قۇسمۇرىن-شوققاراعاي تەمىرجولىن سالۋدى قولعا جاقىندا عانا حرومتاۋدا اشىلعان تەمىرجول رەلس زاۋىتى ونىمدەرىنىڭ توقتاۋسىز شىعۋىنا، سۇرانىستىڭ ارتۋىنا دا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءدال وسىنداي ماسەلەنى حرومتاۋ-اقتوبە اراسىنا قاتىستى دا ايتۋعا بولادى. ەكى باعىتقا باس-اياعى 200 شاقىرىمدىق تەمىرجول رەلسى كەرەك. قوستاناي مەن اقتوبە وڭىرلەرى تەمىرگە دە، حرومعا دا باي. سوندىقتان «تەمىردى قىزعان كەزدە سوق» دەگەندەي، ەلىمىز ەكونوميكالىق داعدارىسقا تاپ بولعان كەزدە، وسىنداي ءىرى جوبالاردى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى رەتىندە جالعاستىرا الساق، وتە دۇرىس شەشىم بولار ەدى.
قازاقستان – شىعىسى التايدان باتىستاعى جايىققا، وڭتۇستىگى الاتاۋ مەن قازىنالى قاراتاۋدان سولتۇستىكتەگى ويدىم-ويدىم ورمانى جايقالعان ءسىبىر ويپاتتارىنا دەيىن سوزىلعان كەڭ بايتاق ەل. جەرىنىڭ تەرريتورياسى كولەمىنەن الەمدە 9 ورىندا. تەرريتورياسىنىڭ بايتاقتىعىمەن قاتار ازيا مەن ەۋروپانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان ترانزيتتىك تيىمدىلىگى تاعى بار. ءبىراق كەزىندە قازاقستاننىڭ ىشكى ايماقتارىنىڭ ترانسپورتتىق، تەمىر جول ارقىلى ءوزارا بايلانىسى كەمشىن دامىدى. سەبەبى كسرو قازاقستان رەسپۋبليكاسىن شيكىزات وندىرەتىن وداق مۇشەسى رەتىندە قابىلدادى دا، بارلىق ترانسپورتتىق جولدار شيكىزاتتى وڭدەيتىن رەسەيگە قاراي تىكەلەي باعىتتالىپ سالىندى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىمەن سولتۇستىگىن تىكەلەي بايلانىستىراتىن يا تەمىرجول، يا كولىك جولى بولمادى. كۇرە جولدار يا وڭتۇستىك ولكەنى جاعالاپ بۇرىلاتىن، ال باتىستان سولتۇستىككە قاراي شىعاتىن تەمىرجول دا، اۆتوجولدا جوق بولاتىن.
راس، ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن مۇنداي كۇردەلى ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىلە باستادى. مىسالى، قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ولكەسىن جالعايتىن التىنسارينو-حرومتاۋ تەمىرجولى سالىندى. ءبىراق ءبىر وكىنىشتىسى، سولتۇستىكتەن شىققان تەمىرجولدى حرومتاۋ مەن اقتوبە اراسىنداعى 90 شاقىرىمدىق بولىككە تۇسىرمەي، بۇرىنعى قاندىاعاش ارقىلى جۇرەتىن جولعا قوسا سالعان. سونىڭ سالدارىنان استانادان اقتوبەگە شىققان جولاۋشى قاندىاعاش ارقىلى 7-8 ساعات اينالىپ جۇرەدى. جول العاش اشىلعاندا استانادان اقتوبەگە بەت العان جولاۋشىلار جاپىرىلا حرومتاۋدان ءتۇسىپ قالىپ، تاكسي ارقىلى ءبىر ساعات ىشىندە اقتوبەگە جەتىپ باراتىن. كوك ۆاگوندى پويىزدار ءارى قاراي سالدىراپ بوس كەتەتىن.
«بايدىڭ اسىن بايعۇس قىزعانادى» دەگەندەي، تاكسيشىلەردىڭ كۇن كورىپ جۇرگەن ءناپاقاسىن ارتىق كورگەن، دالىرەك ايتقاندا، ءوز پايداسىنان ايىرىلعان قتج كومپانياسى حرومتاۋعا پويىزداردى توقتامايتىن ەتىپ تاستادى. باتىسقا بەت العان پويىزدار قازىرگى تاڭدا بۇيىردەگى قاندىاعاشقا وتىڭكىرەپ، نيكەلتاۋ ستانسياسىنا بارىپ ءبىراق ايالدايدى. مۇنى ءبىز نەگە تاپىشتەپ جازىپ وتىرمىز. سەبەبى بۇل كورىنىس ءبىز قوزعاپ وتىرعان تاقىرىپقا تىكەلەي قاتىسى بار. بۇل – ءبىر.
ەكىنشىدەن، بىزدەگى ءىرى جوبالار كەي ۋاقىتتا تازا ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ويلاپ، ادامعا تىكەلەي قولايلى ماسەلەلەردى، ياعني جاناما پايدالاردى ەسكەرە بەرمەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءسوز الەمدەگى ەڭ باستى بايلىق–ادامي رەسۋرستاردى (كاپيتالدى) ءتيىمدى پايدالانا بىلمەۋگە اكەلىپ سوقتىرادى. كەيبىر تۇستا تىكەلەي تيىمدىلىكتەن ۋاقىت سالا كەلە ارتا تۇسەتىن جاناما اسەرلەردى دە ەسكەرگەن ابزال.
ءدال وسىنداي كورىنىس – قازاقستاننىڭ سولتۇستىك-باتىس وڭىرىنە ورنالاسقان قوستاناي ايماعىنا دا قاتىسى بار. ءبىراق بۇل - جاڭا قازاقستاننىڭ ولقىلىعى ەمەس، كەڭەس داۋىرىنەن مۇرا بولىپ قالعان جاعداي. وبلىس ورتالىعى قوستانايعا وڭتۇستىك وڭىردەن كەلەتىن تەمىرجول باتىسقا قاراي ەداۋىر بويلاپ بارىپ، توبىل ستانسياسى ارقىلى قوستانايعا كەيىن شەگىنىپ بۇرىلادى. سەبەبى وتكەن عاسىرداعى ستاليندىك يندۋسترياليزاسيا كەزەڭىندە توبىل ستانسياسى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگى مەن ورتالىعىنان شىعاتىن قورعاسىن، مىس، كومىر شيكىزاتتارىن رەسەيدىڭ وڭتۇستىك ورال وڭىرىندەگى زاۋىتتاردا وڭدەۋ ءۇشىن تاسىمالعا قاجەتتى جول رەتىندە سالىنعان ەدى. سوندىقتان قازاقستان ىشىندەگى جول قاتىناسى ەسەپكە الىنباي، وبلىس ورتالىعى قوستاناي ءبىر بۇيىردە قالىپ قويادى. 50-جىلداردىڭ سوڭىندا توبىلعا قوستاناي باعىتى قوسىلادى. سول سەبەپتى قازىرگى تاڭدا قوستاناي قالاسىنىڭ تۋرا وكپە تۇسىندا تۇرعان قۇسمۇرىن، امانقاراعاي ستانسيالارى جولاۋشىلارعا «قول بۇلعاپ» قالا بەرەدى. وسىلايشا وڭتۇستىك وڭىردەن نەمەسە استانادان قوستانايعا كەلگەن جولاۋشى 5 ساعاتتىق ۋاقىتتى اينالما جولعا «قۇربان» ەتەدى. الماتى، استانادان قوستانايعا بەت العان كەيبىر قولى ۇزىن، مۇمكىندىگى كەڭ جولاۋشىلار امانقاراعايدان ءتۇسىپ قالىپ كولىككە وتىرادى نەمەسە استاناعا باراتىن بولسا امانقاراعايعا دەيىن كولىككپەن بارىپ، ءارى قاراي پويىزعا ءمىنىپ كەتىپ جاتادى. ويتكەنى اۆتوجولمەن جۇرگەندە قوستاناي مەن امانقاراعاي اراسى - 100 شاقىرىم. بۇل - جوعارىدا بىزدەر ءسوز ەتكەن حرومتاۋداعى كورىنىسكە اسا ۇقساس.
تاۋەلسىز قازاقستان كەڭەستىك داۋىردەن قالعان وسى ءبىر «مۇرانى» جوندەپ، وبلىس ورتالىعىن ۇلكەن تەمىرجول باعىتتارىنا قوسۋ قاجەت. بۇل - ساياسي دە، ەكونوميكالىق ءمانى بار ماسەلە.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2015 جىلعا ارنالاعان قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قابىلدانعان «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار» باعدارلاماسى باس قالا استانادان بايتاق ەلىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىنا (باتىس، شىعىس، سولتۇستىك، وڭتۇستىك) قاراي ىشكى بايلانىسىن نىعايتاتىن كولىك، تەمىر، اۋە جولدارىن تەرەڭدەتە دامىتۋ بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى.
بۇرىن ماسكەۋگە قاراپ ساعات تۇزەگەن بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان ەندى بارلىق باعىتىن ەلوردادان تۇيىندەلگەن ماقساتتارعا وراي قيمىلداۋى ءتيىس. وسى ورايدا، استانا ارقىلى وڭتۇستىك ءوڭىردى قوستاناي قالاسىمەن بايلانىستىراتىن تەمىرجولدى توبىل ارقىلى اينالدىرماي قۇسمۇرىن (امانقاراعايعا جاقىن ستانسيا) تۇسىنان بۇرىنعى «سەليننىي» تەمىرجولىنا (ورتالىق قازاقستاندى سولتۇستىكپەن بايلانىستىراتىن جول، قازىرگى كوكشەتاۋ-قوستاناي باعىتى) «شوققاراعاي» ستانسياسى تۇسىنان قوسىپ، توتە جول سالىنسا، جول قاشىقتىعى ەداۋىر قىسقارار ەدى. بۇل ارالىق، شامامەن، 90 شاقىرىمداي. ەگەر وسى ارالىق تەمىرجولمەن جالعاسسا، ونىڭ مىناداي ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك پايداسى بولار ەدى:
1. استانا مەن قوستاناي اراسى ەداۋىر قىسقارىپ، جولاۋشىلاردىڭ ۋاقىتى ءارى قارجىسى ۇنەمدەلەدى. بۇل - ادام كاپيتالىن دامىتۋعا قوسىلعان ەرەكشە ۇلەس. جولاۋشىنىڭ جول شىعىنىنان ۇنەمدەلگەن قارجىسى باسقا سالالارعا سالىنىپ، اسىرەسە، ادامنىڭ ءوزىن-وزى جەتىلدىرەتىن سالاعا باعىتتالار ەدى (ءبىلىم، دەنساۋلىق، تۋريزم ت.ب.). قازىرگى تاڭدا استانا-اقتوبە، اتىراۋ باعىتىندا جۇرەتىن «تالگو» جۇردەك پويىزى توبىل ستانسياسىنا دەيىن 7 ساعات جۇرەدى. ەگەر ول قۇسمۇرىننان قوستانايعا تۋرا كەتسە، ءارى كەتكەندە سول 7 ساعاتتىڭ و جاق، بۇ جاعىندا وبلىس ورتالىعىنان توبە كورسەتەر ەدى. قىسقارعان قاشىقتىق ەلورداسى استانا مەن استىقتى ايماقتىڭ ورتالىعى قوستاناي اراسىنداعى الىس-بەرىستى جاڭا جولعا قوياتىنى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار تورعاي ايماعىنىڭ ورتالىعى بولىپ سانالاتىن ارقالىق پەن قوستاناي اراسىنداعى تەمىرجول قاشىقتىعى دا كەمىندە 5 ساعاتقا قىسقارار ەدى. ارقالىق قالاسى شۇبارتاۋ-بەينەۋ تەمىرجولىنا قوسىلاتىنىن جانە الداعى ۋاقىتتا ول جولمەن جولاۋشىلار پويىزى دا جۇرەتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. توبىل ارقىلى جۇرەتىن تەمىرجولدىڭ قۇسمۇرىن مەن قوستاناي ستانسيالارى اراسىنداعى قاشىقتىعى – 140 كم بولسا، توبىل مەن قوستاناي اراسى 100 شاقىرىم. بارلىعى – 240 شاقىرىم. ال قۇسمۇرىن مەن شوققاراعاي، اراسى جوعارىدا اتالعانداي، 90 شاقىرىم. ايىرماشىلىق – ەداۋىر؛
2. استانادان باتىس قازاقستانعا قاراي جۇرەتىن پويىزدار وبلىس ورتالىعى قوستاناي ارقىلى ءوتىپ (ءقازىر ولار بۇيىردەگى قوستانايعا بۇرىلماي، توبىل ستانسياسى ارقىلى ءوتىپ جاتىر) قالانىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگى ارتار ەدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن، بۇل جۇمىستار ءوز كەزەگىدە ءبىر بۇيىردە وقشاۋ تۇرعان قوستانايدى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتارمەن ءتۇرلى باعىتتا تىعىز بايلانىسۋىنا جول اشىپ، بيزنەستىك بايلانىس، ارىپتەستىكتىڭ جاندانۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق؛
3. قۇسمۇرىن ستانسياسى ماڭىندا تەز جاناتىن قوڭىر كومىر كەنىنىڭ ۇلكەن قورى بار. وعان كورشى رەسەيدەگى ترويسك گرەس-ى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ ءجۇر. تەمىر جول تۋرا قوستانايعا تارتىلسا، ترويسكىگە شىعاتىن قاشىقتىق قىسقارادى. كومىر كەنىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلادى. ال سولتۇستىك ايماقتاعى ەڭ ۇلكەن كول قۇسمۇرىن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دا قولايلى؛
4. قۇسمۇرىننان وبلىس ورتالىعىنا تۋرا تارتىلعان تەمىرجول تابيعاتى سۇلۋ قوستانايدىڭ ەڭ ادەمى جەرلەرىنىڭ ءبىرى، كۋرورتتى ايماق «سوسنوۆىي بوردان» (اراقاراعاي ورمانىنىنداعى «شوققاراعاي» ستانسياسى) ءوتۋى ءتيىس. بۇل دەگەن ءسوز «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنا وڭتۇستىك جانە باتىس وڭىرلەردەن كەلەۋشىلەردىڭ سانىن كۇرت اسىرادى. قازىرگى تاڭدا ولار اتالمىش كۋرورتقا جەتۋ ءۇشىن قوستانايعا كەلىپ، ءارى قاراي 50 شاقىرىم كولىكپەن بارۋعا تۋرا كەلىپ ءجۇر، ەكىنشى سوزبەن ايتقاندا، قيىنشىلىق، جول ازابىن تارتىپ ءجۇر. ايتپاقشى، «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنىڭ ەمدىك سۋىنىڭ قاسيەتى داڭقتى كارلوۆو ۆارودان كەم ەمەس. ەۋروپانىڭ اتالمىش كۋرورتىنا ەمدەلەتىن كىسىلەرگە دارىگەرلەر «سوسنوۆىي بوردى» دا ۇسىنادى؛
5. جاڭا تەمىرجول ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن اۋليەكول، قاراسۋ، التىنسارين اۋداندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تەمىرجول وزگەشە ەكپىن، وزگەرىستەر الىپ كەلەرى ءسوزسىز. ويتكەنى تەمىرجول اۋليەكول، التىنسارين اۋداندارىنىڭ ۇستىنەن ءوتىپ، التىنسارين اۋدانىنىڭ ورتالىعى وباعاننىڭ ارقىلى شوققاراعايعا ايالدايدى. شاعىن شوققاراعاي كوكشەتاۋداعى بۋراباي ستانسياسى سىندى الىس-بەرىسى مول تەمىرجول بەكەتىنە اينالىپ، سول ماڭداعى شاعىن اۋىلداردىڭ تىرشىلىگىن جانداندىرار ەدى (تاكسيشىلەر، ساۋدا ورىندارى، قىزمەت كورسەتۋ ت.ب.). ءدال وسىنداي نارسە تابيعاتى سۇلۋ، قازىنالى قۇسمۇرىنعا دا تۋارى انىق؛
6. قۇسمۇرىن مەن قوستاناي قالاسى ارالىعىن «سوسنوۆىي بور» ۇستىمەن تەمىرجول ارقىلى قوسۋ ىشكى ءتۋريزمدى (ولكەتانۋلىق ساياحات، بالىق اۋلاۋ، تابيعات اياسىنداعى دەمالىس) جانداندىرادى. سەبەبى قۇسمۇرىن – ورماندى، تابيعاتى كوركەم، جەرى باي تاريحي مەكەن. مۇندا اتاقتى ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى شىڭعىس ءۋاليحانوۆ امانقاراعاي وكرۋگىنىڭ دۋانباسى بولىپ قىزمەت ەتىپ، قازاقتىڭ اتاقتى عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ بالالىق شاعى وتكەن. بالا شوقان وسى ولكەدە تۇركى حالىقتارىنا ورتاق مۇرا، اتاقتى «ەدىگە باتىر» جىرىن جازباعا تۇسىرگەن. قۇسمۇرىن كولىنىڭ ماڭىنان دەمالىس ورىندارىن دا اشۋعا ابدەن بولادى. وعان وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى دا، «سوسنوۆىي بور» كۋرورتىنا كەلگەن دەمالۋشىلار دا قىدىرىپ بارۋ مۇمكىندىگى اشىلادى؛
7. ەلىمىزدە 2014 جىلدان باستاپ ەلباسى ن. نازاربايەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدى جانە ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن، «ماڭگىلىك ەل جاستارى - يندۋسترياعا» دەگەن ۇراندى جانىنا جالاۋ ەتكەن «سەرپىن-2050» الەۋمەتتىك جوباسى قولعا الىنعان بولاتىن. جوبانىڭ باستى ماقساتى – جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى الەۋەتى تومەن، ءبىراق دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى وڭتۇستىك پەن باتىس ءوڭىرى جاستارىن يندۋستريالدى-يننوۆاسيالىق باعدارلامانىڭ ءىرى جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتاردا ورنالاسقان جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا جاردەم ەتىپ، كەيىن ولاردى سول وڭىردەگى بوس جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋ. باسقاشا ايتقاندا، ەڭبەك رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى جولعا قويۋ. ەكى جىلدىڭ ىشىندە قوستانايدىڭ جوو-لارى مەن كوللەدجدەرىنە 1200 جۋىق جاسوسپىرىمدەر كەلىپ، ءبىلىم الۋدا. ولاردىڭ الدى يندۋستراليزاسيا كارتاسىنا ەنگەن نىساندارعا جۇمىسقا ورنالاسىپ تا جاتىر. ءبىراق قوستانايعا «سەرپىن -2050» جوباسىمەن كەلۋشى جاستارعا دا، ولاردىڭ اتا-اناسىنىڭ جانىنا باتاتىن جاعداي – جولدىڭ الىستىعى. قالعان نارسەنىڭ بارلىعى اۋانىڭ تازالىعى، تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعى، ەلدىڭ مادەنيەتى، وقۋ ورىندارىنىڭ جاعدايى – ءبارى ولارعا ۇنايدى. جولدىڭ قاشىقتىعى قىسقارسا، وڭتۇستىكتەگى اعايىنداردىڭ سولتۇستىككە كەلىپ ورنالاسۋ اعىنى ارتا تۇسەر ەدى. قوستاناي سىندى شەكارالىق ايماقتىڭ دەموگرافيالىق، ەڭبەك رەسۋرستارى تۇرعىسىنان قاۋىپسىزدىگى - «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ تەرەڭ استارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان بۇل ولكەگە قازاقستاننىڭ ءوزىنىڭ ىشكى رەسۋرستارى ەسەبىنەن ينۆەستيسيا سالۋ – ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان ناقتى قادام. سونداي ينۆەستيسيانىڭ ءبىرى – «قۇسمۇرىن – شوققاراعاي» تەمىر جولى؛
8. قۇسمۇرىن-شوققاراعاي تەمىرجولىن سالۋدى قولعا جاقىندا عانا حرومتاۋدا اشىلعان تەمىرجول رەلس زاۋىتى ونىمدەرىنىڭ توقتاۋسىز شىعۋىنا، سۇرانىستىڭ ارتۋىنا دا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءدال وسىنداي ماسەلەنى حرومتاۋ-اقتوبە اراسىنا قاتىستى دا ايتۋعا بولادى. ەكى باعىتقا باس-اياعى 200 شاقىرىمدىق تەمىرجول رەلسى كەرەك. قوستاناي دا، اقتوبە وڭىرلەرى تەمىرگە دە، حروم دا باي. سوندىقتان «تەمىردى قىزعان كەزدە سوق» دەگەندەي، ەلىمىز ەكونوميكالىق داعدارىسقا تاپ بولعان كەزدە، وسىنداي ءىرى جوبالاردى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى رەتىندە جالعاستىرا الساق، وتە دۇرىس شەشىم بولار ەدى؛
9. قۇسمۇرىن-شوققاراعاي تەمىرجولى ەلىمىزدىڭ ىشكى بايلانىسىن ارتتىرا وتىرىپ، ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا دا، شەتەل ينۆەستيسياسىن كەڭ تارتۋعا دا جول اشادى.
كريزيستىڭ اۋىر كۇرزىسىن وڭتايلى ادىسپەن، شالت قيمىلمەن تىكەلەي تيگىزبەۋ – داعدارىسقا قارسى جۇرگىزەتىن باستى شارالاردىڭ ءبىرى. تاريحي مەكەن، قازىنالى قۇسمۇرىن مەن قوستاناي ارالىعىن تەمىرجول ارقىلى قوسۋ – داعدارىسقا قارسى باعىتتالعان تۋرا سوققى بولىپ، جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسەتىن ءتيىمدى ءادىستىڭ ءبىرى بولىپ تابىلار ەدى. قۇدايعا شۇكىر، قازىرگى تاڭدا قازاقستان تەمىرجول توسەۋگە قاجەتتى شيكىزاتتاردى (قۇم، قيىرشىق تاس)، دايىن ونىمدەردى (رەلس، شپال، سەمەنت) ءوزى تولىق وندىرە الاتىن جاعدايعا جەتتى. ەندىگى كەزەكە ونى ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان ۇلكەن جوبالارعا باعىتتاي ءبىلۋىمىز قاجەت.
الماس ءابسادىق، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، قوستاناي قالاسى.
