قازاقستاننىڭ عارىش قىزمەتى – ءقازىر ەل اۋزىندا قوعامدىق پىكىردىڭ تورىندە.ايتارلىقتاي قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرىمەن بىرگە شەشۋىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە جەتكىلىكتى.
وسىعان وراي «اەروعارىش كوميتەتى» باسشىسىنىڭ ورىنباسارى، ۇعا اكادەميگى مەيىربەك مولدابەكوۆتى عارىش عىلىمى تۋرالى اڭگىمەگە تارتتىق.
 
 
– «سوڭعى 10 جىل ىشىندە قازاق­ستاندا عارىش سالاسىنداعى جوبا­لارعا 1 ملرد دوللارعا جۋىق قارجى جۇم­سادى» دەگەن اڭگىمە بار، «بايتە­رەك»، «ەسىل»، «KazSat-1» جوبالارى جا­بى­لىپ قالدى دەۋگە بولادى. اي­تىڭىزشى، ەل بيۋدجەتىنەن جۇمسالىپ جاتقان قىرۋار قارجىنىڭ ناتيجەسىن قاشان كورەمىز؟
– جالپى، ۇلكەن عارىشتىق دەر­جاۆالاردىڭ ءوزى عارىشتى يگەرۋگە ونداعان جىلدار ارناپ، بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن ميللياردتاعان قارجى جۇمسايدى. ويتكەنى عارىش سالاسى قوماقتى ينۆەستيسيالاردى تالاپ ەتەتىن سالا. ءبىراق سوڭعى ءناتي­جەدە پايدا بىرنەشە ەسە بولىپ قاي­تا­تىنى راس. جوعارىدا ايتقان جوبا­لاردىڭ ءبارى اگەنتتىك قۇرىلعانعا دەيىن بولدى. ءبىز قاتە تاجىريبەنىڭ ءوزى تاجىريبە ەكەنىن ەسكەرە بەرمەي­ءمىز. سول سەبەپتى تيىمدىلىگى جوق بول­عان­دىقتان، «ەسىل» جوباسى بيۋدجەت اق­­شا­سىن بوسقا شاشپاۋ ءۇشىن ۋاقى­تىندا توقتاتىلدى. ودان باسقا «بايتەرەك» جوباسى بويىنشا ءبىز ءالى دە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز.
– الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي كۇردەلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قانشا ۋاقىت كەتەدى؟
– وسىنداي كۇردەلى زىمىران جۇيەسىن جاساۋ ءۇشىن عارىشتىق دەر­جاۆالاردىڭ ءوزى 20-30 جىل ۋاقىت جۇمساپ، بىزدەن ون ەسە كەيدە ءجۇز ەسە ارتىق شىعىندانعانىن ەسكەرۋ كە­رەك. ەسەسىنە ءبىز «بايتەرەك» جوباسىن دايىنداۋ بارىسىندا زور كادرلىق الەۋەتكە يە بولعانىمىزدى ايتۋى­مىز قاجەت. ال «KazSat-1» جوباسىنا كەلسەك، وعان تاپسىرىس بەرگەن كەزدە ولقىلىقتار بولدى. ءبىراق ول جەر سەرىگى ءساتتى ۇشىپ، باستاپقىدا 3 ملرد تەڭگەگە جۋىق پايدا اكەلىپ ۇلگەر­گەنىن ەسكەرىڭىز. ونىڭ جۇمىسى توق­تاتىلعان كۇننىڭ وزىندە ءبىز ساق­تان­دىرۋ بويىنشا شىعىس قارجىسىن تولىعىمەن قايتارىپ، «KazSat-3» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا جۇمسادىق. ناتيجەسىندە، بىزدە «KazSat-2» مەن «KazSat-3» بايلانىس سپۋتنيكتەرىنەن تۇراتىن تولىققاندى بايلانىس جۇيە­ءسى جۇمىس ىستەۋدە. مۇنداي وتان­دىق جۇيە ەكىنىڭ بىرىندە جوق. ەكىنشى­دەن، بىزدە جەردى قاشىقتىقتان زوند­تاۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن جۇيە ىسكە قوسىلۋدا. ونىڭ قۇرامىندا فران­سۋز­دار دايىنداعان «KazەوSat-1» جانە «KazەوSat-2» سپۋتنيكتەرى بار.  قىسقاسىن ايتقاندا، جوعا­رى­دا اي­تىلعان قارجى ون ەسە ەلگە پايدا اكەلە باستادى. ال شىندىعىنا كەل­گەندە، عارىشقا قاتىستى الەم رى­نوگىن الساق، وندا سپۋتنيكتەردەن، زىمىران ۇشىرۋدان، عارىشتىق عى­لىمدا جاسالعان تەحنولوگيالاردان تۇسەتىن پايدانىڭ الدەقايدا مول ەكەنىن مويىنداۋ شارت. سول سەبەپتى ءسوز جوق، عارىش عىلىمىنا مول ين­ۆەستيسيا كەرەك! بۇل سالاداعى يننو­ۆاسيالاردى دامىتۋدىڭ نەگىزگى سەرپىندى كۇشى يندۋستريالىق دامى­عان ەلدەردىڭ الەمدىك تاجىريبەسى ءدا­لەلدەگەندەي، قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر بولىپ تابىلادى. بۇل ءمىن­دەتتى شەشۋدە ماماندار مەن نە­گىزگى قوزعاۋشى كۇش بەرۋشى رەتىندە قازاقستاننىڭ عارىش عىلىمى بول­دى جانە بولا بەرەدى دە. ويتكەنى عارىش سالاسى عىلىمدى اسا قاجەت ەتەدى. ونىڭ ونىمدەرى – جوعارى تەح­نو­لو­گيالىق ءونىم. عارىش تەحنيكاسى مەن تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ ەكو­نوميكا سالالارىنىڭ مىندەتتەرىن شەشۋگە ارنالعان.
– دەسەك تە، عىلىم سالاسىندا قان­­داي شارۋالاردىڭ باسى قايىرىل­دى؟ ناتيجە بار ما؟
– ءبىز كەزىندە استروفيزيكا، جەردىڭ يونوسفەراسى جانە جەردى قا­شىق­تىقتان زوندتاۋ (جقز) سالا­سىن­­داعى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءداس­ءتۇرلى باعىتتارىن دامىتۋشى ءۇش عىلىمي ينستيتۋتتى: ۆ.گ. فەسەنكوۆ اتىنداعى استروفيزيكا ينستيتۋتىن، يونوس­فەرا ينستيتۋتىن جانە عا­رىش­تىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىن بىرىك­تىرەتىن اكادەميك ءو.سۇلتان­عازين اتىن­داعى ۇلتتىق عارىشتىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ورتا­لىعىن قۇر­دىق. بۇلار – ءبىزدىڭ بۇ­رىن­عى اگەنت­تىكتىڭ، قازىرگى مينيس­تر­لىك قۇرا­مىنداعى اەروعارىش كو­مي­تەتىندەگى جۇمىستاردىڭ تەو­ريالىق-عىلىمي ىرگەتاسى.
– ال عارىش سالاسىن اياققا تۇر­عىزۋ، جاڭا باعىتتاردى اشۋ ءۇشىن عا­رىش تەحنيكاسى مەن تەحنولو­گيا­لا­رىنىڭ وتاندىق ۇلگىلەرىن ازىرلەۋدى قاجەت ەتەتىنى داۋسىز. بۇعان ءبىزدىڭ شامامىز كەلە مە؟
– بۇل باعىتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2010 جىلى ۇلتتىق عارىشتىق زەرت­تەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ورتالى­عىنىڭ قۇرامىندا عارىشتىق تەحني­كا جانە تەحنولوگيالار ينستيتۋتى (عتتي) قۇرىلدى. وسى كەزەڭ ىشىندە عتتي كەلەسى تۇپكىلىكتى ناتيجەلەرگە الىپ كەلگەن عارىشتىق تەحنيكانىڭ وتاندىق ۇلگىلەرىن جاساۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك جانە ءتاجىري­بەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جەمىستى اتقاردى. اتاپ ايتقاندا، جو­عارى دالدىكتى سپۋتنيكتىك ناۆي­گاسيا جۇيەسىنە (جدسنج) ارنالعان ديف­فەرەنسيالدى ستانسيالاردى /دس/ ازىرلەۋ بويىنشا تاجىريبەلىك-كونس­ترۋكتورلىق جۇمىستار اياقتالىپ، 50 دانادان تۇراتىن ۇلگىلىك پارتياسى ازىرلەندى. ولاردىڭ ءبارى قازاقستان اۋماعىندا ورنالاستىرىلىپ، جوعا­رى دالدىكتى سپۋتنيكتىك ناۆيگاسيا جۇيەسىنىڭ قۇرامىندا جۇمىس ىستەۋدە. ەۆاك جۇيەسى ءۇشىن (اۆتوجولداردا اۆاريا جانە اپاتتار كەزىندە شۇعىل شاقىرۋ جۇيەسى) بورتتىق تەرمي­نالىنىڭ تاجىريبەلىك 10 ۇلگىلىك ءتۇرى مەن ديسپەچەرلىك ورتالىعى جاسال­دى، ولاردىڭ پيلوتتىق نۇسقاسى ين­ۆ­ەستيسيالار جانە دامۋ مينيس­ترلىگى احۋالدىق ورتالىعىندا سىناقتان وتۋدە. سونداي-اق ج ش س «پف ۆزلەت-كازاحستان» جىلۋ توراپتارى ءۇشىن جيناقتاۋ مەن دەرەكتەر بەرۋدىڭ 1000 مودەمى جاسالىپ، وندىرىسكە ەنگىزىلدى.
– «عارىش عىلىمىنىڭ ناتيجەسىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەنگىزۋ قاجەت» دەگەن ۇسىنىستار ءجيى ايتىلا باستادى. سىزدەر بۇعان دايىنسىزدار ما؟
– بۇل رەتتە ناتيجە بار. ەگىستىك­تەگى زيانكەستەردىڭ تارالۋ ايماعى بويىنشا دەرەكتەر جيناۋدىڭ اۆ­تو­ماتتى جۇيەسىنىڭ 5 كومپلەكتى ءتاجى­ريبەلىك قولدانىستا ءجۇر. ءقازىردىڭ وزىندە تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە 2 دەر­بەس سۋپەركومپيۋتەر قۇراستىرىلىپ بەرىلدى. جالپى، ينستيتۋت عارىش اپپاراتتارىنىڭ 5 قۇراۋشىسى مەن عارىش جۇيەلەرىنىڭ ونىمدەرى جانە قىزمەتتەرىنە تەحنيكالىق قول جەت­كىزۋ ءۇشىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءار-تۇرلى سالالارىنداعى تۇتىنۋشى­لا­رىنا قاجەتتى 14 ارنايى اپپا­راتتىق باعدارلامالىق قۇرالداردىڭ (ابق) ەكسپەريمەنتالدىق جانە ءتاجىري­بەلىك ۇلگىلەرىن ازىرلەدى.
– ال عارىش جۇيەسى ءۇشىن قانداي جاڭالىقتارىڭىز بار؟
– جاڭالىقتار بارشىلىق. قا­ءزىر­ءدىڭ وزىندە عارىش اپپاراتىنىڭ ورنىن انىقتاۋ ءۇشىن جاسالعان GPS-مودۋلدەرىن، راديوبايلانىس جۇيە­ءسىن قولدانىسقا ەنگىزدىك. بۇلاردىڭ ءبارى – ءوزىمىزدىڭ وتاندىق ونىمدەرىمىز.
– ەكونوميكامىزدىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعىنان وزگە سالالارى سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىزدىڭ ناتيجەسىن قاشان كورەدى؟
– قاشان كورەدى ەمەس، كورىپ جاتىر. لازەرلىك قاشىقتىقتى ءول­شەگىش پەن جەرگىلىكتى ديففەرەن­سيالدى تۇزەتۋ جۇيەسى، ماركشەي­دەر­لىك جۇمىستاردى اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسى، تاۋ كولىكتەرى جۇمىستارىن باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ءجۇي­ەسى، دەربەس ناۆيگاسيا جانە باي­لانىس جۇيەسى، جوعارى دالدىكتى سپۋت­نيكتىك ناۆيگاسيا جۇيەسىنە (جد­سنج) ارنالعان ديففەرەن­سيالدى ستانسيا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇل جاڭالىقتاردىڭ ءبارى قازاق­ستاندىق مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. وسىلايشا، قا­زاقستان عا­رىشتىق تەحنيكانىڭ وتان­دىق ءۇل­گىلەرىن جاساۋ مەن ولاردى وندىرىسكە ەنگىزۋى سالاسىندا ايتار­لىقتاي العا ىلگەرىلەدى. تاجىريبەلىك-كونسترۋك­تور­لىق جۇمىستار ءتاجىري­بەلىك ۇلگى­لەر دەڭگەيىنە جەتكىزىلدى. شىنتۋايت­قا كەلگەندە، قازاقستانىڭ عارىش­تىق ازىرلەمەلەرى الەمدىك رى­نوكتا ناقتى سۇرانىسى بار بۇيىم­داردىڭ ءتاجىري­بەلىك ءوندىرىسىن ۇيىم­داستىرۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەرۋگە دايىن. ايتالىق، زاڭدىق تۇرعىدان ەۆاك جۇيەسى ءۇشىن بورتتىق تەرمي­نالدارىنا تەك ىشكى سۇرانىس 4 ملن داناعا جەتەدى، شارتتى تۇردە جازاعا كەسىلگەندەردىڭ قوزعالى­سىن ايقىن­داۋ ءۇشىن مونيتورينگ جاسايتىن ەلەكتروندىق بىلەزىكتەرگە سۇرانىس 40 مىڭ دانا، ال ديففە­رەنسيالدى ستانسالارعا سۇرانىس – 100 داناداي. وسى جەتىستىكتەر تەك قازاقستاننىڭ جوعارى عىلىمي الەۋەتى مەن بايلا­نىستى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار الەمدەگى جاعداي دا ءبىز ءۇشىن ءقازىر قولايلى بولىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا، سوڭعى كەزدەگى قازاقستاندا ازىرگە وندىرىستە جوق عارىشتىق تەحنيكانىڭ ەلەمەنتتەرى مەن تەتىكتەرىنىڭ رىنوگى اشىق ءارى قولجەتىمدى بولا باستادى. مۇنىڭ ءوزى شەتەلدەگى وندىرۋشىلەر­دەن دايىن ءونىم ەلەمەنتتەرى مەن تەتىكتەرىن ساتىپ الىپ، ولاردىڭ نەگىزىندە جەكە وزىندىك ماتەما­تي­كا­لىق-باعدارلا­مالىق قامتاماسىز ەتۋشى جوبالارى­مىزدى ازىرلەۋ ار­قىلى عارىشتىق تەحنيكانىڭ وتان­دىق ۇلگىلەرىن جاساۋ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك جانە ءتاجى­ري­بەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى اتقارۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. بۇل رەتتە بارلىق ساتىپ الى­ناتىن عارىشتىق تەحنيكا ەلەمەنت­تەرى مەن تەتىكتەرىنىڭ جالپى باعاسى وسى دايىن بۇيىم­داردىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. ويتكەنى دايىن شەتەل­دىك ونىمدەگى «soft» باعاسى وتە قىمبات تۇرادى. سوندىقتان ول ءونىمنىڭ ءتۇپ­كىلىكتى باعا­سىنا اسەر ەتىپ، شەتەلدە جاسال­عان ءونىمنىڭ قۇنى دا سوعان سايكەس جوعارى بولادى.
– ماماندار شەتەلدىك باسەكەلەس ونىمگە قاراعاندا قازاقستاندىق ءونىم­ءنىڭ باستى ارتىقشىلىعى جايلى ءجيى ايتا باستادى. سىزدىڭشە، ءبىزدىڭ ونىمدەر قانداي باسىمدىقتارىمەن ەرەكشە­لەن­ەدى؟
– ەڭ الدىمەن اقپاراتتىق ءقاۋىپ­سىزدىكتىڭ بولۋى. بۇل ەلدىڭ قورعانىسى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى ماسەلە. ەكىنشىدەن، جوبالىق جانە عىلىمي جۇمىستار­دىڭ ارزاندىعى. وسىدان كەلىپ ءونىم باعاسىنىڭ قۇنى تومەن بولۋىنا اسەر ەتەتىن ونىمگە دەگەن برەندىلىك جۇكتەمەنىڭ بولماۋى. تورتىنشىدەن، ءونىم باعاسىن قۇراۋشى ارتىق شى­عىنداردىڭ ازدىعى. قازاقستان­داعى وسىنداي عارىشتىق ازىرلەمەلەرى تۇتىنۋشىلاردىڭ عارىشتىق جۇيە­لەردىڭ ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىنە قولجەتىمدى بولۋىنا، ءسويتىپ، ءقازىر­ءدىڭ وزىندە ولاردىڭ يمپورتتىق نۇس­قاسىن الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرە الادى.
– ءسىز ب ا ق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇح­باتىڭىزدا «قازاقستاندىق عارىش عى­لىمىنىڭ دامۋىنا، ينۆەستيسيا سالۋ ىسىندە پروبلەمالار جەتەدى» دەگەن ەدىڭىز. ول قانداي پروبلەما؟ 
– ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ سالالارىنا ايتىلعان ازىرلەمەلەردى ەنگىزۋدە ايتارلىقتاي قيىندىقتارعا كەزىگىپ وتىرمىز. وكىنىشكە قاراي، بارلىق سالالاردا دەرلىك نە كونەرگەن ەسكى، نە بولماسا ەلىمىزدىڭ يننوۆا­سيا­لىق دامۋىنا تۇك پايدا بەر­مەيتىن شەتەلدىك تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا اۋەسپىز. بۇل رەتتە وتاندىق تەحنولوگيالاردى پايدا­لانۋ­دىڭ كەلەسى پايداسى بار ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون: ونىمدەردىڭ وتاندىق ۇلگىلەرىن جۇمساۋعا ارنالعان اقشا قازاقستاندا قالادى ءارى وتاندىق كومپانيالارعا ينۆەستيسيا بولىپ تابىلادى. بۇل عارىش ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىن پايدالانۋشىلاردىڭ اپپاراتتىق-باعدارلامالىق قۇرال­دارىن ۇدايى تەحنولوگيالىق جاعى­نان وزىقتاندىرۋعا جانە جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز ءۇشىن ەلدىڭ ين­دۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ­ىندا وتاندىق عىلىمي-تەحنيكالىق ءازىر­لەمەلەرىنىڭ ناتيجەلەرىن ەن­گىزۋدىڭ تەتىكتەرىن جاساۋ باستى ماسە­لەگە اينالمايىنشا، سونداي-اق مي­نيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار تا­را­­پىنان وتاندىق ازىرلەمەلەردى ءتيىمدى ءارى كەڭىنەن قولدانۋ تۇر­عى­سىنان قولداۋ بولمايىنشا، مەملە­كەت ەكونوميكاسىنىڭ يننوۆاسيالىق دامۋى تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋ ءالى ەرتە. ءقازىر عارىش اپپاراتتارى الەمدىك نارىقتاعى اشىق ساتىلىمدا قولجە­ءتىمدى. دەمەك، قاجەتتى باعدارلامالىق ماتەماتيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ءازىر­لەمەسىن دايىنداۋ ءوزىمىزدىڭ مامان­­دارىمىز بەن عالىمدارىمىزدىڭ قولىنان كەلەدى.
– ءبىرقاتار ساراپشىلار «قازاق­ستان­دىق عالىمداردىڭ زياتكەرلىك مۇمكىندىكتەرى شەتەلدىك ارىپتەستەرىنەن قالىپ قويادى. عىلىمي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەردى الەمدىك دەڭگەيگە شى­عارۋعا قابىلەتتى ەمەس» دەيدى. ءسىز نە دەيسىز؟
– نەگىزىندە، بۇل – جاڭساق پىكىر، ويتكەنى الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا ەنەتىن قازاقستان عىلى­مىنىڭ ايقىن باعىتتارى وسى تەزيستى جوققا شىعارادى. ماسەلەن، ءبىزدىڭ ماتەماتيك-عالىمدارىمىزدى بۇكىل دۇنيەجۇزىندە تانيدى. ءبىزدىڭ وقۋ­شىلارىمىز – حالىقارالىق ماتە­ماتيكالىق وليمپيادالاردىڭ تۇراق­تى جۇلدەگەرلەرى. قازاقستاندىق ما­تەماتيكتەردىڭ جەتكەن جەتىستىك­تەرىنىڭ سەبەبىن قاراپايىم تىلدە بىلايشا تۇسىندىرۋگە بولادى – ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ولارعا ەڭبەك قۇرالدارى رەتىندە قالام، قاعاز بەن كومپيۋتەر بولسا جەتكىلىكتى. ماتە­ماتيك-عالىمداردىڭ پايدالانا­تىندارى وسى ەڭبەك قۇرالدارى عانا.عىلىمي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەر سالاسىنداعى عالىمداردىڭ جاعدايى مۇلدەم باسقا، ويتكەنى ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ولارعا ەڭبەك قۇرالدارى رەتىندە تەك قالام، قاعاز بەن كوم­پيۋتەردىڭ بولۋى جەتكىلىكسىز. عىلى­مي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەر سالا­سىن­داعى عالىمدار وسى ەڭبەك قۇ­رال­دارىنىڭ كومەگىمەن قاجەتتى ءونىمنىڭ تەك سىزباسىن قاعازعا عانا ءتۇسىرىپ، ونىڭ تەحنيكالىق پارامە­ترلەرىن ەسەپتەي الادى. ولشەۋ اس­پاپتارىمەن، قۇرال-سايماندارىمەن، جابدىقتارىمەن، سونداي-اق وسىعان قاجەتتى ماتەريالدارمەن جابدىقتال­عان ەكسپەريمەنتتىك زەرتحانالار بول­ماي، ولار ءتىپتى بۇيىمنىڭ ەكس­پەريمەنتتىك ۇلگىسىن دە جاساي ال­مايدى.
بۇگىنگى كۇندە عارىش عىلىمى­نىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا­سى حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتە الماي وتىر. ولار ۇنەمى جاڭارتىلىپ وتى­رىلۋى ءتيىس، ەڭ الدىمەن، ءتاجىري­بە­لىك-ەكسپەريمەنتتىك جابدىق جاڭار­­تۋدى قاجەت ەتەدى. مۇنداي با­زانىڭ بولماۋى قازاقستاندىق عا­لىم­دار­دىڭ جاڭا عىلىمي-تەحني­كالىق ءازىر­لەمەلەرىن الەمدىك دەڭ­گەيگە شىعا­رۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. قازاقستان عىلىمىنىڭ عى­لىمي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەر سالا­سىنداعى الەمدىك كوشباس­شىلاردىڭ قاتارىنا ەنبەۋى­ءنىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا جاتىر. زەرتحانالىق جانە تاجىريبەلىك-ەكس­پەريمەنتتىك بازانى زاماناۋي قۇ­رال-جابدىقتارمەن جاب­دىقتاۋ، سونداي-اق الەمدىك عىلىمدا جاڭا تەح­ني­كالىق جانە تەحنولو­گيا­لىق ازىرلە­مەلەرگە قول جەتكىزۋ ءما­سەلە­سىندە دە نەگىزگى فاكتور بولىپ تا­بىلادى. الەمدىك تاجىريبەدە ءدا­لەل­دەنگەندەي، نەعۇرلىم ەكونو­مي­كالىق جاڭا تەح­نولوگيالاردى ايىر­باس جولىمەن الۋ ءتيىمدى بولىپ وتىر، ءارى بۇل ايىرباس، ادەتتە عىلىمي زەرتتەۋلەر ساتىسىندا دا اناعۇرلىم جەڭىل. بۇل عىلىمي زەرتتەۋلەر – جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيانى ازىرلەۋدىڭ، ءالى جابىق سيپاتقا جات­پايتىن جۇمىستىڭ ال­عاشقى ساتىسى بولۋمەن بايلانىستى. كەلەسى ساتىدا عىلىمي ناتيجە كوممەرسيالان­دىرۋعا قابىلەتتى جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ كەسكىن-كەلبەتىنە يە بولا باستاعاندا، اۆتور­لار ءوزىنىڭ ناتيجەلەرىمەن وتەۋسىز بولىسپەيدى جانە جۇمىس ەندى جابىق سيپاتتا بولادى. زەرتحانالىق جانە ءتاجىري­بەلىك-ەكسپەريمەنتتىك بازانى زاما­ناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جاب­دىقتاۋ شەتەلدىك ارىپتەستەرى­ءمىزدىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىن بولادى، ول عىلىمي بايلانىستاردى كەڭەيتۋ مەن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جاعدايلار تۋعى­زار ەدى، عىلىمي زەرتتەۋلەر ساتى­سىن­دا شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ىنتى­ماق­تاستىقتى دامىتۋعا جانە ءارى قاراي جاڭا تەحنولوگيالارمەن ايىر­باس جاساۋ ءۇشىن جول اشار ەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان 
گۇلبارشىن سابايەۆا