭ سۇراۋ بەلگىدەي ءيىلىپ، قارتايىپ قالعان كەزى. ءقازىر، ءىي سالىپ، كيىز باسىپ، ءجۇن ءتۇتىپ، ءجىپ ەسىپ، كەستە تىگىپ، ۇرشىق يىرمەيدى. بۇرىنعى داۋرەنى وتكەن. يىرەتىن جىپتە، ەسەتىن ارقان دا، ءورىس تولى مال دا، ءونىم دە جوق. قولداعى بار تۇلىكتىڭ كوبىن ۇرى-قارى، ودان قالعانىن كورشى-قولاڭ جىمقىرىپ، ۇرلاپ بىتىرگەن... ساۋىن ەكى سيىر، بەس-التى قويدان باسقا تىگەرگە تۇياق قالماعان ءبىر جۇدەۋ شاق. كولحوز تاراپ جاتىر. تيگەن ۇلەس جوق. اعام جۇمىسسىز. ءبىز وقۋدامىز. ەلدەگى نارىق تەك ءبىزدى ەمەس، بۇكىل ەلدى ەسەڭگىرەتكەن.

جۇت - جەتى اعايىندى. قىس - اياز، بوران، قار. جاز - قۋان، قۇرعاق ىستىق. مەكەمەدە ىستەيتىندەر ايلاپ جالاقى المايدى، السا ولارى قارىزدارىنان اسپايدى. ءتىپتى، ۇيدە ۇن-شاي، ماي جوق بولاتىن كۇندەر بولعان. بيداي، ارپا قۋىرىپ جەيتىن ساتتەردى دە ۇمىتقان جوق ەل. نارىقتىڭ اتى - نارىق. ەبىن تاپقاندار، ەلدىڭ مۇلكىن توناعاندار بايىپ، قالاعا كوشىپ جاتىر. سول كەزدە بايىعانداردىڭ كوبى - كولحوز بەن سوۆحوزدىڭ داۋلەتىن باسىپ قالعاندار. كەيىن سولار اكىم، دەپۋتات بولدى. ۇرلىق - اسقىنىپ تۇر. "ءبىر ەلى بالىقتى ەكى ەلى بالىق جۇتقان زامان". جوقشىلىق ادامدى ازدىرادى ءھام پىسىرەدى، ويلاندىرادى. قيىن كۇندەرگە شىداماي ىشىمدىككە سالىنىپ كەتكەندەر قانشاما؟ قيىن-قىستاۋ كۇندەردە ءبىزدى مويىتپاعان، ءومىردىڭ بۇرالاڭ جولىندا اداستىرماعان اپامنىڭ قاجىر-قايراتى مەن اقىلى دەپ ويلايمىن! اپام ىلعي: "اللانىڭ جاماندىعى كەتەدى، ادامنىڭ جاماندىعى بولماسا..." دەپ وتىراتىن. بۇدان دا قيىن زامان بولعانىن ايتاتىن. ءبىزدى، بولاشاققا ۇمىتپەن قاراۋعا ۇيرەتەتىن.

ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ اتى - ازناباي. اتاقتى ازناباي بولىستىڭ مەكەنى بولسا كەرەك. اۋىل ازناباي اتانعانىمەن مۇندا "ازناباي" بولىستى بىلەتىندەر تىم از. ماڭايىمىزدىڭ كوبى مىڭ شاتىس وزگە ۇلتتار. كورشىمىز تاتار، ونىڭ كورشىسى ۋكراين، ونىڭ كورشىسى ورىس، ونىڭ كورشىسى نەمىس...كەتە بەرەدى... قازاقتاردىڭ كوبى قازاقشا بىلمەيدى، بىلسە دە سويلەۋگە قۇلىقسىز... بىزدە بۇل اۋىلعا كوشىپ كەلگەنبىز. جەر مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قىر-سىرىن بىلمەيمىز. ادال ەڭبەك، ماڭداي تەرىمىزبەن جان ساقتاپ جاتىرمىز. ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاپ كورگەن جوقپىز. تاربيە سولاي. شاما-شارقىمىزشا كورشىلەرگە كومەكتەسەمىز. ولار ءبىزدى "اعايىن" دەيتىن، ءبىراق جاقسىلىق جاساۋعا وتە ساراڭ ەدى. كورشىلەردىڭ كىشكەنتاي بالالارىنىڭ ءوزى ەسىكتىڭ الدىنداعى كۇرەك، ايىر، قامشى ءتىپتى سىپىرعىشتى دا ۇرلاپ توقتاتپايتىن. تاڭ قالاتىن ەدىك!.. كەيدە كۇيىنىپ، قىزىپ كەتەتىنبىز، اپام باسۋ ايتىپ توقتاتاتىن. اپامنىڭ ءبىرىنشى ءسوزى: "كورشى عوي، ۇيات بولادى". ⁃ كورشى بولسا ولار نەگە ۇيالمايدى دەيمىز؟ اپام: "كاپىر عوي ەندى" دەيتىن. ومىرىمىزدە بىرەن-ساران بولماسا وزگە ۇلت كورمەگەن باسىمىز، كاپىرلەر وسىنداي بولادى ەكەن-اۋ، دەپ ويلايتىنبىز. وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستاردا دا ادال، شىنشىل، اقيقاتشىل ادامدار بار ەكەنىن كەيىن بىلدىك قوي. بالكىم، بارىنە جوقشىلىق كىنالى؟ قوعام؟ اتا-اناسى كىنالى بولار؟.. ۇرلىقپەن بايىعانداردى كوردىك، سوڭىنىڭ قايىرى بولعانىن كورگەنىمىز جوق. قازاق: "ۇرلىق ءتۇبى - قورلىق!" دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.

ءبىز، بۇرىن "اباي جولى" رومانىنان وقىعانىڭىزداي كوشپەندىلىكپەن ەركىن ءومىر كەشكەن، كەكىلىن ەركە سامال قانا سىيپاعان، اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن، اقكوڭىل، قوناقجاي، دالاداي دارقان مىنەزدى، بالاداي اڭعال جۇرت ەدىك. باسقاسىن ايتپاعاندا ءبىر قانا اپامنىڭ ءوزى ۇلكەن ءوندىرىس بولعان ەكەن. برەند - دۇنيەلەر جاساپتى. ونى ءوزى قانا جاساماي وزگەلەرگە دە ۇيرەتىپتى. بۇل، بابالار ءداستۇرى، ۇرپاق ساباقتاستىعى. قولداعى بەس تۇلىك مالدىڭ ءبارى تىرشىلىكتىڭ كوزى. ساۋىن مالدىڭ ءسۇتىن الايىقشى: شايدى دەمدەيدى، پىسىرەدى، ايران ۇيىتادى، شالاپ جاسايدى، اق، قىزىل ىرىمشىك، ىركىت جينايدى، ودان ماي الادى، قۇرت قايناتادى، قۇرتتىڭ سارىسۋىن ىيگە قۇيىپ تەرىلەردى جۇمساتادى، ول تەرىنى يلەپ، ءيىن قاندىرىپ ىشىك، تون، بەشپەنت تىگەدى، سابا، كۇبى، تورسىق جاسايدى، وگىز بەن بۋرانىڭ تەرىسىنەن ارقان تىلەدى، قايىس جاسايدى، قايىستان جۇگەن، شىلبىر، تۇسامىس، شىدەر، باسقا دا تۇرمىسقا قاجەتتى قۇرالدار وندىرەدى. اپام ءۇشىن مالدىڭ كىشكەنتاي ءجۇنىنىڭ ءوزى دالادا جاتپايتىن قۇندى زات. ول - جەكە فابريكا. ونىڭ فابريكاسىنان: ءجىپ، ءجىپ ارقان، قىل ارقان، كوگەن، كوگەننىڭ بۇرشاعى، قولعاپ، بايپاق، كەۋدەشە، جەيدە، شالبار، شاپان، سىرماق، تەكەمەت، تەرمە باۋ، جەلباۋ، تۇسكيىز، كيىز ءۇيدىڭ تۋىرلىعى، تۇڭلىگى تۇرمىسقا قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارى شىعادى جانە وتە ساپالى. وسىنىڭ ءبارىن كىشكەنتاي كومەكشىلەرىنە ۇيرەتە ءجۇرىپ، اپام ىجداعاتتىلىقپەن اتقاراتىن. اپام، قولدان سابىن وندىرەتىن.

قىستاۋدان الىس جايلاۋعا كوشەمىز. سول كەزدە يەسىز، ەلسىز قالعان قىستاۋدىڭ ماڭايى قۇلپىرىپ كوكتەيتىن. ءيىسى تاماشا-اق! گۇلدىڭ، جۋساننىڭ، الۋان ءتۇرلى ءشوپتىڭ ءيىسى مۇرىن جارادى. ىستىق ءۇيدىڭ ارتىنا جال-جال تەزەك، قي جينالاتىن. قي مەن تەزەك جاتقان جەردىڭ ارعى جاعى سارى كوڭ. كوڭنىڭ شەتى قيىرشىق تاستار، ارعى جاعى ءدوڭ، دوڭنەن ارى مويناق، تاۋ. جارتىلاي كوڭ جاتقان جەرگە "الابوتا" دەگەن ءشوپ وسەتىن. اششى، سورتاڭ ءشوپ. الابوتانى باسقا مالدار ەمەس، تۇيە قۇنىعىپ جەيتىن. ونىڭ سورتاڭ ەكەنىن ءبىز سودان بىلەتىنبىز. كۇزەۋگە قونا اپام سول الابوتانى بىزگە جيناتىپ اپ، كەپتىرەتىن. كەپكەن سوڭ ورتەپ، كۇلىن الاتىن. اپام، سابىن جاساۋ كەزىندە تۇمشالانىپ ءبىراق ورانىپ الاتىن. ماڭايىنا ەشكىمدى جاقىنداتپايتىن. بويىن تازا ۇستاپ، دۇعا وقيتىن. ونسىز بۇل ىسكە كىرىسپەيتىن. الابوتادان العان كۇلدى قايناتاتىن. قايناتىلعان كۇلدى تۇندىرىپ، تۇنباسىن ءسۇزىپ الاتىن. سول تۇنبانى سۋالىپ قويىلعانشا قايناتا بەرەتىن. ابدەن سۋالىپ، قويۋلانعان تۇنبانى قولدان جاسالعان دورباعا سالىپ، تۇندىراتىن. تۇنعان تۇنبا اپپاق بوپ قاتىپ قالاتىن. بۇل اپپاق زاتتى ەندى "ساxار" دەيدى. ءقازىر ويلاسام اپامنىڭ حيميالىق قابىلەتى دە ەرەكشە بولعان ەكەن. ساxاردان سابىن جاساۋ ءۇشىن بىزگە بۇلىنبەگەن جانە بولىنبەگەن جىلقىنىڭ ەكى قۇمالاعىن الدىراتىن. سوسىن، تاعى دا ورانىپ ماڭايىنا جان بالاسىن جولاتپاي، كۇبىرلەپ ىسىنە كىرىسەتىن. ساxاردىڭ اشۋى جامان دەپ ايتاتىن. ءبىز ونى ونشا بىلمەيتىنبىز. ساxارعا ماي قوسىپ، جىلقىنىڭ ەكى قۇمالاعىن قوسىپ تاعى قايناتاتىن. ونى وتە جىلدامدىقپەن تەز ارالاستىرىپ تۇراتىن. قويىلىپ، سۋ العان ساxاردى يلەپ، ءيىن قاندىرىپ، دومالاقتاپ ءارتۇرلى قالىپتارعا سالىپ سابىن ەتىپ شىعاراتىن. قازاق ونى "كىر سابىن"، "قول سابىن" دەپ اتاعان. اپام، ءبىز سەكىلدى بالالارىنا كىشكەنە ەتىپ "بۇزاۋ شىق" جاساپ بەرەتىن. ماقتانىپ، ۇنەمى سول بۇزاۋشىقپەن جۋىناتىنبىز. اپامنىڭ قولىنان شىعاتىن ءار ءونىم ساپالى جانە پايدالى بولاتىن. قارا سابىننىڭ ەمدىك قاسيەتى مول دەيتىن، قارا سابىنمەن جۋىنعان ادامنىڭ دەنەسىنە اناۋ-مىناۋ بورتكەن، جارا جولامايتىن.

اپام، وزگە كورشىلەردەن قاراعاندا كورشى تاتار كەلىنشەكتى ءتاۋىر كورەتىن. ءتاۋىر كورەتىن سەبەبى، تاتار كەلىنشەكتىڭ اجەپتاۋىر قازاقشاسى بار ەدى. ءتىلى مايدا "اپالاپ" تۇراتىن. ۇيگە ۇنەمى بىردەڭەلەر سۇراپ كەلەتىن، نە بالاسىن جۇگىرتەتىن. ەسىكتەن كىم قاراسا دا اپام تاماق اۋىز تيگىزبەي جىبەرمەيتىن. بارىن ءوزى جەمەسە دە قوناقتىڭ اۋزىنا توسەۋشى ەدى. ءوزى دە قىدىرعاندى جەك كورمەيتىن. كەيدە بەلىن تارس بۋىپ اپ، ماڭايداعى كورشىلەردى، تۋىس-تۋعانداردى ارالاپ كەتەتىن. وندايدا ءبىر جاساپ قايتاتىن. بىردە ۇيدە شاي ءىشىپ وتىرعانبىز. كورشى تاتار كەلىنشەك كەلدى. كىر جۋاتىن سابىن سۇراي كەلىپتى. زامان قيىن. سول جىلدار. جەڭگەمىز بىردەن جوق، دەدى. اپام، شاي ىشۋگە شاقىردى. شاي ءىشتى. اپام، بولمەسىنە كىرىپ كەتكەن. ساندىعىنان تىعىپ قويعان ەرتەدە ءوزى بىلعاپ جاساعان "كىر سابىندى" بەرىپ جىبەردى. انا كەلىنشەك تاڭ قالىپ، الىپ كەتتى. ەرتەڭىندە اپامنىڭ سابىنىن ماقتاپ كەتىپتى. اپاما، بۇل سابىننىڭ جاسالۋىن جولىن ۇيرەتىڭىز، دەپتى. سودان بەرى اپامدا مازا جوق، قوي قامالعان قورالاردىڭ ارجاق-بەرجاعىنان سابىن بىلعاۋعا جارايتىن الابوتا، جۋسان، يتەمگەن سەكىلدى اششى سورتاڭ شوپتەر ىزدەپ ءجۇر. قاسىندا كورشى كەلىنشەك. ۇزىن-ۇزىن جۋساندار، تاعى سوعان ۇقساس ءبىر شوپتەر جيناپ، تازالانىپ، ورانىپ كورشى كەلىنشەككە سابىن بىلعاۋدى اقىرى ۇيرەتتى. كورشىلەردەن كورشىلەر ەستىپ تاڭ قالىستى. اپامنىڭ قۇرمەتى ارتا ءتۇستى. كۇللى، اۋىلعا اپا اتاندى. ءبارى، "اپالاپ" تۇراتىن.

سول اپام، ءبىرشاما ناۋقاستاندى. كارىلىكتە بار. اقىرى كۇش بەرمەي تۋعان جەرىمە بارىپ، شالىمنىڭ قاسىنا جاتام دەپ، ويعىرىنا اتتانىپ كەتتى. تىلەگى قابىل بولسا كەرەك، قايتىپ ورالمادى... كەيىن باسىنا بارىپ قۇران وقىدىم، اپام، ءبىر ۋىس توپىراق بولىپ، مونتيىپ جاتىر... اپام، مەنىڭ!..