ددسۇ مالىمەتىنشە، جىل سايىن شىلىم شەگۋ سالدارىنان 7 ميلليوننان استام ادام كوز جۇمادى. ونىڭ 900 مىڭعا جۋىعى وزگەلەر تارتقان تەمەكىنىڭ تۇتىنىنەن ۋلانادى ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا تەمەكى الپاۋىتى اتانعان ەلدەردە تۇراتىن بالالار دا بار. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ولار تەمەكى پلانتاسيالارىندا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ ۋلاناتىن كورىنەدى، دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
بۇگىنگى تاڭدا دۇنيەجۇزىندە ءبىر ميللياردتان استام ادام تۇراقتى تۇردە تەمەكى شەگەدى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، 2013 جىلى الەمدە شامامەن 7،5 ميلليون توننا تەمەكى ءونىمى وندىرىلگەن، ال 2014 جىلى ادامدار 5 تريلليون قوراپ تەمەكى تۇتىنعان. بۇگىندە الەمدەگى ءاربىر ءتورتىنشى ەركەك نيكوتينگە تاۋەلدى. ال، ءار توعىزىنشى ايەل شىلىمدى سەرىك ەتكەن.
تەمەكى تۇتىنىندەگى 4 مىڭنان استام حيميالىق زاتتىڭ كەم دەگەندە 250ء-ى دەنساۋلىققا زياندى دەپ تانىلسا، 50-دەن استامى قاتەرلى ىسىك جاسۋشالارىن قالىپتاستىرادى. سول سەبەپتى شىلىمقور عانا ەمەس، ونىڭ ءتۇتىنىن جۇتقان ادامعا دا جۇرەك اۋرۋىنا، وكپە، وڭەش، اسقازان ت.ب. وبىرىنا شالدىعۋ ءقاۋپى تونەدى.
بۇرىن ونداعان جىلدار بويى شىلىمقورلىق زيانسىز ادەت رەتىندە جارنامالانىپ كەلدى. الەمدىك قوعامداستىق ءدال وسى كەپكەن ءشوپتىڭ جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىنا، مىسالى، ينفاركتكە شالدىقتىرىپ، قاتەرلى ىسىك تۋدىراتىنىنان بەيحابار بولدى. شىندىقتىڭ بەتىن العاش رەت بريتانيانىڭ مەديسينالىق زەرتتەۋلەر كەڭەسى اشىپ بەردى. زەرتتەۋ جۇمىستارى 1951 جىل مەن 2001 جىلدار ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن. نيكوتيننىڭ اعزاعا زيانى ءۇش جىلدان كەيىن-اق انىقتالىپ، تەمەكى تارتاتىن ادامداردىڭ ءومىرى 10-15 جىلعا قىسقاراتىنى بەلگىلى بولعان.
زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا، تەمەكى تۇتىنىندە 4 مىڭنان استام حيميالىق زات بار. ونىڭ كەم دەگەندە 250ء-ى دەنساۋلىققا زياندى بولسا، 50-دەن استامى قاتەرلى ىسىك تۋدىرادى. سول سەبەپتى تەمەكىنى تارتپاسا دا، شىلىمقوردىڭ قاسىندا جۇرەتىن ادامدار ءۇشىن جۇرەك-قان تامىرى، تىنىس جولدارى اۋرۋلارىنا، وكپە، وڭەش، اسقازان ت.ب. وبىرىنا شالدىعۋ ءقاۋپى جوعارى.
جالپى، شىلىمقورلىقتىڭ ەكونوميكالىق سالماعى دا وتە اۋىر. جىل سايىن تەمەكىگە جۇمسالاتىن شىعىن 1،4 تريلليون دوللاردى قۇرايدى. بۇل عالامدىق ءىجو-نىڭ 1،8 پايىزىنا تەڭ. ال، تەمەكىدەن تۋىندايتىن اۋرۋلاردى ەمدەۋگە جىل سايىن شامامەن 422 ميلليون دوللار ءبولىنىپ وتىرادى.
زياندى ادەتتەرمەن كۇرەسىپ، ءوز دەنساۋلىعىن كۇتۋ اركىمنىڭ ءوز قولىندا. بۇگىندە شىلىمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ ءتۇر-تۇرى بار. بىرەۋ تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ءۇشىن نيكوتين پلاستىر تاعادى، بىرەۋ توپ قۇرادى، ەندى بىرەۋ ىنتالاندىراتىن كىتاپ وقيدى. ماماندار پىكىرىنشە، ادام تەمەكىگە تاۋەلدىلىكتەن قانشا ەرتە ارىلسا، سونشالىقتى ۇزاق ءومىر سۇرەدى. ال، دەنساۋلىقتى ساقتاپ، ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكاعا دەن قويعان ءجون.
كوپتەگەن ادامدار اۋرۋى اسقىنبايىنشا دارىگەرگە قارالا قويمايدى. بىردە ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعى قولبايلاۋ بولسا، بىردە ءوز-وزىن ەمدەپ، انە-مىنە باسىلار دەگەن ۇمىتپەن ءجۇرىپ قالادى. وكىنىشكە وراي، ادامنىڭ باستى كاپيتالى - دەنساۋلىعىنىڭ ءقادىرىن بىلمەۋدىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايلارعا دۋشار ەتىپ جاتاتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز.
الەۋمەتتىك مەديسينالق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى سەرىك تاڭىربەرگەنوۆ قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگى دارىگەرگە سوزىلمالى اۋىر ناۋقاستارمەن نەمەسە دەرتى ابدەن اسقىنىپ كەتكەننەن كەيىن عانا جۇگىنەتىنىن ايتادى. جىل سايىن اۋرۋحاناعا تۇسەتىن پاسيەنتتەردىڭ 68 پايىزى نەمەسە 2 ميلليونعا جۋىعى شۇعىل جاعدايدا جەتكىزىلگەندەر. بۇل قازاقستاندا اۋرۋحاناعا تۇسكەن ءاربىر ونىنشى ادامنىڭ ءومىرى قىل ۇستىندە تۇر دەگەن ءسوز.
جالپى، ەلىمىزدە ءولىم-جىتىم كورسەتكىشى جاعىنان قان تامىرى اۋرۋلارى كوش باستاپ تۇر. 2017 جىلى ودان 32 مىڭ وتانداسىمىز كوز جۇمعان. ەكىنشى ورىندى تىنىس جولدارى اۋرۋلارى يەلەنسە، ءۇشىنشى ورىندا - قاتەرلىك ىسىك تۇر. بۇلاردىڭ ۇشەۋى دە تەمەكى شەگۋ سالدارىنان پايدا بولاتىن اۋرۋلار، دەيدى ساراپشى.
دەگەنمەن، مۇنىڭ دا الدىن الۋعا بولادى. ول ءۇشىن جىل سايىن ىشكى اعزالاردى تەكسەرتىپ وتىرۋ قاجەت. شىلىمقورلار ءۇشىن جۇرەك پەن وكپە جۇمىسىن باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ماڭىزى زور. مەملەكەت تە ازاماتتارعا كومەك رەتىندە كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديسينالىق كومەك كولەمىن ۇسىنىپ وتىر. اتالعان پاكەتكە جالپى پراكتيكا دارىگەرىنىڭ قابىلداۋى مەن كەڭەسى، كوزدىڭ كورۋ قابىلەتى مەن قىسىمىن تەكسەرۋ، قانداعى حولەستەرين مەن گليۋكوزا مولشەرىن تەكسەرۋ، ەلەكتروكارديوگرامما، فليۋوروگرافيا مەن سپيروگرافيا جاساتۋعا بولادى. وسى پروسەدۋرالاردىڭ قاي-قايسىسى دا اعزادا شىلىم سالدارىنان بولعان وزگەرىستەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى "اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدەۋگە" شاقىرادى.
