ەرلان ىدىرىسوۆ:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەت كۇنى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2009 جىلعى جارلىعىمەن بەلگىلەنگەن، 2 شىلدە كۇنى اتاپ وتىلەتىن كاسىبي مەرەكە. 1992 جىل ءدال وسى كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تۋرالى»، «ق ر ەلشىلىگى تۋرالى» جانە «ق ر توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارى تۋرالى» ەرەجەلەردى پرەزيدەنت بەكىتتى.  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆپەن كەزدەسىپ ەدىك.
– ەرلان ءابىلفايىز ۇلى، 2 ماۋسىمنىڭ ءسىز ءۇشىن قانداي ماڭىزى بار؟ بۇل كۇندى قانداي كوڭىل كۇيمەن قارسى الاسىز؟
– بۇل كۇنى ءبىز بۇرىننان كەلە جاتقان ءداستۇر بويىنشا وتكەن كەزەڭگە قورى­تىندى جاسايمىز، وتانىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن الدىمىزعا جوعارى، قارىشتى جاڭا مىندەتتەر قويامىز. بۇل كۇندەردەگى سانا­مىزعا ۇيالاعان ماڭىزدى ويلار – پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ تاڭداعان جانە نىق جۇرگىزىپ وتىرعان كوپۆەكتورلىق سىرتقى ساياسات باعىتىنا دەگەن ستراتەگيالىق بەرىكتىك شىعار. سوڭعى جىلدارداعى الەمدىك ساياساتتاعى ءارتۇرلى جاعدايلار ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن وسىنداي باعىتتىڭ دۇرىس ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر، سونداي-اق كوپۆەكتورلىق پرينسيپتەر 2020 جىلعا دەيىنگى ق ر سىرتقى ساياسات كونسەپسياسىنىڭ نەگىز بولۋى بەكەر ەمەس. سونداي-اق ولاردىڭ كۇشەيتىلۋى ۇلتتىق مۇددەنى نىق ساقتاي وتىرىپ جانە ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە تەك قانا پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەت بولعانى دا كەزدەيسوق ەمەس. 
كونسەپسيا – بۇل، ءبىزدىڭ پرينسيپ­تەرىمىز بەن باسىمدىلىعىمىزدى ناقتى انىقتايتىن جانە قازاقستاندىق ديپ­لوماتيانى «قازاقستان – 2050»  سترا­تەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋى ءۇشىن قولايلى سىرتقى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتايتىن ماڭىزدى قۇجات. قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى بەس ينستي­تۋتتىق رەفورمانى جانە «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوس­پارىن جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترىنىڭ ءتوراعا­لىعىمەن مودەرني­زاسيالاۋ ءجونىن­دەگى كوميسسيا قۇرىلدى. ءبىزدىڭ مينيستر­لىكتىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەلىمىزدى مودەر­نيزاسيالاۋ ءۇشىن قاجەتتى شەتەلدىك ءتا­جىريبەنى زەرتتەۋ، ونى ساراپتاۋ جانە ءتيىستى ورگاندارعا جەتكىزۋ. 
مەملەكەت باسشىسى بىرنەشە رەت اتاپ وتكەندەي، قازىرگى كەزدە الەمدەگى جاعداي شيەلەنىستى، الەمدىك نارىقتاعى ەنەرگو­رەسۋرستار مەن مەتالل باعاسىنىڭ قۇلاۋى ەكونوميكالىق تاۋەكەلدى كۇرت ءوسىردى، بارلىق مەملەكەتتەر دەرلىك گەوساياسات پەن ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى باستان كەشىپ وتىر. قازاقستاننىڭ وعان جاۋابى «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات بولدى. 
وسىعان بايلانىستى ءبىز ءوزىمىزدىڭ باستى مىندەتتەرىمىزدى مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ستراتەگيالىق باعدارلاما مەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋدى قامتاماسىز ەتۋ دەپ تۇسىنەمىز. 
– ارتقا بۇرىلىپ قاراساق، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سىرتقى ساياساتتا نە وزگەردى؟ 
– ماڭىزدى ەشتەڭەنى قالدىرماۋعا تىرىسىپ، ءىرى بەلگىلەردى اتاپ وتەيىن، سولاردىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتتىڭ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى وڭىرلىك جانە حا­لىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتى­ناستار جۇيەسىن ءارى قاراي ينتەگراسيالاۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى مىنادان باستايىن، وسى جاقىن ارادا قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا (دسۇ) كىرۋ جونىندە كەلىسسوز ءجۇردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل شىن مانىندە، تاريحي وقيعا. 2015 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كىرەمىز دەپ جوس­پارلاعانبىز. ءبىزدىڭ ەلدىڭ دسۇ مۇشە بولۋى، ال بۇگىندە ءبىزدىڭ ساۋدانىڭ 90% دسۇ مۇشە-مەملەكەتتەرگە تيەسىلى، ءبىزدىڭ ەكونوميكانىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا ءمۇم­كىندىكتەر اشادى، وعان جاڭا تىنىس بەرەدى. سونىمەن قاتار، ارينە، بۇل ءبىزدىڭ كاسىپ­كەرلەردى بۇرىنعىدان دا كۇشتى باسە­كەلەستىك ورتاعا بەيىمدەلۋگە ىڭعايلايتىن بولادى. 
ءارى قاراي ەۋرواتلانتيكالىق جانە ازيالىق دامۋ ارەالىن ۇشتاستىراتىن اشىق جوبا بولىپ تابىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قاڭتاردىڭ باسىنان كۇشىنە ەندى. ەاەو-مەن ىنتىماقتاسۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن 40-قا جۋىق مەملەكەت ءبىلدىرىپ وتىر، ۆەتنام ەاەو-مەن ەركىن ساۋدا جاساۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قوي­دى، ال ءۇندىستان كەلىسسوزدەردى ەندى باس­تادى. 
تاعى ءبىر اتقارىلعان ءىس ەۋروپالىق وداقپەن ءوزارا ءتيىمدى 29 سالانى قام­تيتىن ىنتىماقتاستىق جانە سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بۇل كەلىسىمگە دە قول قويى­لادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز، ءبىز ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەمىز. بۇل قازاقستان ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ ءوڭىر ءۇشىن تەڭدەسى جوق كەلىسىم، ول ءبىزدىڭ ەۋروپامەن قاتىناستارىمىزدى مۇلدە باسقا، ساپالى دەڭگەيگە شىعارادى. سونداي-اق 2014 جىلى قازاقستان قۇرا­مىنا ازيا مەن ەۋروپانىڭ 53 مەملەكەتى كىرەتىن «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنا (اسەم) كىردى. ىشكى ساياسي جاعدايدىڭ تۇ­راقتىلىعى، گەوگرافيالىق ىڭعايلى ورنالاسۋى، سونداي-اق ەكونوميكالىق ءتيىمدى ءوسىمنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى اسەم مۇشە-مەملەكەتتەرى ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى «كوپىر»، ەكى ارانى بايلانىستىراتىن بولىكتەگى ماڭىزدى سەرىكتەس رەتىندە قابىلدايدى. 
كاسپيي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسىن انىقتاۋ ماسەلەسى قول جەتكىزگەن سالماقتى پروگرەس بولدى. كاسپييدە جالپىمەن قابىلدانعان پرينسيپتەرگە جانە حا­لىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا نەگىز­دەلگەن، جاعالاۋدا ورنالاسقان مەملەكەت­تەر اراسىندا تۇراقتى جانە دوستىق قاتىناستار ورنايتىنىنا، ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتا­ماسىز ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز. وتكەن جىل­دىڭ قىركۇيەك ايىندا وتكەن استراحان سامميتىندە ءبىز ايتىپ وتكەن جايتتاردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا العاشقى قادامدار جاسالدى جانە 2016 جىلى كەزەكتى سامميت استانادا وتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. 
ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 2014 جىلى 14 جەلتوقساندا «دامۋعا رەسمي كومەك تۋرالى» ق ر زاڭىنا قول قويدى. ول قازاقستاننىڭ ءرولىن وڭىردەگى كوشباسشى ەكەنىن جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ كومەك الاتىن ەمەس دونور ەل ەكەنىن انىقتاپ بەردى. 
– ءسىز قازاقستاننىڭ وڭىرلىك بىرلەس­تىك­تەرگە جانە فورۋمدارعا بەلسەندى قاتىسقانى تۋرالى تالاي ايتتىڭىز. سولاردىڭ قايسى­سىنا ءقازىر كوڭىل بولىنۋدە؟
– ولار كوپ، ەاەو تۋرالى مەن جاڭا ايتتىم. ودان باسقا، ەرەكشە ايتاتىن ەڭ العاشقى جانە تابىستى بولعان حا­لىقارالىق شاقىرىلىم ازياداعى سەنىمدىلىك ولشەمدەرى جانە بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ جونىندەگى جيىن. بۇگىندە 
ن.نازاربايەۆتىڭ بۇل باستاماسى 26 مەملەكەتتى بىرىكتىرگەن كوپقىرلى ديپ­لوماتيانىڭ ءتيىمدى فورۋمىنا اينالدى جانە ازيالىق قۇرلىقتا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور بولدى. 
قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتا ال­دىڭعى كەزەكتەگى نازار اۋدارىپ وتىرعانى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى شەڭ­بەرىندەگى بىرلەسكەن ارەكەتتەر بولىپ تابىلادى. شىۇ وڭىرلىك ماسشتابتا جانە بۇكىل الەمدە بەدەل جيناپ، قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ۇيىمداردىڭ بىرىنە اينالدى. قازاقستان ساياسي، ەكونو­ميكالىق، مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتى­ماقتاسۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنە، سونداي-اق شىۇ كەڭىستىگىندەگى جان-جاقتى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا باستى نازار اۋدارادى. تاياۋ ارادا ۋفا قالاسىندا وتەتىن شىۇ سامميتىندە ۇيىمدى كەڭەيتۋ پروسەسىنىڭ باستالۋى تۋرالى ماڭىزدى شەشىمدى قابىلدايدى، مۇنىڭ ءوزى ونىڭ بەدەلىنىڭ وسكەنىن جانە وڭىردە جانە الەمدەگى قاجەتتىلىگىن كورسەتەدى. 
ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەلىسىم ۇيىمى (ۇقكۇ) شەڭبەرىندەگى بىرلەسكەن ارە­كەتتەرگە دە ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى. الداعى ۋاقىتتا ۇقكۇ ءارى قاراي دامۋى قىركۇيەك ايىندا دۋشانبەدەگى سامميتتە قارالادى. قازاقستاننىڭ يسلام الەمىمەن ىنتى­ماقتاستىعى تابىستى دامۋدا. استاناداعى يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەر كەڭەسىنە 2011 جىلى قازاقستاننىڭ ءتوراعالىق ەتۋ اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيى­مىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى كوتەردى. قازىرگى كەزدە ۇيىمنىڭ جارعىسىنا يىۇ 23 مەملەكەتى كىردى. 
قازاقستان تۇركى الەمى شەڭبەرىندە ينتەگراسياعا بەلسەندى قاتىسادى. اس­تانادا قىركۇيەكتىڭ 6-سى كۇنى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ 5ء-سامميتى وتەدى. وسى جىلدىڭ جەلتوق­سانىندا استانادا تۇركىتىلدەس حالىق­تاردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى بو­لادى. 2014 جىلدان باستاپ استانادا ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاما­سىمەن قۇرىلعان، تۇركولوگيا سالاسىندا حا­لىقارالىق دەڭگەيدە كەشەندى زەرت­تەيتىن بىرەگەي ورتالىق بولىپ تابىلاتىن حا­لىقارالىق تۇركى اكادەمياسى جۇمىس ىستەيدى. 
– بيىلعى جىلى بۇۇ-نىڭ قۇرىلعانى­نا 70 جىل تولادى. قازاقستاننىڭ بۇل ۇيىم­­مەن ىنتىماقتاستىعى جايلى ايتىپ بەر­سەڭىز. سىزدەردىڭ مينيسترلىكتەرىڭىز بۇل وقيعانى اتاپ وتەتىن بولار؟
– بيىل حالىقارالىق قوعامداستىق قازىرگى الەمدى قالىپتاستىرۋدا قوماقتى ۇلەس قوسقان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. ءسىم قازاق­ستان­نىڭ بۇۇ-داعى وكىلدىگىمەن بىرلەسىپ وسى مەرەكەنى اتاپ ءوتۋ شارالارىنىڭ جوسپا­رىن جاسادى. وعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيالار، دوڭگەلەك ۇستەلدەر، اكسيالار، تۋرنيرلەر، كورمەلەر سياقتى ءارتۇرلى شارالار كىرەدى. جالپى العاندا، قازاقستان بۇۇ-عا كىرگەننەن باستاپ ونىڭ بۇكىل باستى شارالارىنا بەلسەندى قا­تىسىپ كەلەدى جانە ونىڭ اياسىندا وسىن­دا ءىرى حالىقارالىق فورۋمدى قابىلدادى. قازاقستاننىڭ بۇۇ-داعى ۇستانىمى بۇۇ قارايتىن بارلىق كەشەندى ماسەلەلەر بويىنشا ءبىزدىڭ مۇددەلەرىمىزگە نەگىزدەلىپ قالىپتاسقان. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ، قارۋسىزداندىرۋ سالاسىندا، تەرروريزم­مەن، ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس، تاعى باسقا سالالاردا ءبىزدىڭ ەلى­ءمىزدىڭ قوسقان ۇلەسى كوپ. 
سوڭعى جىلداردى قازاقستان مەن بۇۇ اراسىنداعى بارلىق سالا بويىنشا باي­لانىستاردىڭ بارىنشا جيىلەگەنى باي­قالادى. قازاقستان ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن 2017 – 2018 جىلدار ارالىعىندا بۇۇ ءقاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە ەتىپ ۇسىنۋىندا نەگىز بار. «بىرگە جا­ھاندىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن» دەگەن باستا­مامىزدىڭ ۇرانى ءبىزدىڭ الەمگە كوز­قاراسىمىزدى كورسەتەدى. 
– بۇۇ قك مۇشە بولعان كەزەڭدە، ەگەر سايلانا قالسا، قازاقستان قانداي ماقساتتى الدىنا قويىپ وتىر؟
– بۇۇ قك مۇشە بولعان كەزەڭدەگى ءبىز­ءدىڭ ماقساتىمىز – بۇكىل الەمدەگى وزەكتى، نەگىزگى ءتورت پروبلەماعا نازار اۋدارتۋ: يادرولىق، ازىق-تۇلىك، ەنەرگەتيكالىق جانە اۋىزسۋ قاۋىپسىزدىگى. قازاقستان الەم­دەگى ەڭ ءىرى يادرولىق قارۋ ارسەنالدارىنىڭ بىرىنەن ءوز ەركىمەن باس تارتقان مەملەكەت رەتىندە، كوپتەگەن ترانسشەكارالىق وزەندەرى بار، ازىق-تۇلىك جانە ەنەرگيانى ەكسپورت­تاۋشى ەل رەتىندە مۇنداي باس­تاماعا تولىقتاي قۇقى بار. قازاقستان ۇزاق جىلدار بويى ءوزىنىڭ كوپقىرلىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا رياسىز، ءتيىمدى جانە شىنايى بەرىلىپ ۇمتىلا­تىنىن كورسەتىپ كەلدى. 
قازاقستاننىڭ ءبىرقاتار ايماقتىق جانە عالامدىق پروسەستەرگە دەگەن تەرەڭ كوزقاراسى سان ءتۇرلى اقپاراتتاردى يگەرۋگە جانە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قك الدىندا تۇرعان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن الۋان ءتۇرلى جولدارمەن شەشۋگە عالامات مۇمكىندىك بەرەدى. 
 ءبىزدىڭ سەنىمدى نىعايتۋ مەن مە­دياسياداعى بەلسەندى كوزقاراسىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، ونىڭ ىشىندە، مىسالى، ۋكرايناداعى جانجالدى رەتتەۋ ماسەلە­سىندە قازاقستان ءوزىنىڭ شىنايى بەلسەن­دىلىگىمەن، بارلىق حالىقارالىق وقي­عالارعا سالماقتى كوزقاراسىمەن جانە بەيتاراپتىلىعىمەن تانىمال تازا ءارى شىنايى بروكەر قىزمەتىن اتقارۋدا. 
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ىستەرگە بەلسەندىلىكپەن ءارى ءتيىمدى قاتىسىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ، ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماجىلىستەرىنە قاتىسۋعا قۇقىق الاتىنىنا سەنىمدىمىن. حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ىسىنە، ادام قۇقىعىن نىعايتۋعا، زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە جانە سونداي-اق تۇراقتى دامۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان جانە بۇۇ مۇشە وزگە دە مەملەكەتتەرگە قولداۋ كورسەتۋدە قازاقستان ءوزىنىڭ شىنايى بەل­سەندىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن دالەلدەي ءبىلدى. 
– ءسىز ءبىزدىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزبەن ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ باسىمدىعى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ەكى جاقتى قارىم-قاتىناسقا كەلسەك، رەسەيمەن، قىتايمەن اقش-پەن، ەۋروپا، ازيا ەلدەرىمەن، مۇسىلمان الەمىمەن ءبىزدىڭ تىعىز ءارى ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىكتى دامىتۋ باعىتىنداعى سىرتقى ساياسي با­سىمدىقتارىمىز وزگەرىسسىز قالادى. 
ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن تى­عىز ءارى كەڭ كولەمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قازاقستان ايرىقشا نازار اۋدارادى.
ەۋرازيالىق ارىپتەستىكتىڭ ۇتىلىسسىز پلاتفورماسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ايماقتاعى ەلدەردىڭ، سونداي-اق نەگىزگى سىرتقى ويىنشىلاردىڭ مۇددەلەرى ويدا­عىداي كورىنىس تاپقان شارتتى جاساۋىمىز قاجەت. 
ءبىز افريكا قۇرلىعىنداعى ەلدەرمەن، سونداي-اق لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينىندەگى مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدەمىز. 2013 جىلعى قاراشادا قازاقستان افريكا وداعى جانىنداعى باقىلاۋشى مارتەبەسىن الدى. سوڭعى جىلدارى وار-دا، ەفيوپيا مەن مەكسيكادا ءبىزدىڭ ەلشىلىكتەرىمىز اشىلدى. 
– قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى تۇجىرىمداماسىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعا­لارىنىڭ، ولاردىڭ جەكە باسىنىڭ، وتباسى مەن شەتەلدەردەگى ىسكەرلىك مۇددەلەرى قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ ءسىم نەگىزگى جۇمىسى باعىتىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعى جازىلعان. ءسىز وسى جۇمىستىڭ كەيبىر قىر­لارىمەن بولىسسەڭىز؟
– بۇل شىندىعىندا سولاي. قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزىنىڭ 64 ەلىندەگى قازاق­ستاننىڭ 92 ديپلوماتيالىق جانە كون­سۋلدىق مەكەمەلەرى قازاقستاندىقتارعا قاجەتتى كومەك كورسەتۋدە. 
مۇنداي جاعدايدا قىلمىستىق قۇ­رىلىمداردىڭ تاراپىنان جاسالعان زاڭعا قايشى ارەكەتتەردىڭ قۇربانىنا اينالعان، سونداي-اق شەتەلدەردە فورس-ماجورلى جاعدايدا قالعان ادامدارعا ايرىقشا نازار اۋدارىلادى. 
بىرنەشە مىسال كەلتىرەيىن.
ءوزىڭىز بىلەسىز، Travelsystem تۋريستىك كومپانياسى قىزمەتىنىڭ توقتاۋىنا بايلانىستى تۇركياعا دەمالۋعا بارعان قازاقستاندىق تۋريستەر قوناقۇيدەن قۋىپ شىعارىلدى. ءبىزدىڭ انتالياداعى كون­سۋلدىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى ورىن العان وقيعانى شەشۋگە بارىنشا كومەكتەسىپ، وتانداستارىمىزبەن ۇنەمى بايلانىس جاساپ تۇردى. 
قيىر شىعىستا ىشكى ساياسي وقيعا­لار­دىڭ شيەلەنىسۋى سالدارىنان رەسەي تجم ارنايى ۇشاعىمەن قازاقستاننىڭ 11 ازاماتى سيريادان جانە 18 ازاماتىمىز يەمەننەن شىعارىلدى. سونىمەن قاتار نەپالدا بولعان كۇشتى جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەن قازاقستاننىڭ 25 ازاماتى ەلىمىزگە امان-ەسەن ورالدى. ماسكەۋگە كەلىسىمەن ولارعا قازاقستاندىق كونسۋلدار قاجەتتى كونسۋلدىق-قۇقىقتىق جانە ىس-تاجىريبەلىك كومەك كورسەتتى. 
بۇعان قوسا يندونەزيا مەن باحرەين­نەن الداپ-ارباۋ ارقىلى جۇمىسقا تارتىلعان قازاقستاننىڭ جەتى ازاماتى وتانعا ورالدى.
سانيتارلىق اۆياسيانىڭ كومەگىمەن (دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا باي­لانىستى) قازاقستاننىڭ ءبىر ازاماتى كورەيادان جانە ەكى ازامات تايلاندتان ەلگە جەتكىزىلدى.
جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ سينسزيان-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدا­نىنداعى زيمۋناي ەلدى مەكەنى ماڭىندا بولعان جول-كولىك اپاتىنان زارداپ شەككەن قازاقستاننىڭ 15 ازاماتى ەلگە قايتارىلدى.
– ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تاياۋدا ميلاندا 15 شىلدەدەن باستاپ شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن ۆي­زاسىز رەجيمنىڭ ۇزارتىلعاندىعىن جا­ريالادى. وسى ماسەلە تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز؟ 
– 2014 جىلدىڭ 15-شىلدەسىنەن 10 مەم­لەكەتتىڭ ازاماتتارى ءۇشىن ءبىر جىل مەر­زىمگە ۆيزانى جويۋ جونىندە وتكەن جىلى قولعا الىنعان العاشقى جوبا ءبىر جاقتى نەگىزدە وڭدى قولداۋ تاپتى. 
وسى باستاماعا سايكەس جۇرگىزىلگەن تالداۋ جاڭا باستامانىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا وڭدى ىقپال ەتكەنىن كورسەتتى. شەتەل ازاماتتارىنىڭ ەلىمىزگە تۋريستىك جانە ىسكەرلىك ساپارلارىنىڭ كولەمى اناعۇرلىم ارتتى. ۆيزاسىز رە­ءجيمدى ەنگىزۋ تىزىمگە ەنگەن مەملەكەتتەر­مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەس­تيسيا­لىق ىنتىماقتاستىقتىڭ اناعۇرلىم وسۋىنە ىقپال ەتتى. قازىرگى كۇنى ەكونو­ميكالىق جانە ينۆەستيسيالىق الەۋەتى زور كوپتەگەن ەل مۇنداي جوباعا وزدەرىن قوسۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىپ وتىر. 
وسىعان بايلانىستى ق ر ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 26 ماۋسىمداعى №483 قاۋ­لى­سىمەن بۇل جوبا 2017 جىلدىڭ 31 جەل­توقسانىنا دەيىن سوزىلدى. بارلىق ازا­ماتتارعا 15 كۇنگە دەيىن ەلگە ۆيزاسىز كىرۋگە بولاتىن مەملەكەتتەردىڭ ءتىزىمى ۇلعايدى. 2015 جىلدىڭ 16 شىلدەسىنەن باستاپ اۆستراليا، بەلگيا، ۆەنگريا، يسپانيا، موناكو، نورۆەگيا، سينگاپۋر، فينليانديا، شۆەيساريا مەن شۆەسيا سەكىلدى 10 ەل وسى جوباعا قوسىمشا ەنگى­ءزىلدى. 
ەرتەرەكتە ون ەلدىڭ قۇرامىنا ۇلى­بريتانيا، گەرمانيا، يتاليا، مالايزيا، نيدەرلاندى، ءباا، اقش، فرانسيا، وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا ەنگەن بولاتىن، كەيىنىرەك كورەيا رەسپۋبلي­كاسىمەن ۆيزاسىز رەجيم تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇنداي قادامى شەتەل ينۆەستورلارى ءۇشىن ىڭعايلى ۆيزاسىز رەجيم قالىپتاستىرۋ جانە ەلىمىزدىڭ ينۆەستيسيالىق احۋالىن جاقسارتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردىڭ اجى­راعىسىز ءبىر تارماعى بولىپ تابىلادى. 
بۇل جاھاندانۋ مەن باسەكەلەستىكتىڭ قاتاڭ تالابى جاعدايىندا جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق سيپاتتاعى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكاعا شەتەل كاپيتالى مەن بىلىكتىلىگى جوعارى شەتەلدىك باسقارۋشىلار مەن مامانداردى تارتۋ باعىتىنداعى ۇكىمەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتقا تولىققاندى سايكەس كەلەدى. 
ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋعا، ۆيزاسىز كەڭىستىكتى ۇلعايتۋ ارقىلى شەتەل ينۆەستيسياسىن تارتۋعا جانە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ەۋروپا ەلدەرىندە ۆيزا الۋىن جەڭىلدەتۋگە با­عىتتالعان ءتيىمدى ۆيزا ساياساتىن قالىپ­تاستىرۋ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وزەكتى مىندەتى بولىپ تابىلاتىنىن ايرىقشا اتاپ ايتقىم كەلەدى.
ەو ەرەجەلەرى مەن وزىندىك ەرەك­شە­لىكتەرىنە سايكەس ۇلتتىق زاڭدىلىقتاردى جەتىلدىرۋ جونىندەگى قاجەتتى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءسىم «ق ر مەن ەو اراسىنداعى ۆيزالىق رەجيمدى جەڭىلدەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى» جوباسىن دايىندادى. 
بۇل جوبادا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتورت وزەكتى باعىت بويىنشا: قۇجاتتاردىڭ قورعالۋى (بيومەتريانى قوسا العاندا)؛ زاڭسىز ميگراسيا، ونى باسقارۋ جانە شەكارالار (رەادميسسيانى قوسا العاندا)؛ قوعامدىق ءتارتىپ، قاۋىپسىزدىك جانە قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق (ازاماتتاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن قورعاۋ)؛ ازاماتتاردىڭ سىرتقى بايلانىستارى مەن نەگىزگى قۇقىعى (قازاقستاندا شەتەلدىكتەردىڭ ەركىن قوزعالىسى، از ساندىلاردىڭ قۇقىعى جانە ت.ب.) جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. 
بۇل قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى ەو-مەن ىنتىماقتاستىق، ەو ەۋروكوميسسيانىڭ مانداتىن الۋ، قازاقستاننىڭ ەو ەلدەرىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىز ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزالىق رەجيمدى جەڭىلدەتۋ جونىندەگى كەلىسىمدەردى ءتۇزۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر پروسەسىن باستاۋ ماقساتىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتىڭ العاشقى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. 
سونداي-اق ەلىمىزدە ۆيزا بەرۋ پرو­سەسىن مودەرنيزاسيالاۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋدامىز. مۇددەلى مەمورگاندار مەن «ەۋروباك» قاۋىم­داستىعى وكىلدەرى جۇمىسشى توبىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە ۆيزانىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن راسىمدەۋدى جەڭىلدەتۋگە با­عىتتالعان «ق ر ۆيزا بەرۋ ەرەجەسىنىڭ» جاڭارتىلعان نۇسقاسى تالداپ جاسالىپ، كەلىسىمگە جىبەرىلدى. 
– بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتتىڭ الدىڭعى سا­پىندا كىم تۇر؟
– وسى زامانعى الەمدىك دامۋ پروسەس­ءسىنىڭ قيىندىعى مەن گەوساياسات شيەلە­ءنىسىنىڭ ۇلعايا ءتۇسۋى، ءسوز جوق، مامانداردىڭ كاسىبيلىگىنە دەگەن تالاپتى ارتتىرا تۇسۋدە. قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ مينيسترلىكتە مەملەكەتتىك جانە شەتەل تىلدەرىن بىلەتىن ادامدار عانا جۇمىس ىستەپ قويمايدى. ويتكەنى بۇل جەتكىلىكسىز. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە عالامدىق دەڭگەيدە وي­لايتىندار قىزمەت جاسايدى. ەڭ ماڭىز­دىسى، ولار مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق ءمۇد­دەلەرىن باسشىلىققا الادى. 
بالكىم، قايتالاپ ايتقانىم ءجون بو­لار، احۋال جىلدام وزگەرىپ تۇرعان قازىرگى زاماندا، فۋندامەنتالدىق ءبىلىم بۇرىن­عىدان دا قاجەتتىرەك – سىني تۇرعىدان ويلاۋ مەن شۇعىل شەشىم قابىلداۋ ديپ­لوماتتى ايقىنداي تۇسەتىن نەگىزگى ءارى ساپالىق قاسيەت بولىپ تابىلادى. 
فريدريح نيسشەنىڭ «ديپلوماتيا... ءيتتى تۇمسىققاپ دايىن بولعانشا سيپالاي بەرۋمەن بىردەي...» دەگەن پىكىرى بار. مەن نەمىس ويشىلىنىڭ بۇل سوزىمەن كەلىس­پەيمىن. مەنىڭشە، ديپلوماتيا قورشاعان الەممەن ۇيلەسىمدىلىكتە جانە وزىڭە-وزىڭ ريزاشىلىقپەن ءومىر ءسۇر دەگەنمەن بىردەي.
 Win-win مالىمدەگەندەي، قازاقستان ءاردايىم ەكى جاققا ءتيىمدى وڭدى ناتيجەلى ىنتىماقتاستىقتى قالايدى. حا­لىقارا­لىق ساياساتتىڭ بولاشاعى ادامداردىڭ اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس ءتارىزدى كوزقاراسقا نەگىزدەلۋى قاجەت. ءبىزدىڭ ۋاقىت تەزىنەن وتكەن جانە كوپۆەكتورلى ءتيىمدى دە تاۋەلسىز سىرتقى ساياساتىمىزداعى تاجىريبەمىز مۇنىڭ مۇمكىن ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر.
بارلىق ديپلوماتتاردى، ەڭ الدى­­مەن، №1 ديپلومات نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن جانە بارلىق جاقسىلىقتى تىلەيمىن!