جاھاندىق سۇرانىس پەن ۇسىنىس – مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسىن قالىپتاستىرۋعا اسەر ەتەتىن باستى فاكتورلار. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىگىنىڭ جاقىندا جارىق كورگەن ەسەبىندە 2014 جىلدان بەرى تۇڭعىش رەت مۇنايعا سۇرانىس ۇسىنىستان ءسال باسىم تۇسكەن (2017 ج. ءى توقسانداعى مالىمەتتەر). كورسەتكىش تاۋلىگىنە 0،3 ملن باررەلگە تەڭەلدى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك، الەمدىك مۇناي نارىعىنا قالپىنا كەلگەن.

سونىمەن قاتار ساياسي فاكتوردىڭ دا ماڭىزدىلىعىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. وتكەن اپتادا ساۋد ارابياسى مەن رەسەي ەنەرگەتيكا مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. مينيسترلەردىڭ مالىمدەمەسى بويىنشا ماسكەۋ مەن ەر-رياد مۇناي ءوندىرۋدى شەكتەۋ تۋرالى شارتتىڭ مەرزىمىن 2018 جىلدىڭ 31 ناۋرىزىنا دەيىن 9 ايعا دەيىن ۇزارتادى. بۇل ۆەنەداعى وپەك 25 مامىرداعى كەزدەسۋى قارساڭىندا باسقا مەملەكەتتەردى ءوندىرۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە يتەرمەلەيتىنى بەلگىلى. بۇل باعىتتا مۇنايدىڭ باعاسى ازداپ قىمباتتاعانى بايقالدى.

ءبىراق قايتادان مۇنايدىڭ باعاسى شارىقتايتىنى تۋرالى ايتۋ ءالى ەرتە. الەمدىك مۇناي نارىعىندا تەڭگەرىم ورناعان جوق. بۇل تۇجىرىمعا ءبىرقاتار ماڭىزدى سەبەپتەر تۇرتكى بولىپ وتىر.

بىرىنشىدەن، وپەك كارتەلىنە كىرمەيتىن كوپتەگەن مۇناي ءوندىرۋشى مەملەكەتتەر تەك وزدەرىنىڭ شارتتارى نەگىزىندە مۇنايدىڭ كولەمىن ازايتۋدى قولداۋعا بەكىنگەن. ماسەلەن، ەلىمىزدەگى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى  قانات بوزىمبايەۆ قازاقستان مۇنايدى ءوندىرۋ كولەمىن تومەندەتۋ بويىنشا مىندەتتەمەنى تەك ءوزىنىڭ شارتتارى نەگىزىندە ورىندايتىنىن مالىمدەدى. يراك تا وسىعان ۇقساس شەشىمدى العا تارتۋى مۇمكىن.

ەكىنشىدەن، وپەك مۇنايدىڭ الەمدىك ءوندىرىسىن تومەندەتۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا باعىتتالعان قادامدارى امەريكالىق سلانس مۇنايىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى ەشبىر ناتيجەگە كەنەلتپەۋى ىقتيمال.  سوڭعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، اقش بۇرعىلاۋ مۇنارالارىنىڭ سانى 720-عا جەتسە، ال ءساۋىر ايىندا كورسەتكىش 688 تەڭ ەدى. شارت بويىنشا وپەك ازايتۋدى جوسپارلاعان كولەمدى اقش وندىرىلەتىن مۇناي تەڭەستىرۋى نەمەسە ودان اسىپ كەتۋى كادىك.  اقش اكىمشىلىگى بيۋدجەتتىڭ جاڭا جوسپارىندا 2018 جىلدىڭ قازانىنان باستاپ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق مۇناي قورىن بىرتىندەپ ساتۋدى ۇسىندى. اقش مۇنايدىڭ اۋقىمدى قورى شوعىرلانعان. كورسەتكىش 688 ملن. باررەلگە تەڭ.  ازىرگە بۇل تەك بيۋدجەتتىڭ جوسپارى سانالادى. دەسەك تە بۇل مۇناي فيۋچەرستەرى باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوققان.

وسىلايشا، وپەك كەزدەسۋ سۇنايعا سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ الەمدىك تەڭگەرىمى ماسەلەسىن شەشپەيدى دەۋگە بولادى. مەملەكەتتەر مۇناي ءوندىرۋدى 9 ايعا شەكتەۋ تۋرالى شارتتى ۇزارتقانىمەن، ولار رەسەي جانە ساۋد ارابياسى ۇسىنعان ءوندىرۋدى ودان ءارى تومەندەتۋگە بەل بۋمايتىنى انىق.

وپەك جانە مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتەردىڭ تىڭ ۇسىنىستارى بۇگىن ۆەنادا ايقىندالماق.

ءانۋار الماعانبەتوۆ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى قورىنىڭ جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى