"قازاق حاندىعىنا 550 جىل" شىعارماشىلىق بايگەسىنە

شال ويىنشىل بالا كۇنىمدە، ويىنشىل ەدى ىنىمدە. ماڭىنان ءۇيدىڭ ۇزاماي، قوي قورا تاستىڭ تۇبىندە، ويىنمەن تاڭىم اتاتىن، ويىنمەن كۇنىم باتاتىن. ەسىكتىڭ الدى قارا جول، قىرقادان ارى اساتىن. جۇرگەنىمدە ويناپ جۇگىرىپ، قىدىرما جولمەن قىدىرىپ. بەلدەرى ءسال-پال بۇگىلىپ، كۇمىستەن بەلباۋ بۋىنىپ، ساقالى كۇنگە قۇبىلىپ، ەكىدەن، ۇشتەن بىرىگىپ، شال كەتىپ بارا جاتاتىن. ءىنىم ەكەۋمىز شالدارعا، جارىسا سالەم بەرۋشى ەك، سالەمدى ماقتان كورۋشى ەك. سالەمدى العان شالداردان، بىزدەرگە الىعىس بولۋشى ەد. سول شالدار سوندا كىم ەدى؟! رۋمدى تەكتەپ سۇرايتىن، ۇرانىمدى ايتىپ شىڭايتىن. اكەمنىڭ اڭگىمەشىلدىگى، شەشەمنىڭ شايى ۇنايتىن. تىڭدالماي قالسا قيساسى، جۇرەگى جۇدەپ جىلايتىن. قاقپانىنداعى ايۋدى، قاھارىنا ءمىنىپ سىبايتىن. سول شالدار سوندا كىم ەدى؟! كوڭىلىمنىڭ باسىپ پەرنەسىن، اقتارعان قازىنا كەۋدەسىن. اتتانىپ اتاعاشىمنان، ايتپاعان قايتىپ كەلمەسىن. ەسىكتىڭ الدى قارا جول، سەن وسى قايدا باراسىڭ؟ جالعاعان جىپتەي شۇبالىپ، ءولىم مەن ءومىر اراسىن. قاريالار قايدا قىدىرعان، ەرتىستىڭ ورلەپ جاعاسىن. كوتەرە الماي جاتسىڭ با، قالعان ەل – جۇرتتىڭ نالاسىن. ساعىنعان ءجۇزىڭ سولعىنداپ، سايگۇلىكتەردىڭ تاعاسىن... قارا جولمەنەن قىدىرىپ، شال كەتىپ بارا جاتقانىن، كوزىممەن كورگەن شاقتارىم. كوڭىلىمنىڭ قايعى كەسەلىن، ەلىمنىڭ اۋا كوشەرىن، ويىنىمنىڭ ءبىر كۇن قانارىن، سول قارا جولدىڭ وشەرىن. ويناپ جۇرگەندە بىلمەپپىن، شال ەمەس قارا قازاقتان، حال كەتىپ بارا جاتقانىن!   كورىنگەن تاۋ   بالا كۇندە باتىستان بۇلدىراعان، قارا تاۋعا باسىن بۇلت جۇلعىلاعان، اڭسارى اۋا بەرەتىن كەۋدەمدەگى، قۇلىن جۇرەك تىقىرشىپ قۇلدىراعان. كۇن باتقاندا سول تاۋدان تۇنگە ۇمسىنىپ، اي تۋاتىن سول جاقتان، جۇلدىز شىعىپ. سولاي اعىپ جاتاتىن ەرتىسىمدە، تولقىن ءجۇزى تۇنەرىپ مىڭ كۇرسىنىپ. قارسى العانشا ەرتەڭگى الاتاڭ كەپ، باتىسىما شوگەتىن قارا اتان بوپ. سامال ەسسە سول جاقتان سيپايتىن - دى، ماڭدايىمدى جىپ - جىلى الاقان كەپ. باتىسىمدا مىڭ بوياۋ ءتۇس قۇبىلىپ، جۇرەگىمە تۇراتىن ىستىعى ۇرىپ. ارقانداۋلى اكەمنىڭ اقباقايى، نە ءبىلدى ەكەن قوياتىن پىسقىرىنىپ. ايدىڭ نۇرى ايدىنعا تاماتۇعىن، تاماشالاپ تۇرىۋشى ەم دالا ءتۇنىن. سەلت ەتكىزەر ەرتىستى ەندەي ۇشقان، توپ ۇيرەكتىڭ سۋسىلى قاناتىنىڭ. ەسكە ءتۇسىتى بابالار ەسكى ولەڭى؛ «قارا تاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى.» ەس بىلگەلى دەرتىمدى قوزعاپ بوزداپ، كوكىرەگىمدە ءبىر تايلاق بوس كەلەدى. بالا كۇندە بۇلدىراپ كورىنگەن تاۋ، قىبىلامدا كولدەنەڭ كەرىلگەن تاۋ، ارقا جاقتىڭ سامالى تاناۋعا ۇرىپ، قوڭىر كەشتەن باستالدى ءوزىڭدى اڭساۋ.   قوش ەلەمەيمىن قىپ – قىزىل ەرىنىڭدى، ول دا مەنىڭ باسا الماس جەرىگىمدى. دەمىڭ ىستىق بولسادا ورتەمەيسىڭ. انايى قىلىعىڭمەن ەركەلەيسىڭ. ارالاپ قىدىرتار ەم گۇل باقتارىن، گۇلدەردى قورقىتادى – اۋ تىرناقتارىڭ. بەيمازا جاپىراقتار تۇر تۇنەرىپ، قاسىڭدا كەلەم سەنىڭ ءۇنسىز ەرىپ. ءبارى ءبىر باسساڭداعى بوكسەڭدى ىرعاپ، مەن ءۇشىن جاپان لەزىپ كەتكەن قىمبات. ماڭگى اپپاق الا تاۋدىڭ سالدەلەرى، تەك ساعان ايتىپ سالدىم الدە نەنى. سوزىمە اسپانداعى كۇن ەگىلدى، ارشىعىم لەلدى سەنىڭ جۇرەگىڭدى. قالۋدى قالاماسسىڭ ءسىرا مۇڭعا، جاڭعىرىپ قالدى ءسوزىم قۇلاعىمدا. تەڭىز مۇڭ قاپ قويدىڭىز جاعادا ءسىز، مەن ءۇشىن ەندى ءبارى ماعىناسىز. سەن كەتتىڭ ەش تۇسىنبەي قارا باسىپ، مەن كەتتىم تولقىندارمەن جاعالاسىپ. قوش!!!   شىڭىراۋ   دوسقا دا، دۇشپانعا دا قۇشاق اشقان، اڭ تۇگىل بۇل دالادا قۇس اداسقان. شولىپتى زەڭگىرىنەن شىڭىراۋ قۇس، بولىپتى قونارى شىڭ، ۇشارى اسپان. كۇي قىلعان قىران تەكتى ءور بابامىز، بۇل ءوزى ىقىلىمدا بولعان اڭىز. شىڭىراۋدىڭ قاناتىنداي قوس ىشەكتى، شىرقاتىپ شەكسىزدىككە تولعاعان ءبىز. قىراندار تۇندىگى اسپان، كىندىگى جەر، اڭساعان ەركىندىكتى ءدۇر عۇمىر ول. شىڭىراۋدىڭ شىعانداعان شەر تاعدىرىن، شەرتىپتى قىل ىشەكتە كۇي قىلىپ ەل. كەشىرىپ قورقىت عۇمىر داستان دانا، اجالدان ءبىز عانا ما قاشقان دارا. قىراندار قانشا بيىك سامعاسادا، تىنىشتىق بولماعان – دى اسپاندادا. قوبىزدىڭ سارىنىنان سىر ۇققاسىن، قىراننىڭ تاعدىرىن ءبىل رۋحتاسىم. جورتاتىن جەر باۋىرلاپ كوپ اجداھا، شىڭداعى جۇتادى ەكەن جۇمىرتقاسىن. اينالىپ وردالىلار ۇلى وتارعا، قيادان قىران ۇشىپ ءدۇر ەتە الماي. نامىسى شىڭىراۋدىڭ شىعانداپتى، تاكاپار تاس تۇلەگىن تۇلەتە الماي. ابجىلان اسپان استى اۋزى جالىن، دارمەنسىز كۇي كەشىپتى ءاز قىرانىم. شىڭىراۋدىڭ ۇياداعى ۇرپاعىن جەپ، ارانى اسىپتى ابدەن اجدھانىڭ. شىڭىراۋ شامىرقانىپ اسقاق تەكتى، تەمىردەي تەگەۋرىنى جاسقاپ كوپتى. اسقىنعان وردالىنىڭ وتارىنا، بىرىگىپ ۇلى شايقاس اشپاق بوپتى. قارسى ۇشىپ قاسىرەتتىڭ قىسپاعىنا، شىعارماي حاس دۇشپانىن ۇشپاعىنا. جورتاتىن جەر باۋىرلاپ جىمىسقىنى، بايىرعى قۋىپ ساپتى پۇشپاعىنا. قاققاندا قوس قاناتىن كوكتە بەكەم، كەتەتىن داۋىل تۇرىپ وكتەم ەكەن. جىلاندار جۇمىرتقاسىن جۇتسام-اۋ دەپ، ماڭگىلىك ارمانداۋمەن كەتكەن ەكەن. تاۋىپتى ەركىندىكتەن قىران باقىت، ۇشىپتى تاس تۇلەگى قۇزاردا تىك. جىلاندار سودان باستاپ بۇل دالاعا، كەلمەپتى سۋىق باۋرىن سۇماڭداتىپ! جەر ءۇستى، اسپان استى تۇراعى بوپ، قارايدى قىران عۇمىر قىراعى بوپ. اسپاننىڭ شەكسىزدىگى ەركىندىگى، مەيرىمى التىن كۇننىڭ شۋاعى بوپ. رەتبەك ماعاز - اقىن، اباي اتىنداعى قازپۋ-دىڭ ماگيسترى. 1989 جىلى التايدا دۇنيەگە كەلگەن.