«مۇزبالاق» -  قازاقستان تاريحىنداعى  «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» انيماسيالىق فيلمىنەن كەيىنگى جارىققا شىققان تاريحي، عىلىمي، كوركەم ونەر تۋىندىسى.

«مۇزبالاق» – ەرتەگىلىك، اڭىزدىق سانا، سالت-داستۇرلىك سانا، ءدىني سانا، عىلىمي سانا سىندى تاريحتان بۇگىنگە دەيىن قالىپتاسقان بەس قات سانانى ءفيلمنىڭ باستالۋىنان سوڭعى نۇكتەسىنە دەيىنگى وقيعا جەلىسىنە سىڭىرگەن. بەينەلىك، فانتاستيكالىق، لوگيكالىق، پيسيحولوگيالىق، مەتافيزيكالىق سەكىلدى  وسى بەس ءتۇرلى ويلاۋ ءتاسىلىن فيلمدەگى ۇلكەندى- كىشى، جاعىمدى – جاعىمسىز كەيپكەرلەردىڭ جان دۇنيەسىندەگى اشىق جانە جاسىرىن جاتقان وي قۇپيالارىنا ءسىڭىرىپ، كورەرمەننىڭ كوز الدىندا كەيپكەر حاراكتەرىن تەرەڭ اشا بىلگەن. 

اجداھانىڭ ادام بالاسىنا وت پەن ۋىن شاشىپ، بەيبىت وتىرعان بەرەكەلى حالىققا توسىننان تاپ بەرۋى كورەرمەندى ۇرەيگە بولەيدى. مالىن باعىپ، وتىن جاعىپ، سالقىن جايلاۋ، سامال بەلدە بەرەكەسىمەن ايرانداي ۇيىپ وتىرعان بەيبىت اۋىلدى قارا قان جۇتقان اجداھا كەلىپ، توز- توزىن شىعارادى. بۇدان جاۋىز كۇشتەردىڭ قان توگۋ جولىنداعى جاعىمسىز ارەكەتتەرىن كورەمىز. وسىدان سوڭ ەسىن ءسال جيعان اۋىل ادامدارى اجداھانى قالاي جەڭۋدىڭ، ودان قالاي ءقۇتىلۋدىڭ جولىن ىزدەيدى. انيماسيالىق فيلمدە اجداھانى جەڭۋدىڭ جولىن كورسەتكەن باقسى بەينەسى ەرتەگىلىك سانادان تاڭداپ الىنعان تاماشا تاعىلىمدى وبرازداردىڭ ءبىرى. تىلسىم دۇنيەمەن تىلدەسكەن بابالار فيلوسوفياسىنىڭ قۇپيا قىرىنىڭ جارقىن بەينەسى. ءبىر جاماندىق بولاردا قازاق ىرىمىندا قازانداعى اس اۋناپ، اق توگىلەدى، سيىر موڭىرەپ، ات كىسىنەپ، يت ۇلىپ، اي تۇتىلىپ، كۇن كۇيەدى. فيلم اۆتورلارى قازاقتىڭ وسى سالتتىق سانا ءداستۇرىن اجداھا اۋىلعا شابۋىل جاساۋدان بۇرىن ءسۇتتىڭ توگىلۋىنەن باستاپ ۇتىمدى دا جاراسىمدى پايدالانا بىلگەن.

         اۆتورلار مۇزبالاقتى ۇستاۋ جولىنداعى شەگىر مەن اقتاي  اراسىنداعى كورىنىستەردى دە وتە ءدال بەرىپ، ادالدىق پەن ارامدىقتىڭ ارا – جىگىن كورەرمەندەردىڭ  كوز الدىندا اشىپ كورسەتەدى. شەگىردىڭ ءقارادۇرسىن ارەكەتپەن بۇركىت باپتاۋى، مۇزبالاقتىڭ موينىنا تاس اسىپ قورلاۋى، جاۋعا اتار جەبەسىن قۇلان باتىرعا اتۋى ونىڭ  ءتۇپ حاراكتەرىن اشىپ بەرەدى. اقتايدىڭ مۇزبالاقتىڭ ەنەسىنىڭ ءتۇسىپ قالعان تىرناعىن دوستىق رەتىندە موينىنا تاعۋى، مۇزبالاقتى قۇرساۋدان بوساتىپ قويا بەرۋى، كوكبورىلەر شابۋىل جاساعاندا الگى  تىرناقتى قارۋ ەتىپ، قاس جاۋىنان قۇتىلۋى مەن باسقا كورىنىستەر نانىمدى شىققان. بۇل حاراكتەرلەردى دارالاپ كورسەتۋدەگى سيمۆولدىق ءتاسىل.

اجداھانىڭ قۇلان باتىردى جۇتىپ قويۋى، شەگىردىڭ ءوزىمشىل، نادان، پاسىق ويىنىڭ ىسكە اسۋى ومىردە  مۇنداي ساتقىندار بۇرىن دا بولعانىن، ءقازىر دە بارىن ۇقتىرادى. اجداھانىڭ جۇرەگىن جارىپ سىرتقا شىعۋى قۇلان باتىردىڭ ولمەگەن رۋحىنىڭ  ءتىرى بەينەسى دەسەك بولادى. بۇل  اقيقاتتتى حارامنىڭ جەڭە المايتىندىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى. ەڭ سوڭىندا ءولىپ، قۇلاپ بارا جاتقان اجداھانىڭ استىندا قالۋعا اينالعان شەگىر باتىردى اقتايدىڭ قۇتقارىپ قالۋى «جاقسىلىققا جاقسىلىق –ءار ادامنىڭ ءىسى، جاماندىققا جاقسىلىق ەر ادامنىڭ ءىسى» دەگەن بابا تاعىلىمىنىڭ ءمانى بارىن كورسەتەدى.

«مۇزبالاق»  سوڭعى 50 جىلدا جاسالعان تولىق مەتراجدى 67 مينۋتقا جالعاسقان، ۇلتتىق بوياۋدى بويىنا سىڭىرگەن فيلم. فيلمدە

قازاقستانداعى كيەلى مەكەندەر كورىنىس تابادى. بۇل مۇزبالاق ارقىلى تاريحتى زەردەلەپ، بۇگىنگە جەتكىزگەن، بولاشاققا وي ۇزاتقان وزىق تۋىندىلارىمىزدىڭ ءبىرى. مۇنى ادام مەن تابيعات، ىزگىلىك پەن جاۋىزدىق، قورقاقتىق پەن باتىرلىق، قىران قۇستى قولىنا قوندىرىپ، اتا قونىسىن ساقتاپ، اتا اماناتىن اقتاپ وتىرعان حالىقتىڭ دانالىعى دەپ تانۋ ابزال. سوندىقتان فيلم اۆتورلارى تۇرلىبەك مايدان مەن تىلەك تولەۋعازىنىڭ ەرەن  ەڭبەگى اقتالدى دەپ بىلەمىز.

 بولات بوپاي ۇلى، ەتنوگراف جازۋشى