ءداستۇردىڭ وزى بار، توعى بار. سوندىقتان ءار زامانعا ساي وزگەرىپ، تۇرلەنىپ تۇرادى. ءبىراق ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ قۇندىلىعى ءبىر بولەك. وسى تاقىرىپتى ءوزىنىڭ فەيسبۋك الەۋمەتتىك جەلىسىندە كوپ تالقىلاپ، جازىپ جۇرگەن تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى تالعات جانىسبايدان ۇلتتىق قۇندىلىق جايلى بىرەر اۋىز پىكىر العان ەدىك.
اڭگىمەمىزدىڭ ءالقيسساسىن مىنادان باستايىقشى. ءسىز كوبىنە ۇلتتىق قۇندىلىق تاقىرىبىن كوتەرىپ، جاستاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن سىناپ جاتاسىز. سىزدىڭشە جاستاردىڭ زامان تالابىنا ساي ءجۇرىپ-تۇرۋى، ۇلتتىق قۇندىلىقتان اتتاعانى ما؟ الدە زاماننىڭ اعىمىنا قارسىسىز با؟
ءجۇرىپ-تۇرۋ – ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ ءبىر عانا سيپاتى. ال جالپى ۇلتتىق قۇندىلىق – ۇلتتىڭ ىرگە تاسى. ەگەر ۇيدە ىرگە تاس بولماسا، سالىنعان ءۇيدىڭ ۇزاققا بارماي قيراپ قالاتىنى بەلگىلى. سول سياقتى، بۇتىندەي ءبىر ەلدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى قۇردىمعا كەتسە، ول مەملەكەتتى جويىلدى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. ءقازىر الەمدىك گەوساياسات بولسىن، اقپاراتتىق سوعىس بولسىن، نەمەسە باسقا دا حالىقتى جويۋعا باعىتتالعان ارەكەتتەر ءتۇرلى مانەردە وربۋدە. وعان توتەپ بەرۋدىڭ ءبىر عانا جولى – ۇلتتىق قۇندىلىقتى بەرىك ۇستاۋ. باسقا جول جوق! سوندىقتان جەكسۇرىن بولسام دا شىر-پىر بولىپ، ۇلتتىق قۇندىلىق ءۇشىن كۇرەسۋدەمىن.
ماسەلەنى تەك جاستارعا تىرەپ قويۋعا بولمايتىن شىعار؟! ەلباسىنىڭ ءوزى ءبىر سوزىندە: «جاستار، جاستار دەيمىز، ءبىراق ۇلكەندەردىڭ ءوزى ەرسى قىلىقتار ىستەپ ءجۇر» دەگەن ەدى.
ەلباسىنىڭ ايتقانى وتە دۇرىس. ءتۇرلى تويلاردى قاراپ وتىرساڭىز، ۇلكەندەردىڭ ەرسى بي بيلەپ جۇرگەنىن كورىپ، ىڭعايسىزداناسىڭ. ەلۋدەن اسقان ەل اعالارى مەن انالارىمىز جاستارعا ۇلگى بولۋدىڭ ورنىنا وزدەرى جاستارمەن جارىسىپ ءجۇر. وكىنىشكە وراي، ءقازىر ءداستۇرلى وتباسى تاربيەسى سانالاتىن ينستيتۋت قيرادى. ينستيتۋتتى ەندى تولىقتاي قالىپقا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، يدەولوگيانى كۇشەيتكەن دۇرىس. ەلباسى «ماڭلىك ەل» يدەياسىن باستاپ بەردى. ءبىراق كوپشىلىك ويلاعانداي «ماڭگىلىك ەل» تەك تاۋەلسىزدىكتەن تۇرمايدى. ماڭگىلىك ەلدىڭ تىرەۋى – ۇلتتىق قۇندىلىق ەكەنىن دە ەستەن شىعارماعان ابزال.
سوندا قانداي يدەولوگيا جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
مەملەكەت تاراپىنان مۇلدە يدەولوگيا جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق دەۋدەن اۋلاقپىن. ءبىراق كوڭىل كونشىتپەيدى. ءبىر عانا مىسال، كورشى وزبەكستان تەك كينوسىمەن-اق، ءداستۇرلى وتباسى تاربيەسىن قالىپتاستىرعان. وزبەكتىڭ فيلمدەرىن قاراپ وتىرساڭىز ۇلكەنگە داۋىس كوتەرمەۋ، اكەسى كەلگەنشە داستارحانعا وتىرماۋ، اكەنىڭ ايتقانىڭ ەكى ەتپەۋ جانە تاعى باسقا كوپتەگەن ەپيزودتار كورىنىس تاپقان. ال بىزدە شە؟ «كەلينكا ءسابينا»، «كەلينكا توجە چەلوۆەك» سىندى ەركەكتىڭ قاتىن بولىپ، قاتىننىڭ ەركەك ءرولىن سومدايتىن كينولارىنان كوز سۇرىنەدى. ونداي فيلمدەرمەن وسكەلەڭ ۇرپاقتى وشىرمەسەك، وسىرمەيتىنىمىز انىق. ءتىلىمىزدى دە ءدۇبارالاپ ءبىتتى. ءتىل تازالىعىن ساقتاۋ دەگەن مۇلدە جوق. جالپى ايتقاندا، فيلم – يدەولوگيا قۇرالى. سوندىقتان مادەنيەت مينيسترلىگى تاراپىنان ۇلتتىق قۇندىلىقتى دارىپتەيتىن فيلمدەردى تۇسىرۋگە قاراجات بولىنگەنى دۇرىس دەپ ويلايمىن.
مادەنيەت دەمەكشى، جاستاردىڭ كوپشىلىگى ءسۇيىپ تىڭدايتىن «91» توبىنا دا قارسى شىققانىڭىزدى بىلەمىز. ءالى دە قارسىسىز با، الدە ويىڭىز وزگەردى مە؟
ولار ءستيلىن وزگەرتپەسە، مەنىڭ ويىم نە ءۇشىن وزگەرۋى كەرەك؟! مادەنيەت ءمينيسترى بولسام، «91» توبىن ساحناعا شىعارماس ەدىم. ءبىر عانا نارسە ايتايىن، قازاق جىگىتتەرىنىڭ ۇساقتالعانىنا وكپەلىمىن. ءبىتىمىڭ كىشى بولسا دا، جۇرەگىڭ مەن ءسوزىڭ ءىرى بولۋ كەرەك. مىنەزسىز ەركەكتەن تۇلعا شىقپايدى. تۇلعا شىعۋ ءۇشىن، الدىمەن تۇلعالىق قاسيەتىن بولۋ كەرەك. حالىق الدىندا ءان ايتىپ، بي بيلەۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. ويتكەنى ونەرىڭ مەن ارەكەتىڭ ارقىلى ارتىڭنان ەرگەن تولقىنعا باعىت بەرەسىڭ. ال ءانىڭ حيت بولىپ، ءوزىڭ ناشاقور، نەمەسە اللا ساقتاسىن قىزتەكە بولساڭ ودان نە حايىر؟! سوندىقتان حالقىمىزدىڭ وزىنە عانا ءتان ەرەكشەلىگى مەن ءسالت-داستۇرىن دارىپتەپ، بولاشاق ۇرپاق الدىڭدا ءجۇزىمىز جارىق بولسىن دەيمىن.
سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
سۇحباتتاسقان اقان بەكتاس
