بيىل كاسىبي ساحنادا جۇرگەنىنە 40 جىل تولاتىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى روزا رىمبايەۆانى اڭگىمەگە تارتىپ، ونىڭ ءومىر مەن ونەردەگى تىنىس-تىرشىلىگىن بىلۋگە بارىنشا تىرىسقان ەدىك.

— 23 جىل بىرگە وتاسقان جولداسىڭىز تاسقىن اعامىزدىڭ ومىردەن وتكەنىنە دە 14 جىلدان اسىپتى. ساعىناتىن شىعارسىز؟..

— (كۇرسىنىپ). ارينە! ونداي ادامدى ساعىنباۋ مۇمكىن ەمەس. ءومىر مەن ونەردە مەنىڭ قالىپتاسۋىما، وسىنداي بيىك بەلەسكە جەتۋىمە اتسالىسقان ادام  ول — تاسقىن. باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، ماعان ايەل باقىتىن سىيلاعان — ەكى ۇلدىڭ اناسى اتانۋىما سەبەپشى بولعانى ءۇشىن وعان ريزامىن. اياۋلى ازاماتىمدى ەشقاشان ۇمىتقان ەمەسپىن. سونىڭ وشاعىنىڭ وتى وشپەسىن، ارتىندا قالعان ۇلدارى قيىندىق كورمەسىن دەپ، الدىمنان كەزدەسكەن ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە قاراماي، جۇگىرىپ جۇرگەن جوقپىن با؟! مەنىكى سونىڭ ءارۋاعى رازى بولسىنشى دەگەن وي عوي.

— قارسى بولماساڭىز، سول قايعىلى وقيعاعا قىسقاشا توقتالساڭىز…

— ايتاتىنداي ەشتەڭەسى جوق، ومىردەن قالاي وتكەنىن ءوزىمىز دە بايقاماي قالدىق. كەنەتتەن ءجۇرىپ كەتتى عوي… 1999 جىلدىڭ قوڭىر كۇزى بولاتىن. كەشكىسىن ۇيىقتاعان ادام — تاڭەرتەڭ ويانباي قالدى. تۇنگى ساعات 3-تە «انا جاققا» اتتانىپ كەتكەن جاندى مەن 8-دە «شاي قويدىم، تۇر» دەپ وياتىپپىن… دارىگەرلەر «جۇرەك تالماسىنان كوز جۇمدى» دەگەن قورىتىندى شىعاردى. سول-اق.

— «سول كەزدە تاسقىننان پاتەرى مەن ماشينەسى عانا قالدى» دەپسىز…

— راس. ءبىراق، اقشا كەرەك بولعان سوڭ، كوپ ۇزاماي كولىكتى ساتىپ جىبەردىم. نەسىن ايتايىن، تالاي تاۋقىمەتتى تارتقانىمدى جاسىرمايمىن. تۋما-تۋىسقاندار كومەكتەسپەدى دەمەيمىن، الايدا جولداسىمنىڭ مەيىرىمىنە ەشتەڭە دە جەتپەيدى ەكەن…

— سىزگە جاساعان قامقورلىعى جۇرت ايتاتىنداي شىنىمەن ەرەكشە بولدى ما؟

— وي-باي، باسقا-باسقا، ەڭ اياعى ۇساق-تۇيەك الۋ ءۇشىن دۇكەنگە بارعانىم دا جادىمدا قالماپتى. كوممۋنالدىق تولەمدەر دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىنمىن. قالعانىن ايتپاي-اق قويايىن… تاسقىن كوزى تىرىسىندە مەنى الاقانىنا سالىپ، ءارقاشان بالاداي ايالاپ جۇرەتىن.

— دەگەنمەن، جولداسىڭىز كوز جۇمعان سوڭ بارلىق قيىندىقتارعا توتەپ بەرىپ، ۇلكەن ساحناعا قايتا ورالدىњىز عوي؟

— تاسقىننان كوز جازىپ قالعاندا «ساحناعا ەندى شىقپايمىن، ءان ايتۋدى دوعارامىن» دەپ شەشىم قابىلداعانىم دا بار. ايتكەنمەن، سول كەزدەگى جاعدايدىڭ ءوزى مەنىڭ ونەرگە ورالۋىما اسەر ەتكەندەي. سودان ءماديىمنىڭ 4 ايلىعىندا جولداسىمدى ەسكە الۋعا ارنالعان كونسەرت بەردىم. شۇكىر، بۇدان كەيىن گاسترولدىك ساپارلار، ءتۇرلى شىعارماشىلىق كەشتەر قايتا باستالدى عوي… ءبىراق، مەن سوندا عانا انشىلىكتىڭ ساحنادان تىس جۇمىستارىمەن دە تانىستىم.

—      ۇلكەن ۇلىڭىز ءازىر كىشكەنتاي، بىرنەشە ايلىق ءماديىڭىز بار، قارالى وقيعانىڭ وتكەنىنە دە كوپ بولا قويماعان كەز. سول ۋاقىتتا ءسىزدى العا جەتەلەگەن قانداي كۇش؟

— الدىمەن اللا تاعالا، ودان كەيىن بالالارىم، اتا-انام، باۋىرلارىم… تاسقىننىњ اعاسىنىڭ اماناتتاپ كەتكەن ەكى قىزى جانە بار. ءبارى ماعان قاراپ وتىر… سول سەبەپتى، مەنىڭ «سىنىپ» كەتپەۋىمە بىردەن-بىر سەبەپشى بولعان — سولار.

ءبىر كوزىمنىڭ جەتكەنى، بالا — ادامنىڭ باقىتتى بولۋىنا ۇمتىلدىرادى ەكەن. ءسىز بىلەسىز بە، ىشىمدە 7 ايلىق بالام بولعاندا مەن 43 جاستا ەدىم، ياعني ايتارلىقتاي جاس ەمەسپىن. ايتسە دە، بويىما بىتكەن تىرشىلىك يەسى مەنى ءومىر سۇرۋگە، جاسىپ قالماۋىما سەپ بولدى. بالكىم، ءماديىم بولماعاندا، مەن مۇنداي جەتىستىككە جەتپەس تە ەدىم، كىم ءبىلسىن؟!

— سول بالالارىڭىز بۇگىندە سەنىمىڭىزدى اقتادى ما؟

— ونى ايتۋ ءازىر ەرتەرەك دەپ ويلايمىن. الايدا، جاس تا بولسا، قولدارىنان كەلگەنشە ءۇمىتىمدى اقتاپ جاتقانى — مەن ءۇشىن زور قۋانىش. باستىسى، بۇزىق، ءوزىمشىل، اقىلسىز ەمەس.

— ونەر ادامى بولعاندىقتان، ۇيدە كوپ وتىرمايتىنىڭىز بەلگىلى. ۇلدارىما جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كوڭىل ءبولىپ ءجۇرمىن دەپ ويلايسىز با؟

— ولار شىعارماشىلىق ادامىنىڭ قىم-قۋىت تىرشىلىگىن، جۇمىسىنىڭ كونسەرتتەن، گاسترولدەن تۇراتىنىن جاقسى بىلەدى. ءبول جاعىنان ارامىزدا تۇسىنبەستىك بولعان ەمەس. ونىњ ۇستىنە، ەكەۋى دە كىشكەنتاي ەمەس قوي، وڭ-سولىن تانىدى.

— ءاليدىڭ انشىلىكپەن اۋەستەنىپ جۇرگەنىنەن حاباردارمىز. كەنجەڭىز تۋراسىندا دا «جولىمدى قۋدى» دەپ قالدىڭىز. ولاردىڭ قابىلەتىن كاسىبي  مامان رەتىندە قالاي باعالار ەدىڭىز؟

— ءاليىم الدىمەن پيانيست، كومپوزيتور، سوسىن عانا ءانشى. ول — كاسىبي مۋزىكا مامانى. ءوزى ءانىن جازادى، وڭدەيدى، ونى ورىندايدى. وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ءارى ول ءالى دە ىزدەنىس ۇستىندە. سول سەبەپتى، مەن ونى قالاي جامان دەپ ايتا الامىن؟ ايتەۋىر، تۇك ءبىلىمى جوق، اقشانىڭ كۇشىمەن عانا جۇرگەن ءانشىسىماقتاردىڭ قاتارىنان ەمەس.

ءماديىم بولسا، مەكتەپتىڭ 9-سىنىبىندا وقىپ ءجۇر. ول دا اعاسى سياقتى پيانينودا كاسىبي ويناۋدى مەڭگەرۋ ۇستىندە. كونسەرۆاتورياعا وقۋعا ءتۇسۋدى ارماندايدى. بۇيىرتسا، كەنجەم دە انشىلىكتى تاڭداعالى وتىر.

— قوس ۇلىڭىزدىڭ دا مۋزىكامەن اينالىسقانىنا، سونى كاسىبىنە اينالدىرعانىنا قالاي قارايسىز؟ قانشا ايتقانمەن، ءسىز ونەردىڭ جولى اۋىر ەكەنىن بىلەسىز.

— مەن ولارعا «ءانشى بول» دەپ ايتقانىم جوق. ولاي دەسەم دە، مىنا زاماندا ءاربىر ادام ءوزىنىڭ جۇرەك قالاۋىن ىستەمەي مە؟ وزدەرى تاڭداعان ەكەن، قىزىعىن دا، شىجىعىن دا كورە جاتار. ارالاسپايمىن.

— اناسى رەتىندە ولاردىڭ جار تاڭداۋىندا دا ارالاسپايسىز با؟ ءسىز وزىندىك «مەنى» بار، تانىم-تۇسىنىگى مەن تالعامى قالىپتاسىپ قالعان ادامسىز عوي…

— جوق. ونى دا وزدەرى شەشەدى. ءبىر ايتارىم، كەلىندەرىم ماعان قىزىمداي بولادى. ۇلدارىمنىڭ جەكە ومىرىنە كيلىگىپ نەم بار؟ سولار باقىتتى بولسا، مەن دە باقىتتىمىن.

— ەندى شىعارماشىلىققا ويىسساق. جاس انشىلەردەن كىمنىڭ ونەرىن جوعارى باعالايتىنىڭىزدى بىلە كەتسەك.

— راديو مەن تەلەديداردى قوسىپ قالساڭ، بىر-بىرىنە ۇقساس داۋىستار… «مەن» دەپ، كوزگە وتتاي باسىلىپ، تىڭداعاندا تاڭدانىس تۋدىراتىن ءانشىنى اتاۋ قيىن. ءبارى دە فونوگراممامەن «ونەر كورسەتىپ»، ءبىر ءاندى كونسەرتتە دە، تويدا دا ورىنداعانىنا ءماز. وندايلاردى انشىلەردىڭ قاتارىنا جاتقىزبايمىن، «فونەرششيكتەر» عوي…

ايتكەنمەن، كەيىنگى بۋىننان گاۋھار قاسپاقوۆا، التىناي جورابايەۆالارعا كوڭىلىم تولادى. ولار كەز كەلگەن ءاندى شىرايىن كەلتىرىپ شىرقاي الادى، داۋىس مۇمكىندىكتەرى زور. سونداي-اق، جاقىندا عانا حالىقارالىق بايقاۋدان باس جۇلدەمەن ورالعان جانار دۇعالوۆاعا دا ريزامىن.

— قازىرگى تاڭدا جاستاردىڭ ەلىكتەپ، ۇلگى تۇتاتىن تۇلعانىڭ جوقتىعىن نەمەن تۇسىندىرەسىز؟ ماسەلەن، بۇرىنعىداي جاس انشىلەردىڭ ءوزى ونەردەگى اعا-اپالارىنا ۇقساعىسى كەلمەيتىندەي…

— تەك قانا ونەر يەلەرى ەمەس، باسقا سالا وكىلدەرىنەن دە تۇلعا اتانۋعا لايىق ادامدار ىلۋدە بىرەۋ. وعان سەبەپ — بۇگىندە سان بار دا، ساپا جوق. كىم كورىنگەن كوگىلدىر ەكرانعا شىعىپ، «جۇلدىز» اتانىپ ءجۇر. اقشاڭدى بەرسەن، سەنى كۇنى-تۇنى ەفيردەن كورسەتەدى. شىنتۋايتىنا كەلسەك، ەفير — اركىمنىڭ ءبىر ۋىسىندا كەتتى. وسىدان كەيىن جاستار كىمگە ەلىكتەيدى؟!

— ال قاپتاپ كەتكەن مۋزىكالىق جوبالار جونىندە پىكىرىڭىز قانداي؟ قاي ارنانى قوسساق تا، سازدى سايىستاردى ۇيىمداستىرىپ جاتادى…

— مەنىڭ ويىمشا، تۇبىندە بارلىعىن دا حالىقتىڭ ءوزى ەكشەپ الادى. ال شالا-شارپى شوۋ-باعدارلامالار، تەليەۆيزيالىق بايقاۋلار ۋاقىت وتە كەلە ەفيردەن عايىپ بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.

— ءسىز تۋرالى كوبىسى «باياعى جاس كۇنىندەگىدەي، اسا كوپ وزگەرمەيدى» دەپ سىرتقى سىمباتىڭىزدى ماقتاپ جاتادى. جاستىعىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟

— كوبىسى 40 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى كاسىبي ونەردە ءجۇرىپ، جاسىم دا ءبىرازعا كەلگەن سوڭ، «پلاستيكالىق وپەراسيا جاساتتى-اۋ» دەپ ويلايتىن بولۋى كەرەك. بۇل — قاتە پىكىر. مەنىڭ ەكراندا ادەمى بولىپ كورىنۋىمنىڭ قۇپياسى — ەڭبەكقورلىعىمدا. سپورتپەن شۇعىلدانامىن، تاماقتى تالعاپ جەيمىن، كوپ ۋايىمداماۋعا تىرىسامىن… ەڭ باستىسى، ەشبىر ادامعا جاماندىق تىلەمەيمىن، بەي-بەرەكەت وسەك ايتپايمىن. مىنە، جاستىقتىڭ «فورمۋلاسى»!

راس، جىلدار ءوز دەگەنىن الادى. بەتكە ءاجىم تۇسەدى دەگەندەي… ايتكەنمەن، قىرتىستى دا «تاربيەلەۋگە» بولادى. ول ءۇشىن ارنايى ماسكالار مەن بويانۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن ءجون.

— كونسەرتكە دەيىنگى دايىندىقتان بايقاعانىمداي، 5-6 ءاندى قاتار ورىنداساڭىز دا داۋىسىڭىز سول كۇيىنشە، قارلىعىپ «جوعالىپ» قالمايدى. بۇعان ەندى ەرەكشە كۇتىممەن قارايتىن سياقتىسىز…  

— ءوزىمنىڭ كەسكىن-كەلبەتىمنەن بۇرىن، ونەرىمە، ونىڭ ىشىندە داۋىسىما ەرەكشە كىرپيازدىقپەن قاراپ، كوڭىل بولەتىنىم شىندىق. جىل وتكەن سايىن داۋىسىما دەگەن «قامقورلىعىمدى» كۇشەيتىپ كەلەمىن. ويتكەنى، مەنى تانىتقان، روزا رىمبايەۆا ەتكەن سول كەڭ دياپازونىم عوي.

بۇدان بولەك، ءالى كۇنگە كاسىبي ماماندار مەن پەداگوگتاردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ، «بىلاي ايتسام، قالاي بولادى؟» دەگەن سياقتى اقىل-كەڭەس سۇراپ تۇرامىن. نەگە دەسەڭىز، ءبىر بۇرىس كەتسەڭ، داۋىسىڭ دۇرىس بولمايدى. ودان كەيىن «تىرىلەي» 2-3 ساعاتتىق شىعارماشىلىق كەش بەرىپ كور…

— سونداي-اق، قاي كونسەرتتە بولسىن، قوستىلدىلىكتى ۇستاناتىنىڭىزدى اڭعاردىم. وسىدان بارىپ مىناداي ساۋال تۋىندايدى: ءسىز قازاق ەستراداسىنىڭ ءانشىسىسىز بە، الدە قازاقستاندىق پا؟ 

— مەن اۋەلى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ، سونىڭ ىشىندە وتكەن عاسىردىڭ ءانشىسىمىن (كۇلىپ).سودان بولار، بۇرىننان قالىپتاسقان تىڭدارماندارىمدى ۇمىتقىم كەلمەيدى. ولاردىڭ اراسىندا ورىستار دا بار عوي. ءبىراق، مەنى نەگىزىنەن قازاقتار تىڭدايدى. ءوزىم دە ءاردايىم انا تىلىمدەگى اندەرگە باسىمدىق بەرەمىن. سول سەبەپتى، ىركىلمەستەن قازاق ەستراداسىنىڭ ءانشىسىمىن دەپ ايتا الامىن.

— سىزدىڭشە، روزا رىمبايەۆا قازاق مۋزىكاسىنا نەندەي جاڭالىق اكەلدى؟

— (كىدىرمەستەن). ەشقانداي. ونى اقىندار، بولماسا كومپوزيتورلار اكەلۋى كەرەك. ءبىز اۆتور ەمەس، جاي عانا ورىنداۋشىمىز عوي. جالپى، مەنىڭ دە وزىمە ءتان «نيۋانستارىم» بار، وسى كۇنگە دەيىن «مەن — كەرەمەتپىن» دەپ كەۋدە قاققانىم ەسىمدە جوق. تەك اللا عانا ءمىنسىز.

ءبىر انىعى، مەن وسى سالانى جاڭالىق ەنگىزۋ ءۇشىن تاڭدامادىم. مەنىڭ قالاۋىم — ءان سالۋ بولدى. كونسەرتتەردە، ءتۇرلى بايقاۋلاردا دا سونى عانا كوزدەدىم. قالعانىنىڭ بارىنە سول داۋىسىمنىڭ، ونەرگە دەگەن تازالىعىمنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىم دەپ ويلايمىن. ايتپەسە، انا-ا-ۋ جاقتا كوكەم جوق، اتا-انام قاراپايىم تەمىرجولشىلار بولدى، جولداسىم دا جاي عانا مۋزىكانت  ەدى…

— 40 جىلدان بەرى ءان سالىپ كەلەسىز. ءسىز ونەر كورسەتپەگەن مەملەكەت، ورىنداماعان ءان كەمدە-كەم. سوعان ساي، ءبىراز اتاق-ماراپاتتارىڭىز دا بار، تالاي عاجايىپ وقيعالاردىڭ كۋاسى بولدىڭىز. دەسەك تە، ءسىزدى نە تاڭ قالدىرادى؟

— ۋاقىتتىڭ زىمىراپ وتە شىعاتىندىعى… ءتىپتى، كەيدە «قالايشا بۇلاي بولدى، كەشە عانا ساحناعا العاش شىققانداي ەدىم» دەپ ويعا باتاتىنىم بار. بولماسا، مەنىڭ كەزىندە ايتقان تۋىندىلارىمدى رەترو اندەرگە قوسىپ جاتقاندا، «مەن ءالى قارتايمادىم عوي» دەپ ازداپ رەنجىپ قالاتىنىم بار (كۇلىپ). ايتكەنمەن، قايتكەندە دە ۋاقىتپەن ساناسۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن…

— رياسىز اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن ايبەك تاسقالييەۆ.

baistars.kz