ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى- بالا. ونىڭ تاربيەسى مەن تاعدىرى، ۇرپاق كەلەشەگى. “ ەل بولام دەسەڭ-بەسىگىڭدى تۇزە.”- دەگەن دانا حالقىمىز بالا تاربيەسىنە بەي جاي قاراماعان. ەلدىڭ ەرتەڭگى تىرەگى – جاستار. ولار زامان تالابىنا ساي ءادىس –  تاسىلدەرمەن تاربيەلەنۋى ءتيىس. زامان وسى ەكەن دەپ باتىسقا ەلىكتەپ كەتۋدىڭ دە ءقاۋپى بار. دەسەك تە،  جاڭا ادىستەرمەن قوسا ۇلتتىق مۇددەنى دە ءسابي ساناسىنا سىڭدىرگەن ءجون. ميى تەز قابىلداعىش XXI عاسىر بالاسىنا اتا-انادان وزگە، سىرتقى ورتانىڭ، ۇلكەن-كىشىنىڭ بىر-بىرىنە دەگەن قارىم-قاتىناسىن ۇعىندىرۋدا تاربيەشىلەردىڭ  دە الاتىن ورنى ەرەكشە. اينالادا بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى كورگىسى، بىلگىسى كەلەدى. بالانىڭ فيزيكالىق دەنە بىتىمىمەن قوسا مورالدىق، پسيحولوگيالىق قالىپتاسۋىنا اكە-شەشە تاربيەسىمەن عانا شەكتەلۋ ازدىق ەتەدى. وسى تۇستا  دۇرىسى ارنايى ماماندار،  تاربيەشىلەر كومەگىنە سۇيەنگەن ابزال.  ادام  ءومىرىنىڭ العاشقى مەكتەبى- بالا-باقشانى ەرەكشە اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. بالا-باقشاعا باراتىن بالا ەركىن، قوعامدا ءوز ورنىن ءبىلىپ، سەزىنىپ، ويىن اشىق ايتىپ وسەدى. مۇمكىندىگىنشە بارلىق  دەرلىك بالا، بالا-باقشاعا بارعانى دۇرىس. بۇل ورايدا رەسپۋبليكامىزداعى بالا-باقشالارعا توقتالا كەتسەك.

                                                                تاربيە نەگىزى وتباسىنان باستاۋ الادى. بالا-باقشا بولاشاق  ومىرگە جەتەلەيدى، قوعام ساناتىنا قوسادى. مەملەكەتىمىزدە جالپى ەسەپپەن العاندا  600-گە جۋىق مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك بالا-باقشا بار. ولاردىڭ ماقساتى، جاقىندارى امانات ەتىپ كەتكەن بالانىڭ ۋاقىتىن ءتيىمدى، كوڭىلدى وتكىزىپ، بالانى تاربيەلى ەتىپ داىينداۋ. جاقسى مەن جاماندى ايىرىپ كورسەتۋ، ءتيىستى ءبىلىم بەرۋ. بالانىڭ دامۋ پروسەسىنە ىقپال ەتۋ. بۇل تۇستا سىزگە ەكى بالا-باقشا ءتۇرى ۇسىنىلادى:  ء-بىرى مەملەكەتتىك، ارزان بولسا،

                -ەكىنشىسى جەكە مەشىك قىمبات بالا-باقشا. تاڭداۋ ءوز قولىڭىزدا.”كورپەڭە قاراپ، كوسىل ”- دەيدى قازاقتا. قالتاڭ كوتەرسە قىمباتىنا، كوتەرمەسە ارزانىنا بەرەسىڭ. جەكە توقتالار بولساق، الماتى قالاسىندا – 174، ەل وردامىز استانادا- 64، شىم قالا شىمكەنتتە- 110  ت،ب بالا-باقشا بار. ارينە جەكە مەنشىك بالا-باقشالار  جوعارعى دارەجەدە قىزمەت كورسەتەدى. جۇمساق جىلى ديۆان،  ادەمى توسەمەلى الاشالار،جاڭا تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ول جاقتا كۇتىم دە وزگەشە. قارجىسى جەتكەن اتا-انا ءوز بالاسىن جەكە مەنشىك  بالا-باقشالارعا بەرەدى.  ايلىق تولەمىنە كەلەتىن بولساق، ءار ءتۇرلى سانداردى ەستىپ شوشىپ كەتپەڭىز. قازاقستان نەتكەن باي ەدى دەگەن ويدا قالاسىڭ. مىسالى، “سولنىشكو”بالا-باقشاسى 4 ءىرى قالادا بار. ورىس تا قازاق تا توپتارى بار. وكىنىشكە وراي ورىس ءتىلدى توپتاردىڭ بالا سانى اناعۇرلىم كوپ، قازاق توپتارىمەن سالىستىرعاندا. ءوزىمىزدىڭ قارا دومالاق قازاق بالالارى دا وسى ورىس توپتا كەزدەسەدى، ورىسشا سايراپ تۇر. ەندى ايلىق تولەمگە كەلسەك، ايىنا 70 مىڭ تەڭگە. بالاڭىز كۇنىنە 4 رەت تاماقتانادى، 2-ساعات وينايدى، 2-ساعات سۋرەت نەمەسە ان-كۇي  ساباعىن وتەدى. كەلەسى رەتتە ول “بالدىرعان” الماتى مەن استانادا عانا بار بالا-باقشا. مۇندا بالا كۇنىنە 5 رەت تاماقتانادى، وينايدى، ماسساج دا بار، وعان قوسا ورىس،اعىلشىن، قازاق تىلدەرىن ۇيرەتەدى. قالاساڭىز بالاڭىزعا جەكە كۇتۋشى، تاربيەشى بەرەدى، قازىرگى جاستار تىلىمەن ايتقاندا ۆيپ. تولەمى دە از ەمەس، بار بولعانى ايىنا  180  مىڭ تەڭگە. “بىرەۋگە مال قايعى، بىرەۋگە جان قايعى ”-دەگەندەي اۋقاتتى قاۋىم بالاسىن وسى ىسپەتتەس بالا-باقشاعا بەرەدى. قالتاڭىز كوتەرسە ءسىز دە بەرەسىز. ال قاراپايىم قازاق ءۇشىن مەملەكەت ۇسىناتىن ، كەزەكتى جىلداپ كۇتەتىن مەملەكەتتىك بالا-باقشا تاعى بار. مەملەكەت بۇكىل جاعدايىن جاساعان، قاجەت دۇنيەمەن قامتاماسىز ەتكەن ، ءبىراق بالا سانى كوپ. كۇنىنە 3 رەت تاماق بەرەدى، مەملەكەت ۇسىنعان باعدارلامالار مەن ادىستەردى قولدانادى. تولەمىنە كەلەر بولساق ەڭ ارزان دەگەنى الماتى قالاسىندا، وجەت ىقشام اۋدانىندا ، قۇنى 25 مىڭ تەڭگە، ءبىر كۇن تولەنبەي قالسا نە كەشىگىپ تولەسەڭ بالانى كوكىرەگىنەن يتەرىپ، كىرگىزبەي قويادى. زاڭ جۇزىندە مەملەكتتىك بالا-باقشاعا ايلىق تولەم 9 مىڭ تەڭگە  62 دوللار.  مەگا ءپوليسىمىز الماتىدا 15-20 مىڭ تەڭگە دەيىن 102 -117 دوللار.ال وقو، جامبىل، قىزىلوردا وبىلىستارىنداعى  قالاشىقتار مەن اۋىل ايماقتاردا  4 مىڭنان 6 مىڭعا دەيىن 20- 40 دوللار دەپ بەكىتىلگەن . ءبىراق ونى ورىنداپ جاتقان باسشى جوقتىڭ قاسى. مەملەكەتتىك بالا-باقشانىڭ جىرى كوپ. سەبەبى بالا دۇنيەگە كەلىسىمەن اق، مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بولىمشەسىنە تىركەۋىڭ كەرەك. ول تىركەۋدىڭ كەزەگىن كۇتۋ تاعى بار. رەسپۋبليكامىز بويىنشا جىلىنا بالا-باقشاعا  390،8 مىڭ ءوتىنىش تۇسەدى. وقو –دا 45،8 مىڭ ادام.  2ء-شى ورىندا استانا- 46،8 مىڭ .3 ورىندا الماتى- 45،8 مىڭ. قىسقاسى بالا  2-3 كە كەلگەنشە كەزەگىڭ كەلەدى. ادام سانى كوپ بولسا  3-4 جىل كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. بالاڭىز تيەسىلى جاستىق مولشەردەن اسادى. سوندىقتان قاراپايىم حالىق جەكە بالا-باقشا كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبىر. ال ول از اقشا ەمەس!

    بىزدە شەت ەلمەن سالىستىرعاندا  تولەم وتە قىمبات.  الىسقا بارماي اق، كورشىلەس رەسەيدە  ەڭ جاقسى داگەن جەكە بالا باقشا كۇنىنە 500 رۋبل ول ءبىزدىڭ تەڭگەگە شاققاندا 2100 تەڭگە. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك ەلىمىزدە الماتى بويىنشا  ورتا ەسەپپەن حالىقتىڭ  ايلىق كورستكىشى 76 مىڭ تەڭگە. استانادا – 138 مىڭ، وقو- 79 مىڭ تەڭگە. جەكە بالا –باقشا قۇنىن ورتا ەسەپپەن شىعارعان تيىمدىرەك بولادى.  مۇمكىن سوندا باعا تۇزەلەر.  بالانىڭ رياسىز كۇلكىسى كۇننىڭ نۇرىنا تەڭ .  بالالاردىڭ جۇزىنەن كۇلكى كەتپەسىن. ەڭ دۇرىسى ءار قازاقتى  تاربيەلەگەن، جەتەلەگەن اۋىل .اتا- اجە تاربيەسى، كەرەمەت بالا-باقشا ۇلتتىق تاربيەمەن سۋسىنداعان قارا دومالاق بالا- ەرتەڭگى ءبىلىمدى، بىلىكتى ازامات. ەل بولاشاعى.

دەرەككوز: http://massaget.kz/