ماحاببات دەگەن اياۋلى سەزىمدى جۇرەكتەرىندە تەربەتكەن، سۇيىسپەنشىلىك، سىيلاستىق سىندى سۇلۋ قاسيەتتەردى ءوزارا بولىسكەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قارىم-قاتىناسى كىم-كىمدى دە سۇيسىندىرەدى. مۇنداي ادامدار ءۇشىن ءومىر – باقىتتىڭ بازارى. ءبىر باعىتقا بۇرىلعان ەكى جۇرەك قانداي قيىندىقتى بولسىن جەڭىپ شىعادى، اششىنى تاتتىگە، قاراڭعىنى جارىققا اينالدىرا بىلەدى. جۇرەكتىڭ تۇلا بويدىڭ پاتشاسى ەكەنى اقيقات قوي، ەندەشە، اللاعا جانە اللا قوسقان جارىنا دەگەن ماحابباتقا ماۋىققان ادام وسى دۇنيە يگىلىگىنىڭ كىلتىن تاپتى. عۇلامالارىمىزدىڭ «ساليحالى ايەلدىڭ كۇيەۋى بولۋ ءبىر ەلدىڭ پاتشاسى بولعانمەن بىردەي» دەپ وي قورىتۋى وسىدان بولسا كەرەك دەپ جازادى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى اسىل ارناعا سىلتەمە جاساي وتىرىپ.
«ەركەكتىڭ ايەلگە دەگەن ماحابباتى كۇشتi بولسا، ول ەركەك تاۋ قوپارادى. ايەلدiڭ ەرiنە دەگەن ماحابباتى ءلۇپiلدەپ تۇرسا، شاڭىراعى جايناپ، قازانى قايناپ تۇرادى. ەگەر ءۇيiڭiز شاشىلىڭقىراپ، تاماق ءدامسiز بولا باستاسا، سiز ايەلiڭiزدiڭ سەزiمiن تۇنشىقتىرىپ العانسىز. ەگەر كۇيەۋiڭiز ۇيگە كەشتەتiپ قايتىپ، دالاعا كەتكiسi كەلiپ تۇرسا، قاباعى قاتۋلى، ءسوزى دورەكى بولسا، سiزگە دەگەن جىلۋلىعى سۋىنا باستاعان. جۇرەك سوعۋىن توقتاتقانشا، سەزiمدەر سونبەسiن. جانىپ تۇرعان وت ءوشiپ قالماس ءۇشiن دەر كەزىندە وتىن سالىپ وتىرۋ كەرەك ەمەس پە؟! سەزiم دە سونداي. ءسوندiرمەڭiزدەر. سونگەن وت قايتادان تۇتانباۋى مۇمكىن» (اينۇر تۇرسىنبايەۆا).
سولاي...مەيىرىم وزەنى تارتىلماس ءۇشىن، سۇيىسپەنشىلىك وتى سونبەس ءۇشىن، سىيلاستىق باعى سولماس ءۇشىن ەكى تاراپ تا قولىنان كەلگەن امالداردى جاساۋى كەرەك ەكەن. تومەندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ سەزىم الاۋىنا «وتىن» بولار دەگەن نيەتپەن بىرنەشە ءادىس توپتاستىرۋدى ءجون كوردىك. جانە بۇل ادىستەردىڭ بىزگە كەڭەس بەرگەن اعا-جەڭگەلەرىمىزدىڭ ومىرلىك تاجىريبەلەرىندە قولدانىلىپ، ءتاتتى جەمىس بەرگەندىگىن دە ۇمىتپاعايسىز.
1. ەشبىر ەركەك ايەلدىڭ قازانى مەن وشاعىنا، ۇتىگى مەن كەشكى-تۇسكى اسىنا ۇيلەنبەيدى جانە ەشبىر ايەل ەركەكتىڭ جۇمىسى مەن كولىگىنە، اقشاسى مەن مانسابىنا تۇرمىسقا شىقپايدى. اللا تاعالا ولاردىڭ وتاۋ كوتەرۋدەگى ماقساتىن ايقىنداپ بەرگەن: «ءارى سەندەردىڭ تىنىشتىق، تىنىم تاۋىپ ورنىعۋلارىڭ ءۇشىن وزدەرىڭنەن جۇبايلار جاراتۋى جانە ارالارىڭدا سۇيىسپەنشىلىك پەن مەيىرىم-جاناشىرلىق پايدا ەتۋى دە – ونىڭ بەلگىلەرىنەن» («رۋم» سۇرەسى، 21-ايات). ماحاببات پەن مەيىرىم – مۇعجيزا. ياعني، ەر مەن ايەل ۇنەمى «اللا بەرگەن سۇيىسپەنشىلىك، مەيىرىم-جاناشىرلىقتى قالاي ساقتاپ قالامىز؟»، «جارىمنىڭ تىنىشتىق، تىنىم تابۋى ءۇشىن نە ىستەي الامىن؟» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ، تاپقانىن امالىنا اسىرا العاندا عانا وتباسى باياندى بولماق. ەر مەن ايەل ەڭ الدىمەن وسى ماقساتتى ايقىنداپ الۋى ءتيىس.
2. شاڭىراقتىڭ شايقالماۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كەشىرىم جانە قايتقىشتىق دەگەن ەكى قاسيەت بار. مۇنى شاريعاتىمىزداعى يستيعفار جانە تاۋبە دەگەن ەكى ۇعىممەن سالىستىرۋعا بولادى. سەن ءبىر كۇنا جاساساڭ، دەرەۋ «استاعفيرۋللاھ» دەپ اللادان كەشىرىم سۇرايسىڭ. سول سەكىلدى، جارىڭنىڭ كەيبىر ۇساق قاتە-كەمشىلىكتەرىنە دە «جارايدى» دەپ قول سىلتەۋگە، ەلەپ-ەسكەرمەي وتكىزىپ جىبەرۋگە تۋرا كەلەدى. سەن ءبىر ۇلكەن كۇنا جاساساڭ، ارنايى تاۋبە نامازىن وقىپ، سول كۇناڭدى تاستايسىڭ، وكىنەسىڭ، سودان كەيىن قايتالامايسىڭ. ءدال وسىلاي، ارادا بولعان ۇلكەن كيكىلجىڭ، تۇسىنبەستىكتەردى ءبىرجولا ۇمىتىپ، «قايتقىشتىق» قاسيەتىنە ورىن بەرىپ، جۇرەگىڭدى وكپە-رەنىشتەن بوساتىپ، جارىڭنىڭ ودان كەيىنگى قارىم-قاتىناستارىنا ەسىك اشىپ بەرۋ كەرەك بولادى. بۇل – وتە قيىن. ۇيرەنۋدى قاجەت ەتەتىن ۇلكەن ونەر.
3. اۋىزبەن ايتا الماي جۇرگەن سۇلۋ سەزىمىڭ مەن جان سىرىڭدى اق قاعازعا ءتۇسىرىڭىز، رەتى كەلسە، ونى اسپەتتەڭىز، ارلەڭىز، سودان كەيىن جارىڭىزدىڭ قالتاسىنا سالىپ جىبەرىڭىز نەمەسە جاستىعىنىڭ استىنا قويىڭىز. بۇل ءادىستى بۇرىن سوڭدى قولدانىپ كوردىڭىز بە؟ اسىرەسە، وتاسقاندارىنا 15-20 جىل بولعان ەرلى-زايىپتىلار ءۇشىن تاماشا ءادىس! سەزىمگە باي كەلەتىن ايەلدەر حات جازسا تىپتەن كەرەمەت. جارىڭىزدىڭ ءسىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن، جۇرەگىڭىز وعان امانات ەكەندىگىن ايتىپ اقتارىلىڭىز. حاتتا جازىلعاندار ايتىلعان سوزدەر سياقتى تەز ۇمىتىلمايدى، ءبىر قۇجات سياقتى ساقتالىپ قالادى. جارىڭىز ۇناتىپ جاتسا، ءبىر اپتادان كەيىن، ءبىر ايدان كەيىن اشىپ وقىپ تۇراتىن بولادى.
4. يسلام ءدىنى ءۇشىن ولشەۋسىز قىزمەت ەتىپ، ۇمبەتتىڭ قامىن ويلاعان ءالي يبن ءابۋ تاليب (وعان اللا رازى بولسىن) جارى فاتيما ءۇشىن ولەڭ شىعارىپ، وقىپ بەرۋگە ۋاقىت تاپقان. ءسوز قادىرىنە جەتكەن بابالاردىڭ ۇرپاعى بولعاندىقتان، جان-جارىڭىزعا بىر-ەكى شۋماق ولەڭ جازۋعا تىرىسىپ كورىڭىز. ەگەر ءسىز ولەڭ شىعارا المايتىن بولساڭىز، قازاق اقىندارىنىڭ ماحاببات تۋرالى ادەمى جىرلارىنان ءۇزىندى جاتتاپ، كوركەم مانەرمەن وقىپ بەرىڭىز.
5. حاديستە شەشەن، كوركەم سوزدە سيقىر بار ەكەندىگى ايتىلادى. اسىرەسە، ايەلدەردىڭ «قۇلاقتان سەمىرەتىن» حالىق ەكەندىگى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. ولار سەزىمگە ناننان دا قاتتى مۇقتاج. «ايەلدەن جىلى ءسوزىڭدى اياماي، ءجيى كوڭىل بولسەڭ، ول سەن ءۇشىن اشتىققا دا، سۋىققا دا توزەدى. ۇڭگىردە ءومىر سۇرەتىن بولسا دا، بال تامعان سوزبەن باقىتتى. سارايدا ءومىر سۇرسە دە، قاتتىلىق، دورەكىلىك ولاردى سولدىرادى. قورلاۋ، كەمسىتۋ، نامىسىنا تيۋ – ولاردى كەسكىلەيدى، ولتىرەدى. جاقسى ءسوز – ساداقا. سەنىڭ ۇرتىڭنان شىعاتىن ساداقاعا ايەلدەن ارتىق لايىق ادام بار ما؟ ونىڭ كويلەگىنە، تاماعىنا ورىندى ايتىلعان ءبىر اۋىز كومپليمەنت – ەكى ەسە كەرەمەت ىستەرمەن قايتادى.
6. ەركەكتەر ماقتاۋدى سۇيەتىن قاۋىم. ماقتاۋعا مالىنعان ەركەك العا جىلجيدى. ودان دا جاقسىسىن جاساۋعا تالپىنادى. ءسىز بىلەسىز بە، شاريعاتىمىز ەر مەن ايەلگە ارالارىن جاقىنداستىرۋ ماقساتىندا وسىنداي ادىستەرگە بارۋعا رۇقسات بەرگەن. سول سەبەپتى ايەلدەردىڭ كۇن سايىن (ولاي بولسا دا، بولماسا دا): «سەن الەمدەگى ەڭ كەرەمەت كۇيەۋسىڭ!»، «الەمدەگى بارلىق ايەلدىڭ كۇيەۋى سەن سياقتى بولسا، ەشكىم دە باقىتسىز بولماس ەدى!»، «سەن اللانىڭ ماعان بەرگەن ەڭ ۇلكەن باقىتىسىڭ!»، «سەنسىز ءومىر سۇرە المايتىندايمىن» دەگەن سوزدەردى ايتىپ تۇرعانى جاقسى. ەركەك ءۇيدىڭ وتاعاسى، تىرەۋى بولا تۇرا، كۇتىمى جاعىنان كەلگەندە ءۇيدىڭ ۇلكەن بالاسى ەكەنىن ۇمىتپايىق.
7. جانە ەرلى-زايىپتىلار ءبىر-بىرىن تۋىستارىنا ماقتاۋ كەرەك (ەستىرتىپ). ماسەلەن، كۇيەۋى ەنەسىنە: «وسىنداي قىز تاربيەلەگەنىڭىزگە راقمەت! ول كەرەمەت ايەل!» دەۋىنە بولادى. الايدا، شەكتەن تىس ماقتاۋ قايتارىلعاندىقتان، مۇنىڭ دا ولشەممەن، دانالىقپەن ورىندالعانى ابزال.
8. ەكەۋى ەكى جاقتا جۇرگەندە اسەرلى ساتتەردى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، بىر-بىرىنە جىبەرىپ وتىرۋ. سەزىم بىلدىرەتىن ءتاتتى سوزدەردى سمس ارقىلى جولداپ تۇرۋ. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءتۇرلى جاعىمدى سمايليكتەردى پايدالانۋ. بۇل ادىستەردى جاستار قاۋىمى ءجيى پايدالانىپ جۇرگەن بولار، ال ورتا جاستاعى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قاتىناسىنا سەرپىلىس اكەلەتىنىنە سەنىمدىمىز. ەش سەبەپسىز حابارلاسىپ، «مەنىڭ سۇيىكتى ايەلىمنىڭ جاعدايى قالاي ەكەن؟ مەنى ساعىندى ما؟» دەپ «الداپ قويساڭىز»، سول كۇنى ايەلىڭىز ءسىزدى باقىتتى قالپىندا كۇتىپ الاتىندىعىنا سەنىڭىز.
9. سەزىممەن سيقىرلاۋدىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى ءادىسى بار. ىلگەرى بۋىننىڭ ىزگى عالىمدارى: «ەگەر، ءقايسىبىر ايەل كۇيەۋى ءۇشىن كۇندە اتىرلەنەتىن بولسا، ەرىنىڭ كوزىنشە اسەم كيىنىپ، ۇنەمى ونىڭ سۇيىكتى تاماعىن دايىنداپ، ول جوق كەزدە دۇنيە مۇلكىنە ساق بولاتىن بولسا، ول ايەل كۇيەۋىن سيقىرلاپ الادى» دەگەن. بۇل – رۇقسات ەتىلگەن ءارى ەڭ ءوتىمدى ءادىس! «ءوزىمىز عوي، سىرتقا شىققاندا كيىنەمىن، ۇيدە بويانۋعا ۋاقىت جوق» دەۋ – ۇلكەن اعاتتىق. ءسىزدى سۇلۋ كەيپىڭىزدە كورۋگە لايىقتى جالعىز جان – جارىڭىز.
10. ەر ادامدارعا باعىنۋشى، ەركە، اشىق اجارلى، كۇلىمدەگەن، ءتاتتى، جىلى ءسوزدى ايەلدەر ۇنايدى. مۇنىمەن ايەل ونىڭ جۇرەگىن تۇتقىنعا الا الادى. ءيا، كۇن سايىن كۇيەۋىڭنىڭ الدىنان جايناپ شىعۋ – ەشبىر ايەلگە وڭاي ەمەس. اسىرەسە، وتباسىلىق ءومىردىڭ 20 جىلىن ارتقا تاستاعان اپكە-جەڭگەلەرىمىز ءۇشىن ۇلكەن ەڭبەك قاجەت. ءبىراق، ەگەر سىزگە «جالاقىسى جوعارى جۇمىس بەرەمىز، الايدا، سەن پالەن-تۇگەن دەگەن ءىستى مەڭگەرۋ كەرەكسىڭ» دەسە، بىلەگىڭىزدى سىبانىپ، بابىنا كەلگەنشە ۇيرەنىپ الۋشى ەدىڭىز عوي. ال سىزگە اللا مەن ونىڭ ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) كۇيەۋىڭدى رازى ەتسەڭ – ماڭگىلىككە ءجانناتتىق بولاسىڭ دەپ ۋادە بەرىپ قويدى. ءجاننات – ارزان تاۋار ەمەس. مۇنى تۇسىنگەن ايەل كۇيەۋىنىڭ ەسىكتەن كىرگەن ءساتىن «مەيرام» سەكىلدى قابىلداپ، «ءجانناتىم كىرىپ كەلەدى» دەپ قۋانا الادى دەپ ويلايمىز. زامانداستارىمىزدىڭ اراسىندا ەسىكتەن كۇيەۋىنىڭ اياق كيىمىن شەشىپ قارسى الاتىن، وعان ايتاتىن ءاربىر ءسوزىن ساعاتتار بويى ويلانىپ، كورسەتەتىن قىلىقتارىن كۇن بويى ايناعا قاراپ دايىندالاتىن قانشاما ايەل بار ەكەنىن بىلە ءجۇرىڭىز... «ءسىزدى اللا پاناسىنا السىن!» دەپ دۇعامەن شىعارىپ سالىپ، بالالارمەن بىرگە قارسى الىپ، قۇرمەت كورسەتۋ كەز كەلگەن ەركەكتى قۋانتادى.
11. ايەل – قۇل ەمەس. «دۇنيەدەگى وتكىنشى نارسەلەردىڭ ەڭ قايىرلىسى – ساليقالى ايەل» (مۋسليم) جانە «سەندەردىڭ ارالارىڭداعى ەڭ جاقسىلارىڭ – ايەلدەرىڭە جاقسى بولعاندارىڭ» دەگەن حاديستەر ونىڭ ەركەك ومىرىندەگى ءقادىرىن تولىق ءتۇسىندىرىپ بەرە الادى. ادامداردىڭ ابزالى بولعان مۇحاممەد پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) توعىز ايەلى بولا تۇرا كيىمىن، اياق كيىمىن ءوزى تىگەتىن، ءۇي تازالايتىن، قوقىس توگەتىن، قويىن ساۋاتىن. سىزدە ايىنا ءبىر رەت بولسىن ۇنەمى اس ۇيدە جۇرەتىن ايەلىڭىزگە قۇرمەت رەتىندە ءدامدى ءارى ەرەكشە تاماق ازىرلەۋگە تالپىنىپ كورىڭىز. ايەلىڭىز ءۇشىن تورت جاساۋدى ۇيرەنسەڭىز، مۇنىڭ ءوزى – قۇلشىلىق. ءبىر اپتا بۇرىن «جانىم، وسى دەمالىستا ساعان وتە ءدامدى تورت ءپىسىرىپ بەرەمىن!» دەپ قويىڭىزشى، ول ءسىزدى ءبىر اپتا بويى جاقسى كورىپ، اسىعا كۇتەدى. تورتىڭىزدان تاتقاننان كەيىن تاعى ءبىر اپتا ريزاشىلىقپەن ەسكە الادى.
12. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «تۇندە ۇيقىسىنان تۇرىپ ناماز وقىعان جانە ايەلىن وياتقان، ەگەر دە، ول تۇرماسا بەتىنە سۋ سەپكەن ادامعا اللا راقىم ەتسىن! تۇندە ۇيقىسىنان تۇرىپ ناماز وقىعان جانە كۇيەۋىن وياتقان، ەگەر دە، ول تۇرماسا بەتىنە سۋ سەپكەن ادامعا اللا راقىم ەتسىن!» دەگەن. (ءابۋ ءداۋىت). كەلەسى ءبىر حاديستە: «ەگەر ادام تۇندە ءوزىنىڭ ايەلىن وياتىپ، سوسىن بىرگە ناماز وقىسا ولار اللانى ەسكە الۋشى ەركەكتەر مەن ايەلدەردىڭ قاتارىندا جازىلادى» دەلىنەدى. (ءابۋ ءداۋىت). قۇلشىلىققا دا رومانتيكا ارالاستىرعان اسىل ءدىنىمىز نەتكەن سۇلۋ! سۋ شاشقانىڭ ءۇشىن دە ساۋاپقا يە بولۋ نەتكەن كەرەمەت!
13. ايەلىنە جومارت بولعان ەركەك – اللا الدىندا ابىرويلى ءارى ول ەركەك بەرگەنىنەن دە كوپ ريزىققا كەنەلەدى. ايەلدىڭ ساراڭ كۇيەۋگە تاپ بولۋى – ەڭ ۇلكەن سىناقتاردىڭ ءبىرى. ءتىپتى، اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) «ساراڭدىقتان اسقان اۋرۋ بار ما؟» دەپ تاڭعالعان ەكەن. ءاربىر ساراڭ – قورقاق، وتىرىكشى، اللاعا تاۋەكەلى جوق بولىپ كەلەدى. سول سەبەپتى، جومارتتىعىڭىزدى ايەلىڭىزگە تانىتىڭىز. اۋىرسا ەمدەلۋىنە، تۋىستارىنا سىيلىق جاساۋىنا، جاراسىمدى كيىنۋىنە جاعداي جاساپ بەرىڭىز. مەيرامحاناعا تاماقتانۋعا الىپ بارىڭىز، ساياباقتا سەرۋەندەۋگە شاقىرىڭىز، گۇل باقتارىن ارالاتىڭىز. اقىلدى ايەل مۇنى باعالاپ، ارتىعىمەن قايتارۋعا تىرىسادى.
14. ال ايەلدەر شە؟ ەگەر، ايەل كۇيەۋىنىڭ شەشىم قابىلداي بىلەتىن، ارقا سۇيەۋگە لايىق ادام بولعانىن قالاسا، نازىك، قورعانسىز بولا ءبىلۋى ءتيىس. ەگەر، ايەل كۇيەۋىنىڭ جومارت بولعانىن قالاسا، مۇقتاج، العىس ايتقىش كەلۋى كەرەك. ماسەلەن، ول سىزگە سىيلىق جاسادى نەمەسە تاعى باسقا جولمەن جومارتتىق تانىتتى دەلىك، ءسىز وعان العىسىڭىزدى ەستەن كەتپەس ەتىپ قايتارىڭىز، ەموسياىڭىزدى پايدالانىڭىز، اسەرىڭىزگە «بۇل الەمدەگى ەڭ كەرەمەت سىيلىق!»، «قانشا ۋاقىتتان بەرى وسىنى ارمانداپ ءجۇر ەدىم!» دەگەن سوزدەرمەن دامدەۋىش قوسىڭىز ت.ب.
15. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، مەيلى ول اقيقاتقا جاناسپاسا دا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىر-بىرىنسىز ءومىر سۇرە المايتىندىقتارىن جەتكىزۋگە داعدىلانعانى جاقسى. بۇل – اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ۇيرەتكەن ءادىس. ول كىسى شاشىن ايشا انامىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) جۋىپ بەرگەنىنە ابدەن ۇيرەنىپ قالعان ەكەن. بىردە مەشىتتە شاشىن جۋۋ كەرەك بولىپ، انامىزدى قاسىنا شاقىرادى. ايشا انامىز (وعان اللا رازى بولسىن) حايىز (ايەلدەردىڭ ايىنا ءبىر رەت قان كورۋى) جاعدايىندا ەكەندىگىن ايتادى. سوندا ول كىسى باسىن مەشىت قابىرعاسىنان شىعارىپ، ايەلىنىڭ جۋۋىنا جاعداي جاسايدى (پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ءۇيى مەشىتپەن قابىرعالاس ەدى). ول مۇنى نەگە جاسادى؟ ايتپەسە، ءوزىنىڭ قولىنان كەلەتىن ىستەر ەمەس پە ەدى؟ دانا پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) سۇيىكتى ايەلىنسىز ەشتەڭە ىستەي المايتىندىعىن كورسەتكىسى كەلدى. ءسىز دە وعان ول جوق كەزدە ءۇيدىڭ قاراڭعى، سۋدىڭ ءدامسىز، ءومىردىڭ كوڭىلسىز ەكەندىگىن ايتىپ تۇرىڭىز.
16. اباي اتامىز ءبىر ولەڭىندە ايەلدەردى گۇلگە تەڭەۋشى ەدى عوي؟! سويتسەك، جانى اياۋلى ايەلدەردىڭ ءوزى گۇلدى جاقسى كورەدى ەكەن. ارينە، بىرنەشە راۋشان گۇلىنەن جاسالعان ءبىر قۇشاق گۇل كىم-كىمدى دە قۋانتادى. ءبىراق، ىقىلاسپەن، جۇرەكپەن بەرىلگەن ءبىر شوق گۇلمەن دە ونىڭ جۇرەگىن جاۋلاۋعا بولادى. ءتىپتى، جەردە وسكەن ۇساق گۇلدەردى الىپ، القا، جۇزىك، بىلەزىك نەمەسە ءتاج جاساپ، «مەنىڭ حانشايىمىما» دەپ ۇسىنىڭىزشى، ودان باقىتتى ايەل بولمايدى.
17. پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ايشا انامىزدى (وعان اللا رازى بولسىن) ساعاتتار بويى ارقالاپ تۇرعاندىعى ايتىلاتىن حاديس بار. جانە مۇنىڭ ايشا انامىزعا قاتتى ۇناعاندىعى، جەرگە تۇسىرمەۋىن قالاعاندىعى دا جەتكىزىلگەن. ءسىز دە ايەلىڭىزدى ارقالاپ، كوتەرىپ تۇرۋدى، كوتەرىپ الىپ، اينالدىرۋدى ادەتىڭىزگە اينالدىرىپ كورىڭىز.
18. ەرلى-زايىپتىلار ءبىر-بىرىنىڭ اراسىندا ويىندار ۇيىمداستىرىپ تۇرعانى ءجون. ويىننىڭ كوپتەگەن ءادىسىن ويلاپ تابۋعا بولادى. ماسەلەن، ايشا انامىز بەن پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) جۇگىرۋدەن جارىسقاندىعى، ءبىرى مۇجىگەن سۇيەكتى، ءدال سول جەردەن ەكىنشىسىنىڭ مۇجىگەندىگى، ايشا مەن ساۋدا انالارىمىزدىڭ ءبىر-بىرىنىڭ بەتىنە حۋزەير دەگەن تاعامدى جاعىپ ازىلدەسكەنى ايتىلادى. ەر مەن ايەل سۇراق-جاۋاپ ويىنىن ۇيىمداستىرىپ، جەڭىمپازعا قوماقتى سىيلىق تاعايىنداۋلارىنا بولادى. ويىندى قۇران، پايعامبار ءومىربايانى، ايەل فيقحى، حاديس سەكىلدى تاقىرىپتارعا ارناسا، ەكەۋىنىڭ ءبىلىم ىزدەنۋگە دەگەن قۇشتارلىعى ويانادى. يسلام ءدىنى – باز بىرەۋلەر ايتاتىنداي تىيىمدار مەن قاعيدالاردان تۇرمايدى. ادام ءومىرىن بارىنشا جەڭىلدەتۋدى ماقسات تۇتاتىن اسىل ءدىنىمىز مۇسىلمانداردىڭ جۇرەگىنە قۋانىش سىيلاۋدى، سەرگۋدى، سپورتپەن اينالىسۋدى قۇلشىلىققا بالايدى. تابارانيدەن جەتكەن حاديستە: «ادامدى قۇلشىلىقتان توساتىن كەز كەلگەن ارەكەت ۋاقىتتى بوس جۇمساۋ سانالادى، تەك ءتورت ارەكەت بۇعان كىرمەيدى: نىساناعا اتۋ، اتقا ءمىنۋ، وتباسىلىق ويىندار جانە ءجۇزۋدى ۇيرەنۋ». ياعني، ءسىز اتالعان ارەكەتتەردى جاساۋ ارقىلى دەنساۋلىعىڭىزدى كۇتىپ، كوڭىل كوتەرىپ، ساۋاپقا دا كەنەلە الادى ەكەنسىز.
19. ايتپاقشى، سپورت دەمەكشى، ايەلدەرىمىز دەنە سىمباتىن ساقتاۋ ماقساتىندا ءتۇرلى جاتتىعۋلار جاساسا – مۇنىڭ ءوزى قۇلشىلىق. ويتكەنى، تاڭعى جانە كەشكى جاتتىعۋلارىن ۇزبەي، جارىنىڭ الدىندا ادەمى بولۋ ءۇشىن ءناپسىسى قالاعان تاعامداردان باس تارتىپ جۇرگەن اپكە-جەڭگەلەرىمىزدىڭ ىس-ارەكەتىنە ءجيى كۋا بولىپ ءجۇرمىز. جانە ولار بۇل ارەكەتتەرىن ەركەكتەردىڭ جوعارى باعالايتىنىن ايتادى.
20. ەرلى-زايىپتىلار بالا سانىن شەكتەمەگەنى دۇرىس. كەرىسىنشە، بالانىڭ ءتاتتى قىلىقتارى، حوش ءيىسى – ولاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قانت قوسادى. ءارى دۇنيەگە ءسابي اكەلگەن ايەلدىڭ سىمباتى دا ادەمى بولا تۇسەدى.
21. مۇنان باسقا وعان ىستىق ۆاننا دايىنداۋ، بولمە ساندەپ، ەستەن كەتپەس كەشتەر ۇيىمداستىرۋ، ءوز قولىڭىزبەن تاماقتاندىرۋ، ماسساج جاساۋ، اياعىن جۋۋ، تىرناعىن الىپ بەرۋ سەكىلدى ارەكەتتەردىڭ ءوزى – اراداعى سەزىمنىڭ لاۋلاۋىنا سەبەپ بولماق. ايەلىنىڭ تىزەسىن جاستانىپ قۇران وقىعان ەركەكتىڭ بەينەسى نەندەي كەرەمەت ەدى؟!
22. سىيلىق بەرۋدىڭ اراداعى سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ارتتىراتىندىعى حاديستە ايتىلادى. جانە بۇل – ايەلدىڭ تاربيەلەۋدىڭ ءبىر ءادىسى. ەگەر ءسىز ايەلىڭىزگە بۇرىن دا سىيلىق بەرىپ جۇرگەن بولساڭىز، سىيلىق بەرۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ويلاپ تابىڭىز. بالكىم، ەسىكتى قاعىپ، سىيلىق قويىپ، ءوزىڭىز تىعىلىپ قالاسىز. نەمەسە ۇساق سىيلىق الىپ، ونى ۇلكەن قوراپقا سالىپ بەرەسىز. سىيلىقتى ءۇيدىڭ ءبىر بۇرىشىنا جاسىرىپ، ايەلىڭىزگە جۇمباقتار ايتۋ ارقىلى ىزدەتەسىز ت.ب. قاراجاتىڭىز بولماسا، قولدان ادەمى اشىق حاتتار نەمەسە بۇيىمدار جاساۋعا ابدەن بولادى.
23. «ۇلى ءسوزدىڭ ۇياتى جوق» دەگەندەي، ۇلكەن قاتەلىكتەرگە ۇرىنباس ءۇشىن ءارى سەزىمدەرىڭىزدىڭ سۋىپ كەتۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن توسەك قاتىناسىنداعى ماسەلەردى اقىلداسۋ كەرەك. ىزدەنگىڭىز كەلسە، شاريعات مۇنى نازاردان تىس قالدىرماعان. حاديستە ايەلدىڭ كۇيەۋىنىڭ رۇقساتىنسىز ءناپىل ورازا ۇستاي المايتىندىعى ايتىلادى. ايەل ءتىپتى، كۇيەۋى شاقىرعان كەزدە قازان باسىندا تۇرسا دا باس تارتپاۋى ءتيىس. سونداي-اق، ەرلى-زايىپتىلار سەزىمنىڭ سۋۋىنا سەبەپ بولاتىن بەلگىلى ءبىر ارەكەتتەردەن تىيىلۋى ءۇشىن بىر-بىرىنە ۇنامايتىن تۇستاردى ايتۋدان قىمسىنباعانى ابزال (اۋىز، دەنە ءيىسى، ۇيقىسى، ءجۇرىسى، كۇلكىسى ت.ب).
24. نەگىزىندە، وتباسىنداعى كيكىلجىڭدەر، ۇرىستار، قايعى-مۇڭدار – كۇنالاردىڭ سەبەبىنەن دە ورىن الادى. ءبىر عالىم: «ەگەر مەن كۇنا جاساپ قويسام، ونىڭ زاردابىن ايەلىمنەن نەمەسە كولىگىمنەن كورەمىن» دەگەن ەكەن. ال حازرەتى ءالي (وعان اللا رازى بولسىن) بۇل جايىندا: «ەگەر ءبىر پەندەنىڭ باسىنا قاسىرەت ورناسا، ول نارسە كۇنادان. ەگەر پەندەدەن ءبىر قاسىرەت كەتسە، ول نارسە تاۋبەنىڭ سەبەبىنەن» دەپ ايتقان. قۇدىرەتى كۇشتى اللا قاسيەتتى قۇراندا: «باستارىڭا كەلگەن ءبىر اۋىرشىلىق، قولەكى ىستەگەندەرىڭنىڭ سالدارىنان بولادى. جانە دە اللا كوبىن كەشىپ جىبەرەدى» دەيدى («شۋرا» سۇرەسى، 30-ايات). سول سەبەپتى، ەرلى-زايىپتىلار يستيعفار مەن تاۋبەنى كوپ جاساعانى ابزال. اللاعا بەت بۇرعان، تىرشىلىگىن قۇلشىلىقپەن بەزەندىرگەن ەر مەن ايەلگە قۇراندا مىناداي ءسۇيىنشى بار: «ەر نەمەسە ايەلدەن كىم يماندى (ءمۇمىن) بولعان كۇيدە ىزگى امال ىستەسە، وندا ونى جاقسى ومىرمەن جانداندىرامىز (يگىلىكتى ءومىر سۇرگىزەمىز). ءارى ولاردىڭ سىيىن ىستەگەن امالدارىنان ارتىق ەتىپ قايتارامىز» («ناحل» سۇرەسى، 97-ايات).
25. دۇعا – ەر مەن ايەلدىڭ ەڭ ۇلكەن قارۋى. جاقسى ايەلگە نەمەسە ەركەككە ەڭ ءبىرىنشى جاردەم – اللادان. كۇيەۋىنىڭ كوڭىلىن اۋلاعىسى كەلگەن ايەل، ايەلىنىڭ جۇرەگىن جاۋلاعىسى كەلگەن ەركەك اللامەن قارىم-قاتىناسىن تۇزەپ، الاقانىن جايسىن. جۇرەككە اللانىڭ عانا ءامىرى جۇرەدى. قوس جۇرەككە ماحاببات پەن مەيىرىمدى سالاتىن – اللا!
سونداي-اق، ەشبىر ەركەك ءوزىنىڭ سىمباتى، مىنەزى، بايلىعىمەن وتباسىن ۇستاپ تۇرا المايدى. ەشبىر ايەل كۇيەۋى ءۇشىن عانا جاساعان امالدارىمەن، سۇلۋلىعىمەن مىنەزىمەن، ءدامدى تاعامدارىمەن ءجانناتقا جەتە المايدى. ولاردىڭ ومىرىنە ىقىلاس دەگەن ۇلى امال باسشىلىق جاسامايىنشا، جەڭىسكە جەتتىم دەۋ بەكەرلىك. ياعني، ەرلى-زايىپتىلار بارلىق امالدارىن اللا رازىلىعى ءۇشىن جاساۋى ءتيىس. اللا سۇلۋلىقتى جاقسى كورەدى، ءبىر-بىرىمىز ءۇشىن سۇلۋلانايىق، اللا تازالىقتى، جاراتىلىستارىنىڭ مەيىرىمدى بولعانىن جاقسى كورەدى، ءبىز دە سوعان تالپىنايىق دەپ ءسات سايىن نيەتتى تۇزەمەك كەرەك. مۇسىلمان الدىمەن اللانى جاقسى كورەدى، ال جارىن – اللا رازىلىعى ءۇشىن جاقسى كورەدى. امالدارىن، ۇمتىلىسىن اللا رازىلىعى ءۇشىن جاساعان ادامدا ۇتىلىس جوق.
شولۋشى: اسەل بولات قىزى
