ەل پارلامەنتى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن «مىندەتتى الەۋممەتتىك-مەديسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. جاقىن كۇندەرى قۇجاتقا مەملەكەت باسشىسى قول قوياتىن بولادى.

سونىمەن، مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ دەگەنىمىز نە؟ جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.

ول – دەنساۋلىق ساقتاۋداعى حالىقتىڭ مۇددەسىن الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ ءتۇرى، مەديسينالىق كومەك قاجەت ەتكەندە ساقتاندىرىلعان جاعداي بويىنشا ناۋقاسقا جيناعان قارجى كەپىلدىك بولادى.

نەگىزىندە مەديسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ەكى ءتۇرى بار. بۇل مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جانە ەرىكتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ. مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ مەديسينالىق جاردەمنىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى قاراستىرادى، ونىڭ ماقساتى – مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ بازالىق باعدارلاماسىمەن جانە مەديسينالىق جاردەمنىڭ قولدانىستاعى ستاندارتتارىمەن كەپىلدەنىلگەن كولەمدە، ساپادا جانە شارتتاردا مەديسينالىق جاردەم الۋعا ازاماتتاردىڭ (ساقتاندىرىلعان) قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ. مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ دامىعان ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە بار جانە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ارنالعان كونستيتۋسيالىق قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. ال، ەرىكتى ساقتاندىرۋ ادامنىڭ قالاۋى بويىنشا عانا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىراق، حالىقتىڭ بۇل ساقتاندىرۋ تۇرىنە كۇمانمەن قاراۋىنىڭ دا سەبەپتەرى جوق ەمەس. سەبەبى، 90-جىلدارى ەلىمىزدە مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى قاراستىرىلعان، وسى ماقساتتا مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قۇرىلعان بولاتىن. الايدا، قور باسشىسى ءوزىنىڭ قىزمەت دارەجەسىن پايدالانىپ، قور قاراجاتىن جىمقىرىپ، شەتەل اسىپ كەتكەنى بەلگىلى. ناتيجەسىندە مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جۇمىسىن توقتاتىپ، حالىق مەديسينالىق ساقتاندىرۋسىز قالعان ەدى.  بۇل جاعداي ءالى دە ەل ەسىندە.

سونىمەن، اراعا ون جىلداي ۋاقىت سالىپ، مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەلىمىزدە قايتا قولعا الىنىپ وتىر. بۇل جۇيەنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت الەۋمەتتىك-مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورىن قۇرماقشى. ازاماتتاردىڭ اي سايىنعى اۋداراتىن مىندەتتى جارنالارى وسى قورعا توپتاتىرىلىپ، باسى اۋىرىپ، بالتىرى سىزداعاندا وسى قور ارقىلى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە باعىتتالادى.

«بۇل جۇيە قاراپايىم حالىققا نە بەرەدى؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ قاراستىرىپ كورەيىك. ازاماتتارعا مەديسينالىق قىزمەت پاكەتىنىڭ ەكى ءتۇرى ۇسىنىلادى. «بازالىق» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى ءتۇرى مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديسينالىق كومەك. ونىڭ قاراجاتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلادى جانە كەز-كەلگەن ازاماتقا ۇسىنىلادى. بۇل پاكەتكە جەدەل مەديسينالىق كومەك، سانيتارلىق اۆياسيا، الەۋمەتتىك سيپاتتاعى اۋرۋ تۇرلەرىن ەمدەۋ، شۇعىل جاعدايداعى مەديسينالىق كومەك، پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەر كىرەدى.

مەديسينالىق كومەكتىڭ ەكىنشى ءتۇرى – ساقتاندىرۋ پاكەتى. ول جاڭادان قۇرىلاتىن مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنان قارجىلاندىرىلادى. وعان امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق ەمدەۋ، ستاسيونارلىق ەمدەۋ (الەۋمەتتىك سيپاتتاعى اۋرۋ تۇرلەرىنەن قوسپاعاندا)، ستاسيوناردى الماستىرۋشى كومەك (بۇل جەردە دە الەۋمەتتىك سيپاتتاعى سىرقات تۇرلەرىنەن باسقا اۋرۋلار بويىنشا)، قالپىنا كەلتىرۋ ەمى، مەديسينالىق وڭالتۋ، ءپاللياتيۆتى كومەك، مەيىربيكەلىك كۇتىم، جوعارى تەحنولوگيالىق كومەك تۇرلەرى كىرەدى.

ساقتاندىرۋ پاكەتىنە كىمدەر يە؟

اتالعان قىزمەت ءتۇرىن مىندەتتى جارنا اۋدارعان بارلىق ق ر ازاماتتارى، شەتەلدىكتەر مەن ەل اۋماعىندا تۇراقتى تۇرىپ جاتقان ازاماتتىعى جوق ازاماتتار پايدالانا الادى.

مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قالاي تولىقتىرىلىپ وتىرادى؟

جۇمىسسىز جانە الەۋمەتتىك قورعالاتىن ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەت جارنا تولەيدى. جۇمىس بەرۋشىلەر جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن، جۇمىسشىلار وزدەرى ءۇشىن مىندەتتى جارنالار اۋدارادى.

جۇمىسبەرۋشىلەر مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا قانشا اقشا اۋدارادى؟

جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ اۋدارۋى ءتيىس مىندەتتى جارنالارى كىرىستىڭ بەس پايىزىن قۇرايدى. ءبىراق، بۇل كورسەتكىش بىرتىندەپ ەنگىزىلمەك. ياعني، 2017 جىلى ەكى پايىز، 2018 جىلى ءۇش پايىز، 2019 جىلى ءتورت، 2020 جىلدان باستاپ بەس پايىز اۋدارۋ قاراستىرىلعان. بۇل اۋدارىمدار كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىن ەسەپتەگەندە شىعارىلادى.

جۇمىسشىلار قانشا جارنا تولەيدى؟

جارنانىڭ جۇمىسشىلارعا ارنالعان ءتۇرى كىرىستىڭ ەكى پايىزىن قۇرايدى. جارنا اۋدارۋ 2019 جىلى باستالادى جانە العاشقى جىلى ەڭبەككەردىڭ تابىسىنان 1 پروسەنت قانا اۋدارىلادى.

مەملەكەت قورعا قانشا جارنا اۋدارادى؟

حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالاتىن بولىگىنە (مۇگەدەكتەر، جۇمىسشىلار، سوعىس ارداگەرلەرى، كوپ بالالى انالار، ت.ب.) ارناپ مەملەكەت قاراجاتىنان ورتاشا ەڭبەكاقىنىڭ جەتى پايىزى كولەمىندە جارنا اۋدارىلىپ وتىرادى. بۇل دا 2017 جىلى 5 پايىزدان باستالىپ، 2024 جىلعا دەيىن 7 پايىزدىق كورسەتكىشكە جەتكىزىلەدى.

الەۋمەتتىك-مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا مىندەتتى جارنالار اۋدارۋ 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇزەگە اسادى. ول قاراجات قر-ى ۇكىمەتى بىردەن-بىر قۇرىلتايشىسى ءارى اكسيونەرى بولىپ تابىلاتىن قوردا جيناقتالادى.

مەديسينالىق-الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭناماعا سايكەس مىندەتتى جارنا تولەۋدەن ازاماتتاردىڭ كەي بولىگى 15 كاتەگوريا بويىنشا بوساتىلادى. ولار: «التىن القا»، «كۇمىس القامەن» ماراپاتتالعان جانە «باتىر انا» مارتەبەسى بار، 1،2-دارەجەلى «انا داڭقى» وردەنىنە يە كوپ بالالى انالار، ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرى، مۇگەدەكتەر، جۇمىسسىزدار، ينتەرنات تاربيەلەنۋشىلەرى، كۇندىزگى وقۋ تۇرىندە وقيتىندار، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى، بالا اسىراپ الۋىنا بايلانىستى دەمالىستا وتىرعاندار، ءۇش جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىندەگى تۇلعالار، زەينەتكەرلەر، اسكەري قىزمەتشىلەر، ارنايى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى، مينيمالدى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىنەن باسقا تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە جازاسىن وتەۋشىلەر، ۋاقىتشا ۇستاۋ جانە تەرگەۋ يزولياتورىندا ۇستالۋشىلار.

ءسويتىپ، الداعى جىلى ەلىمىز مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشەدى. زاڭ اۆتورلارى بۇل جۇيە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتىپ، مەديسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا، ءتىپتى، ازاماتتاردىڭ ءومىر جاسىن ۇزارتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ انت-سۋ ىشۋدە.

دارحان مۇقان