"قازاق حاندىعىنا 550 جىل" شىعارماشىلىق بايگەسىنە! 

عۇننىڭ قىزى عۇننىڭ قىزى، كۇننىڭ قىزى تاكاپپار، قۇس جولىنداي قوس بۇرىمىن تارقاتار. كەرىك قاسى اسەم اناۋ قيىلعان، بار سۇلۋلىق ءبىر وزىنە بۇيىرعان.   التىن زەرمەن ايشىقتالعان شولپىسى، سىڭعىرلايدى سىبىزعىنىڭ ۇنىندەي. ماڭدايىنا اي تۋعانداي جارقىراپ، شات-شادىمان جۇرەدى ىلعي كۇلىمدەي.   مارجان ءتىسى، گۇل ەرىنى ۇلبىرەپ، تاڭعى شىقتاي قوس جانارى مولدىرەپ. سان شايقاستا جەڭىلمەگەن باتىرىڭ باسىن يگەن ەت-جۇرەگى ەلجىرەپ...   ساناسىندا سۇلۋ قىزدىڭ ەركىندىك، التاي تاۋدىڭ اق قارىنداي ديدارى. سەنەرى تەك جاراتۋشى ءبىر اللا، كامىل بولعان جاستايىنان يمانى.   قىناي بەلگە قۇپ جاراسقان بەشپەتى، ويۋلانعان مىڭ سان ءتۇرلى ورنەكپەن. جەر بەتىنەن كەزىكپەپ ەد مۇنداي جان ەستىگەنمىن اتام ايتقان ەرتەكتەن.   قۇلىن ءمۇسىن كىناسىز ءھام بۇلىقسىپ، كۇلكىسىمەن ءۇن قوسادى بۇلاققا. گۇل تەرۋگە شىعادى ءوزى قىراتقا، قاراۋىل جوق قاسىنا ەرگەن ءبىراقتا.   قاراۋىلدى قاسىنا ەرتىپ الماۋى، تەكتىلىكتىڭ كورىنىسى عوي ول-داعى. سەرت ەتەتىن سەرىلەردى ىزدەي مە؟ ال ازىرگە جۇمباق بولعان ول جاعى...   اتاجۇرت - ايبىنىم (قازاق حاندىعىنا 550 جىل )      دالا بايتاق، پەيىلى سونداي كەڭ ەدى، توڭىرەگى ءتورت قۇبىلا تەڭ ەدى. التى قانات اق بوز ءۇيى بارىندا قايران قازاق قايسى حاننان كەم ەدى. كۇشى ەمەس، ءبىر اللا ەدى سەنەرى، ىرىس قونعان سودان بولار سەبەبى.   سالقىن سامال قوڭىر دوڭنەن ەسەتىن، ءومىر جولىن كەڭەسۋمەن شەشەتىن. قارا اتانعا جۇگىن ارتىپ مالشىلار، قارا قوسپەن كوكتەمەدە كوشەتىن. جازىعىندا مال مىڭعىرىپ دالانىڭ، جىنىس ورمان، جاسىل شوپتەر وسەتىن.   تۇيە بوزداپ، قويى قوزداپ قورادا، وعىلان ەلدىڭ ءومىرى قۇت بولاتىن. قارا قازان، سار بالانىڭ تىلەۋى، ءتۇس مەزگىلدە اپام ەتىن سالاتىن. يت باسىنا ماي توگىلەر زامان ەد، ساۋمال قىمىز سارى سابادان اعاتىن.   تورىمدە كەڭ اتا-انا جايدارى، قىزىقتى ەدى سابيلەردىڭ ويناۋى. باياشات ەل تابيعاتىن ايتقىزباي، جەتكىزەتىن ساماۋرىننىڭ قايناۋى. ات اعاشتا سۇلىك ءمۇسىن سايگۇلىك، اعىتىلعان قوزىلاردىڭ بايلاۋى.   كەشكى مەزگىل، شۇبات، قىمىز بۋىڭدى اپ، اتام شەرتكەن دومبىرا ءۇنى قوڭىرلاپ. ىرگەدەگى اينا-كولگە ول كەزدە، اققۋ-قازدار قوناتىن-دى مامىرلاپ. ءتۇرلى قۇستار جاتاتىن-دى شۋىلداپ، كول تولقىسا قايتا ۇشاتىپ پىرىلداپ...   تەنتەك، تولىق اعالار دا ەتجەڭدى، شام تۇبىندە كەڭەسەتىن وتكەندى. وتقا جاققان قيدىڭ ءيىسى جۇپارلاپ، يىسىنە ماس قىلاتىن بوكتەردى.   وتىرىك، ۇرلىق، ارازداسۋ بولمايتىن، رۋحسىزدىق جەڭە المايتىن تەكتى ەلدى.   مىنە، وسىنداي دۋمان بولىپ جاتاتىن، كۇن دە قيماي ۇياسىنا باتاتىن. (اتتىڭ باسقان باتپاقتاعى ىزىنە، سارى شىمشىقتار جۇمىرتقالاپ جاتاتىن). تۇندە ايدىڭ سورعالاپ ءسۇت ساۋلەسى، جازدىڭ تاڭى ال ەرتەرەك اتاتىن...   ءىى   مامىرستان بۇل زامانعا قىزىعىپ، جاۋىزداردىڭ نيەتتەرى بۇزىلىپ. تۇلەن ءتۇرتىپ سوقىر داۋىل قۇتىردى، سىرتتان  كىردى اسپان كوزدى قۇبىجىق. قايمانا ەل ەسى كەتىپ ەگىلدى، ومىراۋى كوز جاسىنا جۋىلىپ.   كەلە سالا كەڭ دالاعا سۇقتاندى، ارتىق كوردى اق وردانى جىققاندى. باۋىرىنا باستى ولار بۇققاندى... الاستادى زۇلىمدىعىن ۇققاندى. انا ءتىلدى جوعالتپاق بوپ الدىمەن، وققا تىقتى ەل سەركەسىن ۇلتجاندى.   ءتىلدى قورلاۋ، ءدىلدى قورلاۋ دەگەندىك، جەردى جاۋلاۋ نامىسىڭدى تومەن قىپ. رەڭىڭدى اينالدىرىپ وزىنە، ماڭگۇرت قىلىپ تاستاماقشى كەرەڭ قىپ. تاريحتان زورلىقپەنەن ءوشىرىپ، جەردى الىپ قۇرتپاق بولدى كوشىرىپ.   كەڭ دالاعا الدىمەنەن قول سالدى، قول سالسا دا اياماستان مول سالدى. اق بوز ءۇيدىڭ جىلان ويناپ تورىنە، جەز بۇيدالى كوش كەرۋەنىن قاڭتاردى. ەكى دوستى بىر-بىرىنە قايراپ ساپ، تۋعىزدى ولار نەلەر سۇمدىق داۋ-شاردى.   بيلەپ-توستەپ ءتىلدى جويماق بولدى ولار، مادەنيەت جازۋدى الدى بۇرمالاپ. قارا تۇنەك اسپاندى بۇلت تورلادى، كوزدەن جاسى انالاردىڭ سورعالاپ. مال سويعاننان وڭاي بولدى ولارعا، ەگەر كەنەت باس كوتەرسە ءبىر قازاق. زامانىنىڭ تاقياسى تار بولدى، ىشەر سۋعا، جەيتىن اسقا زار بولدى. وتارشىلار ويرانىنىڭ سىيى وسى، تاۋ شاعىلىپ، بايراق قۇلاپ قور بولدى. سىرتقا اۋىپ قوڭىر اڭدار اعىلىپ. جەردە قاقپان، ال اسپاندا تور بولدى.   سۇراۋ-جىلاۋ بولدى ادامدار ەرمەگى، سەتىنەدى كىل نامىستىڭ ورنەگى. ازعىنداردىڭ باعاسى ارتىپ اسىلدان، سويىلدارىن وڭعا-سولعا سەرمەدى. ۇلتىم دەگەن جاندى وزەككە تەپكىلەپ، ءتىرى اپارىپ قارا جەرگە جەرلەدى.   ەندى تىڭدا جەتەر بولسا دارمەنىڭ، سارعايتتى ولار ەسىلدەرىن زاۋرەنىن. تاريحتىڭ قايناعان بۇل قازانى، شاقىرعام جوق جاعاسىنا اۋرەنىڭ. مەكەم اعاي جازعان كىتاپ وي سالدى، سۇم زاماننىڭ ەلەستەتىپ از-كەمىن.   جالقى كۇشىك، جەتىم بالا قۋ تەگەش، تەرەزەدەن ءبىر ءۇزىم نان سۇراپ تۇر. اقىل ايتار اعالار دا جوعالعان، شويىن قولدىڭ سالماعىنا قۇلاپتى ۇل. تىرجالاڭاش كۇپىسىنەن تونالعان، ءسابي-قازاق قايىر تىلەپ جىلاپ تۇر.   ءىىى   جو...جو...جوق! ول ءسابيدىڭ كوز جاسىنا گۇل ونەر، قارا تاۋلار، قالعىماڭدار، تۇرەگەل. كۇننەن تۋعان ەكەندىگى شىن بولسا، باسىن ءيىپ قانشالىقتى جۇرەدى ەل، اتقا قونسا نامىسىنا وت بەرىپ، ايتپاسام دا ارعى جاعىن بىلە بەر.   كەر زاماننىڭ جارىپ شىعىپ قۇرساعىن، كۇلىپ تۋدى شىعىسىنان كۇن ساعىم. جەتىم كۇشىك ارلان بولدى ەر جەتىپ، باستىرمايدى جات تابانعا جۋسانىن. ەلدى وزىنە قاراتاتىن كەز كەلدى، مەشەۋلىكتى كورگە جەرلەپ ءبىر سارىن. كۇننەن تۋعان اسپان ءتۇستى بايراعى، ءار قازاقتىڭ نامىسىنىڭ ايعاعى...            ەپيلوگ   كيەسى  نۇردان اللا ساقتاعان، قاسيەتتى ەدى مەنىڭ ساق بابام. تەكتىلىگى ءدۇر نامىسى اسقاق، جەتىمدى جىلاتىپ جەرىن ساتپاعان. كوگىمدە قىران ەركىن قالىقتاپ بايراعىم جەلبىرەپ، ۇزىلمەس اسقاق ءان.   جۇلدىز شاھار   مىڭ سان عاسىر ۇرەي، ءۇمىت ارباسىپ، جەز بۇيداسىن جەل ۇزە الماي، جەتتى كەرۋەن جالعاسىپ.   بايراعىن جەل جىعا الماي، تومەندەمەي ەڭسەسى. التىن شىنار بۇتاعىندا، بەيبىتشىلىك جىر كەشى.   اق سەمسەردى سەرتكە ۇستاپ، وعلان ەرلەر ماڭگى ءدۇر. ىرىستى ولكە كەۋدەسىنە، ساۋىلداعان تاڭعى نۇر.   گۇلدەي جايناپ جۇلدىز شاھار، اسىلادى اسپانعا. استانانى جىرلاۋ ءۇشىن، سىيمايدى ءبىر داستانعا.   ۇلى جىبەك جەر ۇستىندە، قۇس جولىنىڭ سۋرەتى. قالىڭ ەلدىڭ شەجىرەسى، تاريحتىڭ ول ءبىر بەتى.   تىنىشتىقپەن تەربەلەدى، ىنتىماقتىڭ بەسىگى. جابىلمايدى ەش ۋاقىت، دارحان قۇتتىڭ ەسىگى.   ماڭگىلىك تە ازدىق ەتەر، ادال نيەت باعىتقا. شىنار بولۋ جاراسادى، شىنشىل ۇلى حالىققا.