بۇگىنگى كۇنى قازاقتىڭ ءسالت-داستۇرىن، ونەرىن دارىپتەپ جۇرگەندەر كوپ ەمەس. وسى ماسەلەنى قولىنا الىپ، ۇلت ونەرىن ۇلىقتاۋدى پارىز ەتكەن انشىلەرىمىزىدىڭ ءبىرى – شابا ادەنقۇل قىزى. بەلگىلى ءانشى، كومپوزيتەر، كوپتەگەن اندەردىڭ اۆتورى، كاسىبي مۋزىكانت شابا ادەنقۇلقىزىنان «قامشى» پورتالىنىڭ ءتىلشىسى سۇحبات الدى.
شىعارماشىلىق جاڭالىقتارىڭىز جايىندا ايتىپ وتسەڭىز؟
بيىلعى جىلدىڭ جازىنان باستاپ شىعارماشىلىق جولعا قايتادان كىرىستىم. ەڭ ءبىرىنشى ايتا كەتەتىن جاڭالىعىم – كۇيەۋىم ەكەۋمىز دۋەت بولىپ، ءان ايتۋعا كىرىسكەن ەدىك. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىرتالاي اندەر جازدىرىپ، بەينەباياندار تۇسىردىك. جازدا «تۋعان جەر» اتتى انىمىزگە بەينەبايان تۇسىردىك. بەينەبايانىمىز حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى، جوعارى باعالارىن بەردى.
وسى جاقىندا مەنىڭ ورىنداۋىمدا«ءۇري-اي» دەگەن حالىق ءانى جارىققا شىقتى. كىشكەنتاي عانا حالىق انىنە ءوزىم قايىرما قوسىپ، وڭدەپ، جارىققا شىعاردىم. ءاندى ورىنداۋىمنىڭ ەكى ماقساتى بولدى: ءبىرىنشىسى – حالىق اندەرىن ناسيحاتتاۋ بولسا، ەكىنشىسى – ءداستۇردى ناسيحاتتاۋ. ونىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ ەڭ ادەمى، جۇرەكتى ەلجىرەتەر داستۇرلەرىنىڭ ءبىرى – قىز ۇزاتۋ داستۇرىنە ارنايى توقتالدىق. ءبىراق ەسكى داستۇرمەن ەمەس، جاڭا زامان اعىمىمەن جۇردىك. وزدەرىڭ قاراپ، باعاسىن بەرەرسىڭدەر. ەڭ ۇلكەن جاڭالىعىمىز – وسى.
بولاشاقتاعى جوسپارلارىمىزعا كەلەتىن بولسام، حالىق اراسىندا تارالعان بەسىك جىرلارىنان البوم جاساماق ويىمىز بار. قازىرگى ۋاقىتتا كوپتەگەن اقىندارمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولىپ، ولارعا بەسىك جىرىنا ارناپ سوزدەر جازدىرىپ، جيناقتاپ جاتقان جايىمىز بار. ۇلت ءۇشىن ۇلكەن تاربيە بولاتىنىنا سەنەمىن. سەبەبى، بەسىك جىرىن تىڭداپ، ءسالت-داستۇردى قۇرمەتتەپ وسكەن بالا جامان بولمايدى.
جولداسىڭىز دا ونەر ادامى ەكەن. ءبىر وتباسىندا ەكى ونەر ادامنىڭ بولعانى سىزدەرگە قيىندىق تۋعىزباي ما؟
ءيا، جولداسىم – اكتەر، ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىندا ۇستازدىق قىزمەت اتقارادى. ەكەۋمىزدىڭ دە ونەر ادامى بولعانىمىز قيىندىق تۋعىزادى دەپ ايتا المايمىن. ونەرگە قاتىستى تاقىرىپتاردى ەكەۋمىز بىرگە تالقىلايمىز، ءوزارا اقىلداسىپ وتىرىپ، ورتاق شەشىمگە كەلەمىز
ۇلىڭىز دا ونەر ادامى بولعانىن قالار ما ەدىڭىز؟
ۇلىم ونەر جولىندا ءوزىنىڭ ءىزىن قالدىرامىن دەسە، وعان قارسىلىعىم جوق. كەز-كەلگەن اتا-انانىڭ ءبىر عانا تىلەگى بولادى عوي. بالاسى امان-ەسەن ءوسىپ، بيىكتەردى باعىندىرىپ، ۇلكەن ازامات بولسا ەكەن دەيدى. ءبىزدىڭ دە ويىمىز – وسى.
جاقىندا «حالىقارالىق قازاق ءتىلى قوعامى» مەدالىمەن ماراپاتتالعان ەكەنسىز؟ وسى ماراپاتتاۋدىڭ سىزگە بەرىلگەنى بەكەر ەمەس قوي، سەبەبىن ايتىپ وتسەڭىز؟
9-جەلتوقساندا «ەلگە كەلىپ ەلەۋلى بولدىم» اتتى قۇسمان كارىم ۇلى ۇيىمداستىرعان شىعارماشىلىق كەش بولعان. سول كەشكە ۇنەمى قاتىسىپ جۇرگەن، قوعامعا پايداسى سىڭگەن ارتىستەردىڭ باسىن قوسۋ – جىل سايىنعى داستۇرگە اينالدى. مەدال سول كەشتە بەرىلگەن.3 دارەجەگە ءبولىپ بەردى. مەن ءبىرىنشى دارەجەلى سىيلىققا يە بولدىم.
ءسىزدى كومپوزيتور رەتىندە دە تانيمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن نەشە ءانىڭىز تارالىپ، جۇرتقا تانىلدى؟
وسى ۋاقىتقا دەيىن قىرىققا تارتا ءانىم جازىلدى. تانىمال بولعاندارى – كوبىنە ءوزىمنىڭ ورىنداۋىمداعى اندەر. مۇقاعاليدىڭ «سەن شىنىمەن جوعالدىڭ با؟» ءانى، «تۋعان جەر» اتتى ءانىم حالىق اراسىندا جاقسى تانىمالدىلىققا يە.
ءار سۇحبات الىپ جاتقان ادامعا «قامشى» پورتالىنىڭ قوياتىن ءداستۇرلى سۇراعى بار. ءسىز مادەنيەت سالاسىندا جۇمىس جاساپ كەلەسىز. قولىڭىزدا بيلىك بولسا، مادەنيەت سالاسى ءۇشىن نە ىستەر ەدىڭىز؟ ەلىڭىز ءۇشىن نە ىستەر ەدىڭىز؟
قازاق ۇلت بولىپ جارالعالى ۇلتتىق ءداستۇرلى مۋزىكاسىمەن ءومىرىن بايلانىستىرعان. ونەر دەسە، ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن حالىق بولعان. ال، قازىرگى ۋاقىتتا ءدىستۇرلى ونەرىمىز قۇلدىراپ بارا جاتىر. ەگەر سونداي مۇمكىندىك بەرىلگەن جاعدايدا، ەڭ ءبىرىنشى قازاعىمىزدىڭ ءداستۇرلى مۋزىكاسىن دارىپتەۋگە كوپ كوڭىل بولەر ەدىم. بىرنەشە جىل بۇرىن تەلەارنالاردان «قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 ءانى» مەن «1000 كۇيى» سىندى باعدارلامالار ءجيى كورسەتىلەتىن. بۇگىنگى كۇنى جوقتىڭ قاسى. وسىنداي ءداستۇرلى مۋزىكاعا باعىتتالعان باعدارلامالاردىڭ كوبەيۋىن قاداعالار ەم.
ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، ءبىزدڭ شوۋ-بيزنەستىڭ اقساپ جاتقان تۇستارى بار ما؟
قازىرگى كەزدە بىر-ەكى ولەڭ جازدىرتىپ، داۋىستارىن وڭدەپ، بەينەباياندار ءتۇسىرىپ، حالىق اراسىندا تانىلىپ كەتكەن انشىلەرىمىز كوپ. ساحنا – شىنايى تالانتتاردىڭ جۇرەتىن ورنى.
قازىرگى تاڭدا ءسىز كوپتەگەن قىزداردىڭ ۇزاتىلۋىنا اتسالىسىپ ءجۇرسىز. قازاق قىزدارىنا قانداي اقىل-كەڭەستەرىڭىزدى ايتار ەدىڭىز؟
ينتەرنەت پاراقتارىن اشىپ قالساڭ، قىزداردىڭ نەشە-تۇرلى سۋرەتتەرىن كورەسىڭ، اشىق-شاشىق كيىنگەندەرىنە قاراپ، ءوزىڭ ىشتەي قىسىلاسىڭ. قازاقتىڭ قاراگوز قىزدارىنا ايتارىم – وتە اشىق-شاشىق كيىنبەڭدەر. قاتەرلى ىسىك دەگەن جامان اۋرۋ ەڭ ءبىرىنشى اشىق كيىنگەن قىداردا پايدا بولادى ەكەن. دەنساۋلىقتارىڭدى كۇتىڭدەر. ونىڭ ۇستىنە ونداي قىزداردى ەشكىم كۇيەۋگە المايدى. جىگىتتەردىڭ ەرمەگىنە اينالاسىڭدار. تاربيەلى، يبالى، ادەپتى بولىڭدار. جانە ەشقاشان دا وزگە ۇلتقا تۇرمىسقا شىقپاڭدار. ءوزىنىڭ قازاق قانىن ساقتاسىن سىڭلىلەرىم.
سۇحباتتاسقان: گۇلىم جاقان
