استانا. قازاقپارات - قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوسقان، تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدى ەڭبەكپەن شىنىقتىرىپ، ساياسي ءومىردىڭ زاڭعارىنا سامعاتقان تەمىرتاۋ شاھارىنىڭ قالا مارتەبەسىن العانىنا 70 جىل تولدى.
بيىل استانا كۇنى مەرەكەسى قازاقستان ماگنيتكاسىندا تۇڭعىش شويىن الىنعان كۇننىڭ 55 جىلدىعىنا تۇسپا-تۇس كەلىپ، قوسا تويلاندى. تەمىرتاۋ مەتاللۋرگتەرى ايتۋلى داتالاردى ءۇشىنشى دومنا پەشىندە وتكىزىلگەن ءداستۇرلى مەرەكەلىك بالقىمامەن اتاپ ءوتتى. دومنا سەحىنىڭ بۇرىنعى باستىعى، كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ۆ.ۆ. ەمۋشينسيەۆ باستاعان ەڭبەك ارداگەرلەرى كومبيناتتىڭ باستاۋ بۇلاعى بولعان ايتۋلى كۇن قارساڭىندا دوستىق ۆاحتاسىنا تۇرىپ، وت-جالىنعا ورانعان، ەرلىككە پارا-پار كۇندەردى ەسكە الىستى. قازاقستان قارا مەتاللۋرگياسىنىڭ فلاگمانى اتانعان قارمەتكومبيناتتىڭ بۇگىنگىدەي الەم ەكونوميكاسىندا الىپ وتىرعان ورنىنا ەلباسى قوسقان ۇلەستى ءبىر كىسىدەي ماقتانىش سەزىممەن باياندادى.
ءيا، ەسكە الاتىن ساتتەر، تابىستىڭ تايقازانىن تاسىتقان شاقتار شىنىندا دا مولىنان ەدى. تەمىرتاۋدىڭ تاعدىرى وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاۋ العان قاراعاندى تاس كومىر باسسەينىن ونەركاسىپتىك نەگىزدە يگەرۋ كەزەڭىمەن تىعىز بايلانىستا. بولاتشىلار قالاسىندا قازاقستان قارا مەتاللۋرگياسىنىڭ نەگىزى قالانعانىنا 70 جىل تولعان ەكەن. سوعىستىڭ ءورتى ءالى باسىلماعان شاقتا، ياعني 1944 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا قاراعاندى وبلىسىنداعى ءالى ەشكىمگە بەلگىسىز سامارقان دەگەن ەلدى مەكەندە، نۇرا وزەنىنىڭ جاعاسىندا بولات قورىتاتىن زاۋىت سالىنىپ، تۇڭعىش بالقىما الىنعان. مايداننىڭ قاجەتى ءۇشىن جەدەلدەتە سالىنسا دا بۇل قۇرىلىس كەزدەيسوق شەشىم ەمەس ەدى. سوناۋ 30-جىلدارى عۇلاما عالىمدار ق.ساتبايەۆ، م.رۋساكوۆ، ا.سپەرانسكيي ورتالىق قازاقستاننىڭ مينەرالدى رەسۋرستارىن جان-جاقتى زەرتتەي كەلە بولاشاق ءوندىرىستىڭ ورنىن بەلگىلەپ قويعان. سامارقاننىڭ ىرگەسىندە قاراعاندى سياقتى تاس كومىردىڭ قيساپسىز قورى تۇر، وڭىردە تەمىر رۋداسىنىڭ كەن ورىندارى جەتكىلىكتى، تەمىر جول قاتىناسى بار، نۇرا وزەنىنە بوگەن ورناتىلىپ، سىيىمدىلىعى 250 ميلليون تەكشە مەتر سۋ قويماسى جاسالعان. ونىڭ جاعاسىنا قاراعاندى كومىر باسسەينىن يگەرۋ ءۇشىن سالىنعان ءىرى ەلەكتر ستانساسى - قارگرەس-1 دە ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋدە...
null ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ەتەك الىپ، 1941 جىلى فاشيستەر ەل شەتىنە باسىپ ەنگەندە سول كەزدەگى وداقتىڭ نەگىزگى كومىر-مەتاللۋرگيا ورتالىعى جاۋ قولىندا قالىپ قويدى. سوندىقتان، 1942 جىلى مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قاراعاندى كوكس كومىرىنىڭ بازاسىندا مەتالل سىنىقتارىنان بولات قورىتاتىن شاعىن زاۋىت سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. جانقيارلىق ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا نەبارى 18 ايدىڭ ىشىندە جاڭا زاۋىتتىڭ مارتەن سەحى ىسكە قوسىلادى. بۇل ءۇشىن 3 مىڭ ادام جۇمىسقا تارتىلعان ەدى. قازىرگى جاستار سەنە قويمايدى: جۇمىسشىلار اش-جالاڭاش ءجۇرىپ بار جۇمىستى قولمەن اتقاردى، قارۋلارى كۇرەك، قايلا بولاتىن. تۇرمىستارى دا ادام توزگىسىز ەدى: 80-100 ادامنان ىركەس-تىركەس باراقتاردا ۇيمە-جۇيمە بولىپ تۇرىپ جاتتى...
وسىلاي قازاقستان قارا مەتاللۋرگياسىنىڭ نەگىزى قالاندى. مارتەن پەشتەرىنەن كەيىن ۇساق پروكات ستاندارى قاتارعا قوسىلدى. قارا مەتاللۋرگيا وندىرىسىنە قازاق جاستارى الىنىپ، ولار نيجنيي تاگيل، بەلورەسك، الاپايەۆسك، اتاقتى ماگنيتوگورسكىدەن وتتى ماماندىقتى يگەرىپ جاتتى. ءسويتىپ، جوعارىدا ايتقانىمىزداي سوعىس بىتەر جىلدىڭ الدىندا، ءدال 31 جەلتوقسان كۇنى تۇڭعىش قازاقستاندىق بولات بالقىتىلىپ، بىردەن قارۋ-جاراق، ارتيللەريا سناريادتارىن شىعارۋعا جونەلتىلدى. جەڭىستى جاقىنداتۋعا بۇل ءبىر مىسقال بولسا دا ۇلەس ەدى. مارتەن پەشىن قابىلداپ الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانى سول كەزدەگى رەسپۋبليكا حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى د.قونايەۆ باسقارعان. قازاق مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسشىلارى مەن مەتاللۋرگتەرىن جوعارعى باس قولباسشى قۇتتىقتادى. ۇكىمەتتىك جەدەلحاتتا بىلاي دەلىنگەن:
«قازاق مەتاللۋرگيا قۇرىلىسىنىڭ قۇرىلىسشىلارىن جانە مونتاجشىلارىن، قازاق مەتاللۋرگيا زاۆودى قىزمەتكەرلەرىن №1 مارتەن پەشىنىڭ قۇرىلىسىن ءبىتىرىپ، پايدالانۋعا بەرۋلەرىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن. سوعىس ۋاقىتىنىڭ قيىن جاعدايلارىندا قۇرىلىسشىلار مەن مونتاجشىلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى ارقاسىندا قازاق سسر-ىندەگى تۇڭعىش مەتاللۋرگيا زاۆودىنىڭ قۇرىلىسى ىسكە اسىرىلۋدا. قازاق رەسپۋبليكاسى يندۋستريالى وركەندەي بەرۋدىڭ بازاسى بولعان قازاق مەتاللۋرگيا زاۆودىنىڭ قۇرىلىسىن تەز اياقتاپ، كورنەكى تابىستارعا جەتۋلەرىڭىزدى تىلەيمىن. ي.ستالين. 31.12.1944».
"قامشى" سىلتەيدى
دەرەككوز: قازاقپارات
