تاريحى تەرەڭگە تامىر جايعان قازاق ەلىنىڭ ءبىز بىلمەيتىن تىڭ دۇنيەلەرى دە جەتەرلىك. سالت-داستۇرگە باي حالىقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى دا از ەمەس. تومەندەگى دۇنيەلەردى دە بىلە جۇرگەنىڭىز ارتىق بولماس.
- ءشىليا – قامىتتى اتتىڭ موينىنا كەتىرمەۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن
ابزەل. ءشىليانى قايىستان تىگىپ، ءتۇيىپ ءورىپ ىستەيدى، شەبەرلەر كۇمىسپەن، جەزبەن قاداقتاپ اسەمدەيدى، ءار جەرىنە قايىستان شاشاق تاعادى.
- دەلبە – ارباعا نە شاناعا جەگىلگەن كولىكتى بۇرىپ وتىرۋعا ارنالعان ابزەل.ونى قايىستان نەمەسە ەسىلگەن قالدان جاسايدى. دەلبەنىڭ ات سۋلىعىنا بايلانار ەكى ۇشىندا اعاش تيەگى، تەمىردەن جاسالعان بەكىتپەسى بولادى. ۇزىندىعى شامامەن - 7 – 10.
- ورە – اتتىڭ ۇزاققا كەتىپ قالماۋى ءۇشىن الدىڭعى جانە ارتقى اياعىن بىر-بىرىنە ماتاپ قويۋعا پايدالانىلاتىن ابزەل. اتتى ورەلەگەندە ورەنىڭ ءبىر شەتىن اتتىڭ الدىڭعى وڭ اياعىنا، ال ەكىنشى شەتىن ايقاستىرىپ ارتقى سول اياعىنا سالادى. ورە قىلدان، قايسىتان جاسالىپ، اتتىڭ اياعىنا سالاتىن جەرلەرىن كيىزبەن استارلايدى.
- ومپى – ەرتە كەزدە وينالعان ويىنداردىڭ ءبىر ءتۇرى. اسىقتى مۇرتىنان نەمەسە جامباسىنان تۇرعىزۋدى «ومپى» دەيدى. ومپى ويىنىنا 2-10 بالاعا دەيىن قاتىسا بەرۋلەرىنە بولادى. اراقاشىقتىعى 10-20 ادىم جەرگە ەكى كومبە سىزىلادى. ءار بالا كومبەنىڭ تەڭ ورتاسىنا بەلگىلەنگەن سىزىق بويىنداعى كونگە ەكى اسىقتان تىگەدى. ورتاسىنا ءبىر اسىقتى ومپىسىنان تۇرعىزادى. بالالار كومبەدەگى سىزىق بويىنا كەزەككە تۇرىپ، قولدارىنداعى ساقالارىمەن كونگە تىگىلگەن اسىقتاردى اتىپ تۇسىرۋلەرى كەرەك. اتىپ العان اسىقتارى وزدەرىنە قالادى. ەگەر ومپىعا تيگىزسە، كوندەگى بارلىق اسىقتاردى الادى. نەعۇرلىم كوپ اسىق ۇتىپ العان بالا جەڭىسكە جەتەدى.
- بۇجى – ەل اراسىندا سيرەك دايىندالاتىن وتە ءدامدى تاعام.
- شىرتىلداق – جىلقى ەتىنىڭ سورپاسىنان قالقىپ الاتىن، قاتپايتىن ماي. كوپ جەرلەردە تورتاسى ايىرىلعان سارى مايدى دا وسىلاي اتايدى.
- سىرالعى – «باتىردان – اۋعا، اڭشىدان – سىرالعى» دەگەن ماتەل وسىعان بايلانىستى ايتىلعان. بۇل – ولجالى، قانجىعاسى قاندانىپ كەلە جاتقان اڭشىدان نەمەسە ساياتشىدان كەزدەسكەندە سۇرالاتىن جول.
- سالبۋرىن – اڭشىلىق تەرمين. اڭشى، ساياتشى جىگىتتەردىڭ توپ بولىپ، بىرنەشە كۇن بويى اڭعا شىعۋىن «سالبىراۋىن» دەپ اتايدى.
- قوج – ۇستا–زەرگەرلەر كورىكتىڭ كومەيىنە كومىر سالۋعا، ىستىق شوقتى كوسىپ الۋعا، كۇل شىعارۋعا ارناپ مالدىڭ جاۋىرىن سۇيەگىنەن جاساعان قالاقتى قوج نەمەسە قوجى دەپ تە اتايدى. قوجىنىن ازىرلەۋ ءۇشىن جاۋىرىننىڭ ورتاسىنداعى ۇزىنا بويى سوزىلىپ جاتقان قىر سۇيەكتى شاۋىپ تاستايدى جانە ونى ءىلىپ قويۋ ءۇشىن باس جاعىنا قايىستان بۇلدىرگە تاعادى.
- جەلبۋاز – ۇرلەمەلى اسپاپتار توبىنا جاتاتىن، ەرتە زاماننان كەلە جاتقان، ەل كوزىنە ەلەنبەگەن كونە مۋزىكالىق اسپاپتىڭ ءبىرى. اسپاپ يلەنگەن مال تەرىسىنەن جاسالادى. سىرت كورىنىسى مەسكە ۇقساس. اۋزىن بەكىتىپ تۇراتىن تىعىنى، اۋەن شىعاراتىن ەكى سىرناي تۇتىكشەسى بولادى. مويىنعا اسىپ الىپ جۇرۋگە ىڭعايلانىپ، قايىستان ارنايى باۋ تاعىلادى. ۇستاپ جۇرۋگە وتە جەڭىل.
- ۇگىندىرىك – كورىكتىڭ وتتىعىنا كومىردى قوماقتاپ جيناۋعا، كۇلىن ىسىرۋعا ارنالعان قۇرال.
- ىسكەنجە – اعاشتان نەمەسە مۇيىزدەن جاسالاتىن كىشكەنە تىستەۋىك، اتاۋىز. ونىمەن زەرگەرلەر ۇساق زەرگەرلىك بۇيىمداردى قىسىپ تۇرىپ وڭدەيدى، كەپسەردى ەگەيدى.
دايىنداعان: نارگيزا ەرەس
