قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىك العان 26 جىل ىشىندە وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىزدى، بولاشاعىمىزدى باعدارلايتىن تاريحنامالىق ۇلكەن باعدار جولىندا كەلە جاتىرمىز. ونىڭ جارقىن كۋاسى – تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ ءوزارا كوپ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان بۇرىنعى ءتۇپ تامىرلىق قانداستىعىنىڭ، تۋىستىق بايلانىستارىنىڭ جاڭعىرۋىنا جالعاسۋى. بۇل ورايدا، بۇل جاڭعىرۋدىڭ ءبىزدىڭ جاڭا بۋىن ۇرپاقتارىمىزدىڭ الداعى كۇندەرگە سەنىممەن قادام باسۋىنا نەگىز قالاپ وتىرعانىن ايتقىم كەلەدى. ءبىز ارعى تاريحىمىزدان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ۋاقىتتا تۇركى حالىقتارىنىڭ ىشىندەگى قىرعىز حالقىمەن ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەني سالالارداعى بايلانىستارىمىزدىڭ مىقتىلىعىنا ۇلكەن قۋانىشپەن قارايمىز. ۇلگى ەتەمىز.  قىرعىز-قازاق بايلانىستارى جەلىسىندە شوقان ءۋاليحانوۆ ارنايى جازبالار جازىپ، ءوزىنىڭ كوپ تومدىقتاردىڭ ىشىندە قىرعىز حالقىنىڭ فولكلورىنا، ەتنوگرافياسىنا، تاريحي مۇرالارىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ، «ماناس» ەپوسى جانە ونداعى «كوكەتاي حاننىڭ اسىن» بۇكىل ەۋروپا حالقىنا، جۇرتشىلىعىنا تانىستىرعاندىعى، ماناستانۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىن قالاعاندىعىن، قىرعىز جەرىن، گەوگرافياسىن، تاريحىن نەگىزدەگەنىن باستى نازارعا الامىز. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ سوناۋ 50ء-شى جىلداردىڭ ورتاسىندا الىپ ەپوس ماناستى بۇكىل الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇرا رەتىندە باعالاپ، جويىلىپ كەتۋىنەن ساقتاعان، وزبىر، قيعاش كوزقاراستاردان قورعاپ قالعاندىعىن اشىق ايتامىز. بۇل ورايدا مۇحتار اۋەزوۆ باستاعان ۇلكەن عالىمدارىمىزدىڭ داستۇرىندەگى الكەي مارعۇلاننىڭ دا شوقانتانۋ مەن «ماناس» ەپوسى باعىتىنداعى زەرتتەۋلەرىمىزدى دامىتىپ، حالىق مۇراسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلۋىنا ەڭبەك سىڭىرگەنىن ماقتان تۇتامىز. 20-شى عاسىردىڭ بەلەسى – ءبىز قىرعىز-قازاق بايلانىستارىنىڭ ايرىقشا ءبىر دامىعان تۇسى. ۇلى ۇستاز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «الەمدىك كلاسسيكالىق ادەبيەتتىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن ۇلكەن تالانتتى تۇلعا» دەپ شىڭعىس ايتماتوۆقا قامقورلىق جاساعاندىعىن ايرىقشا ايتقىم كەلەدى. بۇل قامقورلىقتىڭ تەك قازاق-قىرعىز بايلانىستارىن عانا ەمەس، تۋىسقان تۇركى حالىقتارىنىڭ الەم وركەنيەتىندەگى مەرەيىن وسىرگەنىن ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىكپەن سەزىنەمىز، ماقتانىشپەن قارايمىز. قىرعىز بەن قازاق حالقىنىڭ تاريحي تۇتاستىعى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى.

         ءحىح-شى عاسىردىڭ بەلەسىندەگى قازاق-قىرعىزعا ورتاق تۇركى حالىقتارىندا (قازاق، قىرعىز، قاراقالپاق) ساقتالىپ كلاسسيكالىق اۋىزشا اۆتورلىق ادەبيەتتىڭ ۇلكەن مۇراسى - قازاق-قىرعىز ايتىستارىن نازارعا ۇنەمى الىپ وتىرامىز. سەبەبى بۇل – جالپتۇركىلىك ورتاق ماقتانىشىمىز. مىسالى، ءسۇيىنباي مەن قاتاعاننىڭ ايتىسى، سارباس پەن قالمىرزانىڭ ايتىسى، قۇلمانبەت پەن قالامقاستىڭ ايتىسى، بەرىدەگى ايتىسكەرلەردەن حالىق اكييەۆ پەن كەنەن ازىربايەۆتىڭ ايتىسى، ۇمبەتالى كارىبايەۆتاردىڭ ايتىسى. وسىلاردىڭ بارلىعى ەكى ەل حالىقتارىنىڭ بايلانىستارىنا نەگىز بولىپ وتىر. بۇل ءۇردىس تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قايتا جاڭعىرىپ جالعاسىپ كەلەدى.

ءسۇيىنبايدىڭ شاكىرتى ۇلى جامبىل بابامىزدىڭ مۇراسىن قىرعىز اقىندارمەن تىعىز بايلانىستا بولعانى، قىرعىز اقىندارىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستا بولۋ ارقىلى كەيىنگى تولقىنمەن ەكى حالىقتىڭ اقىندارىنا نەگىز قالاپ كەتكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. اسىرەسە جامبىلدىڭ قىرعىزدىڭ كلاسسيك اقىنى توقتاعۇلمەن دوستىعىنا ۇلكەن نازار اۋدارامىز. ءبىز وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تاۋەلسىز تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىر توپ عالىمدارى بىرلەسىپ، انكاراداعى قىرعىز عالىمى گۋلزۋرا جۋماكۋنوۆانىڭ باستاماسىمەن توقتاعۇلدىڭ 6 تومدىعىن شىعاردىق. وسى التى تومدىقتىڭ قىرعىز، تۇرىك، قازاق، ءازىربايجان، تۇركمەن، وزبەك تىلىندەگى نۇسقالارىن سول حالىقتار عالىمدارى دايىندادى، قازاقشا نۇسقاسىن دايىنداعان مەن ەدىم. سول ءۇشىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ارناۋلى سىيلىقتارىمەن، مەدالدارىمەن ناگرادتالدىق. ءازىربايجاننىڭ باكۋ قالاسىندا ەكى حالىقتىڭ دوستىعىن جىرلايتىن كۋاگەر جۇمىس رەتىندە توقتاعۇل مەن جامبىلدىڭ مۇراسىنىڭ، ونىڭ قازىرگى ادەبي-مادەني دامۋىندا ىقپال ەتەتىنىن ءبارىمىز ورتاق اڭگىمە ەتىپ قوزعاعانبىز. حالىقارالىق ۇيىم تۇركسوي-دىڭ باعدارلاماسىنداعى جۇمىستارىندا دا قازاق-قىرعىز بايلانىستارى ۇنەمى نازاردا كەلەدى. بۇل ورايدا ۇستاز-عالىمدارىمىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ، الكەي مارعۇلاننىڭ ونەگەسى، ولاردىڭ شاكىرتتەرى زەينوللا قابدولوۆتىڭ، تۇرسىنبەك كاكىشيەۆتىڭ، زاكي احمەتوۆتىڭ، كەيىنگى تولقىن سەيت قاسقاباسوۆتىڭ، ءۋاليحان قاليجانوۆتىڭ، ولارمەن ساباقتاس كورنەكتى اقىن-جازۋشىلارمىزدىڭ ونەگەسىمەن قازاق-قىرعىز ادەبي، عىلىمي بايلانىستارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇتاستىعىنا بەرىك نەگىز قالانعانىن ايتامىن. وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بەلەسىندە مۇحتار اۋەزوۆ نەگىزدەگەن زار زامان اقىندارى پوەزياسىنىڭ، زەرتتەلۋىندە قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق تاعدىردى، رەسەيشىل وتارلىق يمپەريالىق قۇرساۋعا تۇسكەن ەكى حالىق تراگەدياسىنا قاتىستى اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن باعالاۋداعى ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ دە ۇلكەن ورنىن اتاپ ايتامىز. باۋىرجان ومار ۇلى ەسىمدى عالىمنىڭ ەكى ەل اقىندارى جىرلارىنىڭ قاسىرەتنامالىق سارىنىن انىقتاعانىن بولىپ جاتقانىن، تاعدىرلاس ەكى حالىقتىڭ كۇرەسكەرلىك رۋحىن جىگەرلەندىرگەنىن ايتقان تالداۋلارىنا ءبىز ماقتانىشپەن قاراپ، تاعى دا جاڭا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەمىز.

تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تاۋەلسىز قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى بايلانىستاردىڭ بىشكەكتەگى وقۋ ورىندارىنداعى، ونىڭ ىشىندە ج.بالاسۇعىن اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتى قىرعىز ادەبيەتى كافەدراسى قىرعىز ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇلكەن عالىمى ءابىلداجان احماتالييەۆتىڭ بىزگە دانەكەر بولىپ جۇرگەندىگىن، تاعى دا كوپتەگەن عالىمداردىڭ، زەرتتەۋشىلەردىڭ ەكى ەلگە ورتاق كونفەرەنسيالار، جيىندار وتكىزىپ جاڭا زەرتتەۋشىلەردىڭ ەكى حالىققا ورتاق وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعاۋ ورتاق شەشىم قابىلداپ جاتقانىن سەنىممەن ايتامىن. سوندىقتان ءبىز وسى ايتىلعانداردىڭ اياسىندا ەكى حالىقتىڭ ءتىلى، سىرت كەلبەتى قانداي ۇقساس بولسا ماتەريالدىق رۋحاني مادەني سالالارداعى وسىنداي كەسەك-كەسەك بايلانىستارىن ايتىپ بۇل دوستىقتىڭ، ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭگىلىك ەل دامۋىنداعى بولاشاققا ۇلاساتىنىنا سەنەمىز.

بىزدەر رۋحاني مادەنيەت قۇندىلىقتارىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى داۋىرىندەگى كەزەڭىندە عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ەكى حالىققا دانەكەر بولىپ جاتقان ۇلى دوستىق ارناسىنىڭ قايتا كەڭەيە، تەرەڭدەي تۇسەتىنىنە سەنەمىز. ال ءومىردىڭ اعىمىندا بولىپ كەلگەن وقيعالار مەن ايتىلىپ جاتقان ءتۇرلى سوزدەر، پىكىرلەر بۇل ەكى حالىقتىڭ مىزعىماس دوستىعىنا بوگەت بولمايتىنداي جاعدايدا ءومىر سۇرەتىنىمىزگە كامىل سەنەمىز. ءانى، جىرى، جان ءدىلى بولمىسى تۇتاسىپ كەتكەن ەكى حالىقتىڭ ەشقاشان دا مۇنداي تاريحي كەزەڭدەردەگى ءسال عانا بولاتىن وقىس اڭگىمەلەرگە بولا دوستىعى بۇزىلمايتىندىعىنا، مىزعىمايتىندىعىنا كامىل سەنەمىز.

تەمىرحان تەبەگەنوۆ، 

ادەبيەتتانۋشى عالىم، پەداگوگ، فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور