سوڭعى ونشاقتى كۇننىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىنىڭ باسشىلارىن اقوردادا قابىلداپ، كەلىسسىوزدەر جۇرگىزدى. سونداي-اق پرەزيدەنت ۇلىبريتانيا، فرانسيا مەملەكەتتەرىنە رەسمي ىس-ساپارمەن بارىپ، ءبىرقاتار كەلىم-شارتتارعا قول قويدى. ساراپشىلار قازاق ەلىنىڭ رەسەي مەن قىتايدان وزگە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناس ورناتىپ، جاقىنداي ءتۇسۋىن دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى، اتالعان ارىپتەستىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ قانا قويماي ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزدى ارتىرۋعا جول اشادى.

وتكەن اپتادا استاناعا جاپونيا پرەمەر-مينيسترى سيندزو ابەنىڭ رەسمي ىس-ساپارمەن كەلىپ كەتكەنى بەلگىلى. اتالعان ساپاردان ءبىز جاپونيانىڭ قازاقيامەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ، ەكونوميكالىق بايلانىس جاساۋعا مۇددەلى ەكەنىن اڭعاردىق. ونىڭ ۇستىنە، كۇنشىعىس ەلى قىتايدىڭ ورتا ازياعا ىقپالىنىڭ كۇشەيگەنىنە الاڭداپ، وزدەرىنىڭ مۇددەسىن كوزدەپ وتىر. بۇل ارادا جاپونيامەن بايلانىستى نىعايتۋ ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن دە ءتيىمدى ەكەنىن ايتىپ وتكەن ءجون. ماسەلەن، كۇنشىعىس ەلىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ قىتايدىڭ قازاق ەلىنە جاساپ وتىرعان ەكونوميكالىق ۇستەمدىگىن ازايتادى.  

بۇعان دەيىن اتالعان مەملەكەت «ورتالىق ازيا-جاپونيا» دەگەن فورماتتا جۇمىس ىستەپ كەلگەن بولاتىن. الايدا جاپونيا قازاق ەلىمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ ءۇشىن بۇل فورماتتىڭ ازدىق ەتەتىنىن ءتۇسىنىپ، جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە مۇددەلى بولىپ وتىر. بۇل تۋرالى «ازاتتىق» راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاق-جاپون قاتىناستارىن زەرتتەۋشى ءلايلا نۇرعالييەۆا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا قازاق ەلىنە دە كۇنشىعىس ەلىمەن جاقىن قارىم-قاتىناس ورناتۋ ءتيىمدى بولادى. ويتكەنى جوعارى تەحنولوگيالى جاپونيا قىتايمەن ارا سالماقتى تەڭدەستىرۋگە ىقپال ەتە الاتىن بىردەن ءبىر ەل سانالادى.

– جاپونيانىڭ كوپتەگەن اقپارات قۇرالدارى پرەمەر-مينيستر ابە ەڭ اۋەلى ەنەرگو تاسىمالىن ديۆەرسيفيكاسيالاۋ ءۇشىن تابيعي رەسۋرستارعا باي ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بايلانىستى كۇشەيتۋدى قالايدى، سونان كەيىن عانا بۇل ەلدەرگە جۇڭگو ىقپالىن ازايتۋدى كوزدەيدى دەپ جازىپ جاتىر. جاپونيانىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اتالعان وڭىردە جۇڭگو ىقپالىن قاتتى كۇشەيگەنىنە الاڭدايتىنىنا نازار اۋدارتقىم كەلەدى. اۋماعىنان جىبەك جولى وتەتىن قازاقستان – ايماقتاعى ماڭىزدى ەل. وسىنى تۇسىنە وتىرىپ جاپونيا بۇرىنعىدان بەلسەندىرەك قيمىلداعىسى كەلەدى. سوندىقتان پرەمەر-مينيستر كويدزۋميدىڭ 2006 جىلعى ساپارىنان كەيىنگى بۇل ساپاردى جوعارى دەڭگەيدەگى ەكىنشى ساپار دەپ ويلايمىن، – دەيدى ءلايلا نۇرعالييەۆا.

                ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى جاپونيامەن بايلانىستى كۇشەيتۋ قىتايدىڭ ەلىمىزگە دەگەن ىقپالىن ازايتادى. ونىڭ ۇستىنە كۇنشىعىس ەلى – قىتايمەن ەجەلدەن باسكەلەس مەملەكەت. دەمەك، ءبىزدىڭ ەل وسى باسەكەلەستىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ، جاپونيامەن ارىپتەستىكتى نىعايتا ءتۇسۋى كەرەك. ويتكەنى، ساراپشىلار قىتايعا قاراعاندا جاپوپنيانىڭ «جۇمساق» قارىم-قاتىناس ورناتاتىنىن العا تارتىپ وتىر.

سونداي-اق، قازاق ەلى رەسەي مەن اقش-تىڭ اراسىنداعى باسكەكەلستىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ، ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قورعاۋى كەرەك. مىسالى، وسى اپتانىڭ باسىندا ەلورداعا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرري كەلىپ كەتتى. الپاۋىت مەملەكەتتىڭ جوعارى شەندى باسشىسىنىڭ قازاق ەلىنە ارنايى اتباسىن بۇرۋى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى. ويتكەنى، قازىرگىدەي شيەلەنىسكەن حالىقارالىق جاعدايدا رەسەيدىڭ ىقپالىندا قالىپ قويۋ ءقاۋىپتى. سوندىقتان دا قازاق ەلى بۇعان دەيىن جۇرگىزىپ كەلگەن كوپ ۆەكتورلى ساياساتتى باستى ۇستانىم ەتىپ وتىر. بەلگىلى ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالىنىڭ ايتۋىنشا ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ رەسەيگە جاقىنداۋىنا اقش الاڭداۋلى. ويتكەنى اتالعان مەملەكەت ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىن كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان ساياسي ۇيىم دەپ ەسەپتەيدى.

– كرەمل جاي عانا ينتەگراسيالىق قۇرىلىم ەمەس، شىن مانىسىندە بۇرىنعى سوۆەت وداعىن قالپىنا كەلتىرۋ، سول ارقىلى ماسكەۋدىڭ ساياسي ۇستەمدىگىن ورناتۋدى كوزدەيدى. بۇل ۇيىمعا باسقا مەملەكەتتەردىڭ سىني كوزقاراسى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە دجون كەرريدىڭ الدىنداعى مەملەكەتتىك حاتشى حيللاري كلينتوننىڭ «ايماقتى قايتا سوۆەتتەندىرۋدى كوزدەيتىن قۇرىلىمدارعا جول بەرمەيمىز» دەگەن پىكىرىن ەسكە تۇسىرۋگە بولادى. وسى ۇيىم توڭىرەگىندە وقتىن-وقتىن ايتىلاتىن ورتاق ۆاليۋتا، ورتاق قاۋىپسىزدىك تۋرالى ماسەلەلەر الەمنىڭ جەتەكشى مەملەكەتتەرىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزۋى ىقتيمال، – دەيدى راسۋل جۇمالى.

قازاق ەلى قۇدايدىڭ جازۋىمەن الەمدەگى ەڭ الپاۋىت مەملەكەتتەر – رەسەي جانە جۇڭگو ەلدەرىمەن كورشى بولىپ وتىر. مىنە، وسىنداي ايۋ مەن ايداھاردىڭ ورتاسىندا ءوزىڭنىڭ تاۋەلسىزدىگىڭدى ساقتاۋ ءۇشىن وزگە ەلدەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ قاجەت. سوندىقتان دا ەلباسى استانادا جاپونيا پرەمەر-مينيسترى سيندزو ابە مەن اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرريمەن كەزدى. سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسى ن.نازاربايەۆتىڭ ۇلىبريتانيا مەن فرانسياعا رەسمي ىس-ساپارمەن بارىپ، كەزدەسۋلەر وتكىزۋى الپاۋىتتار اراسىندا اۋىر اڭگىمە ءجۇرىپ جاتقانىن اڭعارتادى.

سەرىك جولداسباي

استانا