جەزوكشەلىك ەۋروپاداعى ەڭ ەجەلگى كاسىپ بولىپ سانالادى. وزدەرىن وركەنيەتتى، مادەنيەتتى ەلمىز دەپ سانايتىن كەيبىر مەملەكەتتەر ءتانىن ساتىپ ءناپاقا تاپقاندارمەن كۇرەسىپ تە اۋرە بولمايدى. كەرەك دەسەڭىز، جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرىپ تا قويعان. ايتالىق گوللانديادا، ۇلىبريتانيادا، فرانسيادا، اقش-تا جەزوكشەلەر زاڭ بويىنشا قىزمەت كورسەتەدى، ال جەڭگەتايلار مەملەكەتكە پاتەنت تولەيدى. ال كوپتەگەن مۇسىلمان ەلدەرىندە، كەرىسىنشە، جەزوكشەلىككە زاڭمەن تيىم سالىنعان. جەڭىل جۇرىسكە سالىنعان ايەلدەر، ءتىپتى ەركەكتەر بولسىن زاڭ بويىنشا جازاعا تارتىلادى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «جەزوكشەلىكتى قوعامنىڭ دەرتى، سۇيەگىمىزگە تاڭبا، ءدىنىمىز بەن دىلىمىزگە جات» دەپ بايبالام سالامىز دا، ءبىراق جەزوكشەلىكپەن جانە ونىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە كەلگەندە قاۋقارسىزبىز. اۋىلداعى اپالارىمىز كورشى قىزدىڭ قىسقا ەتەك كويلەكپەن جۇرگەنىنە قاراپ بەتىپ شىمشىپ وتىرعاندا ءوز قىزدارى قالا كوشەلەرىندە ءتانىن ساۋداعا سالىپ، ويناستان تۋعان بالالارىن قوقىسقا لاقتىرىپ، جىنىستىق جۇقپالى اۋرۋلاردى تاراتىپ جۇرگەنىن بىلە مە ەكەن؟ كۇرەسە المايتىنىمىز بار، مۇمكىن جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرىپ تىنعانىمىز دۇرىس شىعار. الدە... مىنە وسى ساۋالدى «الاش ايناسى» وي-كوكپارىنا سالىپ كورمەك...

ءيا

ماقاش ءتاتىموۆ، دەموگراف، ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

– جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرۋ كەرەك. بۇل ماسەلەگە دەموگرافيالىق تۇرعىدان قارار بولساق، جەزوكشەلىكتىڭ قارقىندى تۇردە ءوسۋى حالىقتىڭ وسىمىنە زيانىن تيگىزۋدە. ويتكەنى ونداي قىز-كەلىنشەكتەرىمىز تۇرمىسقا شىقپايدى جانە ومىرگە بالا اكەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە ولار ءتۇرلى اۋرۋلاردى جۇقتىرادى. ەگەر لەگاليزاسيا جاسالسا، كەز كەلگەن جەردە ءوز قىزمەتىن ۇستاناتىندار ازايىپ، ءتان توياتىن (ساۋنا) حاۋىز، قوناق ءۇي، پريتونداردان ىزدەيتىندەردىڭ قاتارى سيرەر ەدى.

جەزوكشەلىك – جازىلمايتىن دەرت. ونى تۇپ-تامىرىمەن جويىپ جىبەرۋ مۇمكىن ەمەس. كوپتەگەن مەملەكتتەر بۇل دەرتى جەڭە الماعان. جەڭە الماعان سوڭ، جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرىپ تىنعان. وتە جىلدام دامىپ بارا جاتقان وركەنيەت تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرۋدان باسقا امال جوق. زاڭداستىرىلعان سوڭ جەزوكشەلەر دە سالىق تولەيدى. بيۋدجەتكە پايدا تۇسىرەدى. جىنىستىق جولمەن جۇعاتىن اۋرۋلار ازايادى. ويتكەنى جەزوكشەلەردىڭ بارلىعى دارىگەرلىك قاداعالاۋدا بولادى. جالعان نامىسپەن شىندىقتىڭ بەتىنە قاراعىمىز كەلمەسە دە، جەزوكشەلىك الەمدى دە، ءبىزدىڭ قوعامدى دا جاۋلاپ العان.. ەگەر جەزوكشەلىكتى ءبىزدىڭ سالت-داستۇرىمىزگە جات نارسە عوي دەپ زاڭداستىرۋدان قاشاتىن بولساق، وندا جەزوكشەلەر كوبەيمەسە ازايمايدى.

جوق

ساۋلە ابەدينوۆا، «ءاقجۇنىس-استانا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى:

– ءدال قازىرگى كەزدە جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى ءبىزدىڭ قازىرگى بۋىن اتا-اجەنىڭ تاربيەسىن كورگەن ۇرپاق. ءبىز بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز بەن كەيىنگى ۇرپاقتى جالعاستىرۋشى دانەكەر ۇرپاقپىز. ارىن جانىنان ارتىق كورگەن بابالارىمىز وزدەرىنىڭ اقىل-پاراساتىنىڭ، كورەگەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا جەزوكشەلىك سەكىلدى ءدىنىمىز بەن دىلىمىزگە جات دۇنيەلەرگە جول بەرگەن ەمەس. ەتەگىن جەل كوتەرمەگەن قازاق ايەلدەرى قىزىنىڭ تاربيەسىنە ءمان بەردى، ال اكە قىزدارىنىڭ ارىنا داق تۇسپەۋ ءۇشىن ىزگىلىك جولىن كۇزەتتى. اتا ءداستۇردى، ادەت-عۇرىپتى كەيىنگى ۇرپاققا قاراعاندا ءبىز بىلەمىز. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا بىزگە ءوزىمىزدىڭ سالت-داستۇرىمىزگە، دىلىمىزگە ساي كەلەتىن باعىتتاعى دۇنيەلەردى جاڭعىرتۋ كەرەك. ءقازىر ءبىز جاستار جامان قىلىققا اۋەس، ۇرپاعىمىز ازىپ بارادى دەپ جاتامىز. ءبىراق سول ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن كىم؟ ءوزىمىز ەمەس پە؟ ەگەر ءبىز ءقازىر جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرىپ قويساق، وندا ءوز ۇل-قىزدارىمىزدى ازعىندىققا تاربيەلەگەنىمىز ەمەس پە؟ سوندىقتان، مەنىڭشە، بىزگە جەزوكشەلىكتەن بۇرىن، ەڭ الدىمەن، ەر ازاماتتارىمىزدىڭ ەكى ايەل الۋىن زاڭداستىرىپ العان دۇرىس. ءدال بۇگىنگى ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ الدىندا وسىنداي ۇلى مىندەت تۇر. ال جەزوكشەلىك تۋرالى زاڭدى كەز كەلگەن ۋاقىتتا قابىلداي سالۋعا بولادى، وعان اسىعۋدىڭ كەرەگى جوق. بىزدەن كەيىنگى ۇرپاققا جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرۋ قاجەت بولىپ جاتسا، زاماننىڭ اعىمىنا قاراي بۇل دا جۇزەگە اسادى. ال ءدال قازىرگى تاڭدا بىزگە جەزوكشەلىكتەن قاراعاندا ەكى ايەل الۋ ماسەلەسىن زاڭداستىرىپ الۋ ماڭىزدىراق. ءبىزدىڭ قازاق قىز-كەلىنشەكتەرى «ەكى ايەل» دەگەن ماسەلەدەن نەگە سونشا شوشيتىنىن تۇسىنبەيمىن. ەگويست بولماۋ كەرەك، بولىسە ءبىلۋ كەرەك... ەر ازاماتتىڭ ەكى ايەل الۋى – ءبىزدىڭ قانىمىزدا، سۇيەگىمىزدە بار، گەنەتيكالىق «چيپتە» ساقتالعان. ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ەكى ايەل العان، اپا-اجەلەرىمىز دە بىرەۋگە ەكىنشى ايەل بولعان، ال بايبىشەلەردىڭ كوبى شالىنا توقال الىپ بەرگەن... سوندىقتان بۇدان تۇك تە قورقۋدىڭ كەرەگى جوق... تەك ماسەلە جىگىتتەردە... جىگىتتەر مىقتى بولسا، ءبىز قايدا بارامىز؟!... بايبىشە-توقال - قازاقتىڭ كەرەمەت دامىعان الەۋمەتتىك ينستيتۋتى... ونىڭ جازىلماعان زاڭدارى بار... ەڭ باستىسى، كارى قىزدار مەن جەزوكشەلەر ازايار ەدى... قىزدارىمىز ساين كوشەسىنىڭ بويىندا تۇرعانشا، بىرەۋدىڭ ەكىنشى ايەلى بولىپ، بالا ەمىزىپ وتىرعانى ابزال ەمەس پە؟..

ءتۇيىن

جەزوكشەلىك – قوعامنىڭ ءقاۋىپتى دەرتى. ءبىز وسى دەرتتىڭ الدىن الماي، ءتىپتى اسقىندىرىپ الدىق. ەندى ەمىن ىزدەپ الەكپىز. بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تەلەديداردان كورگەنى رەاليتي-شوۋلار، ينتەرنەتتەن كورگەنى پورنوفيلمدەر، كوشەدەن كورگەنى سەكس-شوپتار. وركەنيەتتى قوعام قالىپتاستىرامىز دەپ ۇل-قىزدارىمىزدى تۋرا جولدان تايدىرعان كىم سوندا؟... اكە مەن اعانىڭ سۇق كوزىنەن قورعاتىن قىزدار، قىز-كەلىنشەكتەر بولشاق انالار نەگە جەڭىل جولعا سالىنىپ جاتىر؟ وسى دەرتتىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋدىڭ ورنىنا سەبەبىن نەگە انىقتاپ المايمىز؟ قوعامداعى كەيبىر ماسەلەلەردى شەشەمىز دەپ جەزوكشەلىكتى زاڭداستىرا سالساق، وندا اشىنا ايتىپ جۇرگەن ازاماتتىق نەكە «اينالايىن» بولىپ قالاتىن سەكىلدى عوي

alashainasy.kz