ەلباسىنىڭ   «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا جامبىل وبلىسى، مويىنقۇم اۋدانى،  بينازار اۋىلىنان «ولكەتانۋ» مۇراجايى اشىلىپ، جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتى  قۋانىشقا كەنەلتۋدە. نىساننىڭ اشىلۋىنا اۋدان اكىمى مادەن مۇسايەۆ ارنايى قاتىسىپ، جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.  

جالپى، ءۇش بولمەلى مۇراجاي  «اۋىلىم-التىن بەسىگىم»، «اۋىلىمنىڭ ەڭبەك ارداگەرلەرى»، «قالدىرعان ءىزىڭ ماڭگىلىك»، «اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى» جانە  «باتىر انالار» اتتى  بولىمدەرگە بولىنگەن. وندا  سوسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى قۇدايبەرگەن بىرتايەۆ پەن شومان شارىپبايەۆتىڭ ءومىر جولدارى مەن ەرلىگى ەرەكشە كورىنىس تاپقان.

مۇراجايعا قويىلعان قۇندى مالىمەتتەر مەن جادىگەرلەر اۋىل تۇرعىنى، ۇزاق جىلدار بويى  باسشىلىق قىزمەتتەردە بولعان ايمان زەنادىلوۆانىڭ جەكە قورىنان  الىنعان. الداعى ۋاقىتتا  ولاردىڭ  قاتارى  كونە زاتتار، تاريحي بۇيىمدار، سارعايعان حاتتار جانە   سۋرەتتەرمەن تولىعا تۇسپەك.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل مويىنقۇم وڭىرىندەگى ەكىنشى مۇراجاي. اۋدان ورتالىعىنداعى مۋزەي 1973 جىلدان كۇنى بۇگىنگە دەيىن قالتقىسىز قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. مۇراجايدىڭ اتاۋى  1978 جىلى  «ەكى مارتە ەڭبەك ەرى جازىلبەك قۋانىشبايەۆ اتىنداعى شوپاندار تۇرمىسى مەن ەڭبەگىنىڭ تاريحي مۋزەيى» دەپ اتالسا، كەيىننەن «جازىلبەك قۋانىشبايەۆ اتىنداعى مۋزەيى» دەپ اۋىستىرىلدى. مۋزەيدە اۋداننىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنەن سىر شەرتەتىن  6530 جادىگەر جيناقتالعان. مۇراجايعا  كەلۋشىلەر ەڭ الدىمەن جاز-اتانىڭ بەينەسى، ءومىر جولى مەن ولكەنىڭ تاريحى جانە كورنەكى ورىندارىمەن  تانىسا الادى. اسىرەسە،  سۋرەتشى زاڭعار مەدەتبەكوۆتىڭ قولىنان شىققان  جاز-اتانىڭ جايلاۋداعى بەينەسى، قازاق حاندىعىنىڭ قازىعىن قاققان  جانىبەك پەن  كەرەي حاننىڭ ات ۇستىندەگى بولمىسى، تابيعات  دياگرامماسى مەن  «جايلاۋداعى توي» تۋىندىلارى ءسوزسىز كەلۋشىلەردىڭ تاڭدايىن قاقتىرادى.

جاز-اتانىڭ ارنايى بۇرىشىندا  «ەڭبەك ەرى» اتاعىنا بەرىلگەن قوس جۇلدىزى، ءار جىلدارداعى سۋرەتتەرى مەن قۇجاتتارى،  شوپان  تاياعى، «ۇرپاققا ۇلاعات» اتتى كىتاپشاسى، 80،90،100،110 جاسقا تولۋىنا وراي  شىعارىلعان توسبەلگىلەرى، جەكە بۇيىمىنان كوستيۋم-شالبارى، شاپانى، قۇندىز بوركى، 80 جاستىق مەرەيتويىنا تارتۋ ەتىلگەن  سىيلىقتارى مەن  قۋانىشبايەۆتىڭ  ءوزى  جاتقان توسەگى قويىلعان. سونداي-اق مۇندا  كوزى تىرىسىندە تۇسىرىلگەن قىسقا مەتراجدى دەرەكتى ءفيلمدى دە  كورە الاسىز.

 «تابيعات» بولمەسىندە  اۋداننىڭ اڭ-قۇستارى، وسىمدىكتەرى مەن  «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلارى جايىندا تانىسۋعا بولادى.

ارحەولوگيالىق بولمەدەگى  بىرلىك اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى «تورتكۇل» قالاشىعىنان تابىلعان قىش قۇمىرانىڭ سىنىقتارى، كەراميكا تۇرلەرى، قۇمىرا، تاباق، جەبەنىڭ ۇشتارى، قول شوقپار، كىسە بەلدىك سىندى  كونە  بۇيىمدار مۋزەيدىڭ  اجارىن اشىپ تۇر.

مويىنقۇم مەكەنى جامبىل جابايەۆتىڭ تۋعان توپىراعى  بولعاندىقتان  جىر الىبىنىڭ  سۋرەتى مەن ءومىربايانى، كوكىرەك رۋىنان شىققان بينازار باتىر حاقىنداعى دەرەكتەر، قىلىشباي اقىن تۋرالى ماعلۇماتتار جانە  «حالىق قاھارمانى» قايرات رىسقۇلبەكوۆتىڭ ەرلىگى سومدالعان دۇنيەلەردى دە مۋزەيدەن تابۋعا بولادى.  

ەجەلگى تاس ءداۋىرى ادامدارىنىڭ ەڭبەك قۇرالدارىن پايدالانۋ مەن وڭدەۋ ءتاسىلى، پالەوليت جانە نەوليت ءداۋىرىنىڭ ەڭبەك قۇرالدارى، ساقتار زامانىنىڭ كەشەندى زاتتارىنىڭ كوشىرمە سۋرەتتەرى، ۇستالىق جانە اڭشى بۇيىمدارى، كىسەن، قىرىقتىق، ءتىس اعاش سەكىلدى جەر وڭدەۋ قۇرالدارى دا مۇندا قويىلعان.      

جازىلبەك قۋانىشبايەۆتىڭ شاكىرتتەرى  «ەڭبەك ەرلەرى» ءدىلداش يتباسوۆا مەن قۇدايبەرگەن بىرتايەۆ، قويدى جەدەل قىرقۋدان اتى اڭىزعا اينالعان شوتاي تايباعاروۆ جونىندەگى  تىڭ دەرەكتەر دە ءبىر سورەگە ورنالاستىرىلعان.    

اۋداننىڭ  ەكونوميكاسىن ورىستەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان  «ەڭبەك ەرى»  شومان شارىپبايەۆ،  شىنجاربەك وسكەنبايەۆ، كارىم شالابايەۆ، كوپباي توقبايەۆ، سامەت كوشەكوۆ، ءقۇرمانالى دايىربەكوۆ سىندى تۇلعالاردىڭ دا ءومىرى مەن ەڭبەك جولى  مۇراجايدان كورىنىس تاپقان.

«ەتنوگرافيا» بولىمىندە تۇرمىستىق بۇيىمدار مەن ۇلتتىق كيىمدەر، مال شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنا ارنالعان دۇنيەلەر  جيناقتالعان. مىنە، وسىنداي  قۇندى جادىگەرلەر كەلۋشىلەردىڭ كوزايىمىنا اينالىپ وتىر.

باقىت جالعاس