«داۋىسى ەمەس، اۋىزى بارلار ءان ايتىپ ءجۇر» دەپ، ءبىراز ماقالانىڭ شاڭىن قاقتىق. اباي: «ءان كوڭىلدىڭ اجارى» دەگەن. ول اجار ەندىگى كەلبەتسىز قالدى. كەلبەتىنە، سۇلۋلىعىنا دا داق تۇسىرگەن ءوزىمىز. ءان ايتۋ ەمەس، ءانشى بولۋ باستى ماقسات بولدى. ال، ءانشى بولۋ ءۇشىن ءان ايتا ءبىلۋ كەرەك. ءبىز ايتا المايمىز، ءبىراق ءانشىمىز. قىزىق ءا...
كەز كەلگەن ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتى سول ەلدىڭ قانداي ەكەنىن، ول ەلدەگى ساياسي – ەكونوميكالىق تۇعىردىڭ قاي دەڭگەيدە دامىپ، قاي جەردە ءسۇرىنىپ جاتقانى جايىندا اقپارات بەرۋشى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى، ادامزات بالاسىنىڭ ويلاۋ قابىلەتىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ساتىسى بىردەن ەسەپ شىعارۋ نەمەسە تاجىريبەدەن جاساپ كورۋ ەمەس، الدىمەن يدەيا، الدىمەن سانادا بەلگىلى ءبىر ويلاۋ وبەكتىسىن قالىپتاستىرىپ الۋ. سودان كەيىن بارىپ ادامنىڭ ءىسى جۇزەگە اسپاق. ەندەشە، سول يدەيا، سول ويلاۋدىڭ وبەكتىسىن جاساۋشى – ادەبيەت. ياعني، بۇل ءسوز ونەرى دەگەن دۇنيە وتە ۇلى. وعان ءباز بىرەۋلەردىڭ كەلىپ قول سالۋى وڭاي دۇنيە ەمەس ەدى...
جالپى ءبىزدىڭ ب ا ق مىقتى. دەگەنمەن، كەيدە تىم اسىرىپ جىبەرەدى، الدە حالىققا سول كەرەك پە بىلمەدىم، ءبىراق تاقىرىپ قويۋدان دا ونى وربىتە جازۋدان دا الدىنا جان سالماي كەلەدى. جارادى! جازسىن! الايدا، نە جازۋ كەرەك نە جازباۋ كەرەك دەيتىن قاعيدانى دا ەسكەرۋ كەرەك قوي.
ءانشى اپامىز مەرۋەرت تۇسىپبايەۆا «مەنىڭ ەركەكتەرىم» دەيتىن كىتاپ جازىپ جاتىر دەيدى. ال، اياعى شارشاعان سامات اعامىز ەندى قولىن دا شارشاتايىن دەدى-اۋ دەيمىن، عۇمىرناما جازىپ جاتىر-مىس. ءما، ساعان تاقىرىپ، ءما، ساعان جاڭالىق! جۋرناليستەرگە بۇل قىزىق. سانالى تۇردە الىپ قاراساق تۇكتە قىزىق ەمەس. ءتىپتى ۇيات! اپامىز جازسىن، ول دا ءبىر ونەرى شىعار. ءبىراق، سونشا جار سالۋىنا كىم كىنالى؟ مەن كىتاپ جازىپ جاتىرمىن، كەلىپ جازىڭدار دەدى مە ەكەن، الدە تىلشىلەرىمىز باسقا ءبىر سۇحباتپەن بارىپ مىنا سۇحباتتى قۇراستىردى ما ەكەن؟! ول جاعى بەلگىسىز.
قازاقتا «اياعىن اسپاننان كەلتىردى» دەيتىن ءسوز بار. دوپ دەگەن بالەنى كورسەك اياعىمىز ىستەمەي اسپاننان كەلىپ قالا بەرەدى. وعان سەبەپ ىزدەۋدىڭ ءوزى ءبىرتۇرلى. سول اياقتى باسقارىپ جۇرگەن سامات اعام دا كىتاپ جازىپ جاتىر. اينالايىندار، سەندەرگە بۇل ءان نە دوپ ەمەس! بۇل بۇقاردان، بۇل ابايدان قالعان قازاقتىڭ ونەرى – ءسوز! ونىڭ كيەسى تىم بيىكتە. عۇمىرناما جازۋ ۇستىندە جۇرسە جازسىن. جەكە ادامنىڭ باسىنا قول سۇعىپ، ونى داتتاۋدان اۋلاقپىن. تەك ايتارىم، تىنىش ءارى دىبىسسىز جازساق! كەيىن، قولعا ءتيىپ جاتسا وقىرمىز.
ال، ءبىزدىڭ جازۋشىلار نە ىستەپ ءجۇر؟ ولار قايدا؟ ولار بار ەكەن. تولەن اتامىز، «پاراسات مايدانى» دەيتىن مايداندا دوپ تەۋىپ ءجۇر ەكەن دە، ديدار دەيتىن اعامىز «گۇلدەر مەن كىتاپتار» ءانىن ورىنداپ ءجۇر ەكەن. ءدال بۇگىنگى كۇنى «مەن مىنا كىتاپتى جازىپ جاتىرمىن، مەن عۇمىرناما باستادىم» دەگەن ءالى ءبىر جازۋشىنىڭ اڭگىمەسىن ەستىمەدىم. ديداحمەت ءاشىمحان ۇلىنىڭ ءبىر ءسوزى بار ەدى: «جازۋشىعا ۇلكەن سابىرلىق كەرەك» دەگەن. ناعىز جازۋشى سابىرلىق پەن ءسوزدىڭ مايەگىن كەتىرمەي مىڭ ويلانىپ، مىڭ تولعانىپ بارىپ ونەرىن پاش ەتەدى. ءبىزدىڭ قوس «جازۋشىمىزعا» سابىرلىق جەتىسپەدى-اۋ...
ايتقىم كەلىپ وتىرعانى، اعايىن، كورىنگەن نارسەنى جاڭالىق قىلۋدىڭ نە كەرەگى بار. ءوزى ءمانى جوق قوعامدا كۇن كەشىپ ءجۇرمىز، ودان سايىن ءمانىن كەتىرىپ نە ىستەيمىز. قازاقتىڭ ىرگەسى بەكىگەن جوق. شەكارا بەكىسى دە... بىزگە رۋحاني كۇش جەتىسپەي جۇرگەن كەزدە ەندى انشىلەر مەن دوپ تەبەتىندەر كىتاپ جازىپ جاتىر. نەتكەن عالامات! مىنا قازاق ون كەمەنىڭ قۇيرىعىن ۇستاسا دا سۋعا كەتپەيدى ەكەن دەپ سىرتتان كوپ كوزدەر تاڭ قالاتىن شىعار، ءبىراق ءبىر قولىڭمەن ءبىر كەمەنىڭ جيەگىنە دە شىعا المايسىڭ، قوس قولىڭ بولماسا. ويلان! قۇداي مىڭ تالانت بەرمەيدى، ءبىر تالانت بەرەدى. ءبىراق، مىڭ تالاپ بەرەدى. تالانتتى تالاپتى تۇردە تەجەۋ كەرەك. ونى باعۋ كەرەك، اسىراۋ كەرەك. قىسقاسىن ايتقاندا، قۇداي ءانشى بولۋدى جازسا داۋىستىڭ ىرعاعىن كەتىرمەي، دوپ تەبۋدى جازسا اياقتىڭ الىسىن تارىلتپاي، جازۋشى بولۋدى جازسا ءسوزدىڭ قاسيەتىن بۇزباعان ءجون.
مەنىڭ ءبىر دوسىم بار ەدى، نە جازۋشى ەمەس، نە داۋىسى جوق، نە دوپ تەبە دە المايدى. ءبىراق، ءبىر اپتا بولدى كىتاپ جازامىن دەپ جار سالىپ ءجۇر. ەندى نە ىستەيمىز...؟!
مارعۇلان اقان
