شىعىس ەلدەرىنىڭ مادەنيەتى مىڭداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان، ونىڭ ءار الۋاندىعى مەن بايلىعى، قۇپياعا تولى الەمى، كوز جاۋىن الاتىن اسەمدىگى جايلى ءوز الدىنا اڭگىمە ەتۋگە بولادى. شىعىس مادەنيەتىنىڭ الەمدىك مادەنيەت ساحناسىندا  الار ورنى ايرىقشا، ول ەشبىر باسقا حالىقتاردىڭ مادەنيەتىنە ۇقسامايدى، دارا جولى مەن سارا جولى قالىپتاسقان، ەرەكشە تىلسىم الەم.  سول سەبەپتى دە ادامزات بالاسىنىڭ قىر-سىرى شەكسىز وريەنتاليزمگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن تاڭدانۋى ۋاقىت وتكەن سايىن تولاسسىز كۇشەيمەسە، باسەڭدەگەن ەمەس.

شىعىس مادەنيەتى- كەمەل شىڭىنا جەتكەن اسا باي قۇندىلىقتارعا تولى تىلسىم الەم. زامانا پاراقتارى اشىلعان سايىن  ونىڭ  قايتالانباس ورنەكتەرى مەن ايشىقتارى ءوزىنىڭ  جۇمباققا تولى سىرلارىمەن ادامزات نازارىن باۋراپ الاتىن قاسيەتتەرىننەن ارىلماق ەمەس. شىعىس مادەنيەتىنىڭ  سان ءتۇرلى قاتپارلارعا يە كۇردەلi الەمi، باي ميفولوگياسى، قولدانبالى ونەرىندەگى ايشىقتاردىڭ قايتالانباس فورمالارى، ۇلتتىق اۋەندەرى - شىعىس مادەنيەتiنiڭ ايىرماشىلىعى بولىپ تابىلادى. تاڭعاجايىپ ولەڭ ناقىشتارى –عازالدارى،  سىرعا تولى بي ەلەمەنتتەرى، ءساندى دە سالتاناتتى ساۋلەت ونەرى، ءمۇسiندەر وبرازى، شىعىس ۇستالارىنىڭ قولىنان شىققان زەرگەرلىك بۇيىمدار، ۇلتتىق كيىمدەرى مەن اس ءمازىرى، كونەدەن مۇرا بولىپ كەلە جاتقان ءشاي سالتاناتى ءوز ادەمiلiگi مەن قاعىلەز تارتىمدىلىعىن ەشقاشان جوعالتپايدى، قايتا ۋاقىت وتكەن سايىن ءوز بوياۋىن قانىقتىرا  تۇسەتىنى كوڭىلدى ەرەكشە سەزىم ايشىقتارىمەن تەربەيدى.بۇل -  شىعىس مەملەكەتتەرىنىڭ مادەنيەتى مىڭجىلدىقتار اياسىندا دامىپ، ءوزىنىڭ  الۋان تۇرلىلىگى مەن، تالعامپازدىعىن،  تارتىمدىلىعىن ماڭگى ساقتايتىنىڭ بىردەن ءبىر كۋاسى.

     بۇگىندە وسىنداي كوركى كوز تارتارلىق سۇلۋ شىعىس مادەنيەتىنىڭ تىلسىم دۇنيەسى ءال –فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى شىعىستانۋ  فاكۋلتەتىنىڭ تورىندە كورىنىس تاپتى. فاكۋلتەت ءومىرىنىڭ ايناسىنا اينالعان  شىعىس مۇراجايى كۇننەن كۇنگە نۇرلانىپ، مۇراجايى قورى تولىقسىپ جاتىر. مۇراجاي تەك شىعىستانۋ ماماندار نەمەسە  ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە شىعىس مادەنيەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ءاربىر جان ءۇشىن تانىمدىق، تاربيەلىك ءمانى زور قۇندى  ماعلۇماتتارادى بەرە الادى.

تامىرى تەرەڭگە كەتەتىن، زەرتتەۋشىلەرى توپشىلاپ بولجاممەن ايتاتىن ەجەلگى شىعىس مادەنيەتىنىڭ تاڭعاجايىپ قۇبىلىستارى مەن سان قاتپارلى الەمىنىڭ شەڭبەرى كەڭ، ونى زەرتتەۋدىڭ وزەكتىلىگى ايدان انىق. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىندە ورىن تەپكەن شىعىس مۇراجايى –  بۇگىندە شىعىس حالىقتارىنىڭ رۋحاني جانە ماتەريالدىق مادەنيەتىنەن جان-جاقتى حاباردار ەتەتىن جادىگەرلەر جيناقتالعان جەرگە اينالدى. ەگەر ودان دا ارىگە بويلايتىن بولساق، 1989 جىلى ەلىمىزدە ەڭ العاش رەت شىعىس تىلدەرىن وقىتاتىن وقۋ ورنى دا وسى قارا شاڭىراعىمىز – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بولۋى دا تەگىن ەمەس ەدى. دانىشپان بابامىز ءال فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اتىنا زاتى ساي شىعىس مادەنيەتىن بويىنا تەرەڭ سىڭىرگەن، ءبىلىم مەن عىلىم ءنارىن سۋسىنداعان كەمەل جاس  بۋىندى تاربيەلەۋدى باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىر تارماعى رەتىندە  سانايدى. ءبىلىمدى تاربيەمەن تەرەڭ ۇشتاستىرا بىلگەن ءبىزدىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتتىڭ باستى ۇستانىمى – جاس ۇرپاق بويىنا شىعىس تىلدەرىمەن قاتار شىعىس مادەنيەتىن دە تەرەڭ ءسىڭىرۋ، ويتكەنى ءبىز- شىعىس مادەنيەتىنىڭ وكىلىمىز، شىعىس توپىراعىنان ءنار الىپ وسكەن وسكەلەڭ ۇلتتىڭ ۇرپاعىمىز. جاھاندانۋدىڭ قارىشتى قادامدارى اياسىندا ءبىز ءوزىمىزدىڭ شىعىستىق دىلىمىزدەن قول ءۇزىپ قالماي، قايتا قايماعىن بۇزباي ساقتاپ، كەلەسى بۋىنعا مۇرا قىلىپ قالدىرۋىمىز كەرەك. دەمەك، بۇل سوناۋ كونەدەن كەلە جاتقان ءداستۇر جالعاستىعى، ال ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ءداستۇر جالعاستىعىن ءارى قاراي دامىتۋ.

بيىلعى 2015-2016 جىلعى وقۋ جىلى –  شىعىس مادەنيەتى ونەرىن كوپشىلىك قاۋىمعا  ناسيحاتتاۋمەن ەرەكشەلەندى. فەستيۆال اياسىندا فاكۋلتەتتىڭ ورتالىق زالىندا شىعىس ۇلتتارىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى كورسەتىلىمى وتكىزىلىپ،  زال ەتنوگرافيالىق تۇرعىدا جابدىقتالدى.  سونىمەن قاتار فاكۋلتەتتىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى، ماگيسترانتتارى دايىنداعان شىعىس ۇلتتارىنىڭ اس ءمازىرى كورمەسى وتكىزىلدى جانە فولكلورلىق كونسەرتتىك باعدارلاما ۇيىمداستىرىلدى. فاكۋلتەت وقىتۋشىلارى مەن  ستۋدەنتتەرى جوعارى ورىنداۋشىلىق شەبەرلىكپەن ونەر كورسەتىپ جينالعان كوپشىلىكتى ءتانتى ەتتى.  تىلسىم ءارى تاڭعاجايىپ شىعىس مادەنيەتىمەن ەتەنە ارالاسۋعا سەپ بولعان فەستيۆالىمىز ەندىگى كەزدە جىل سايىن وتەتىن نۇرلى داستۇرگە اينالماقشى. فاكۋلتەت جانىندا قۇرىلعان «شىعىس مۋزەيى» شەتەلدىك قوناقتاردىڭدا ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋدا.  ماسەلەن، ۋنيۆەرسيتەتىمىزگە كەزىندە   ارنايى كەلگەنقىتايدىڭ Formasa television (تايۆان) تەلەارناسىنىڭ رەپورتەرلەرى سۇحبات الدى. تايۆاندىق قوناقتار قۇندى جادىگەرلەر جينالعان مۋزەيدى  تاسپاعا تارتتى. وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن قىتايتانۋ كافەدراسىنىڭ دوسەنتى داۋلەتوۆا فاتيما «شىعىس مۋزەيىنىڭ» قۇرىلۋى تۋرالى تىڭعىلىقتى اڭگىمەلەپ بەردى. تايۆان جۋرناليستەرى جالپى شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ قۇرىلۋ تاريحىمەن تانىسىپ، فاكۋلتەتتەگى كافەدرالاردى، وقۋ اۋديتوريالارىن، وقۋ زالدارىن، لينگوفون جانە ۆيدەوكابينەتتەردى ارالاپ، فاكۋلتەت باسشىلىعىمەن، وقىتۋشىلارمەن، ستۋدەنتتەرمەن جولىعىپ، تىلدەستى.

بۇگىندە   مۇراجاي قورىنا 3000-نان استام جادىگەر جينالىپ وتىر. بۇل كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتار جايت.جينالعان جادىگەرلەر جۇڭگو، كورەي، تۇرىك، اراب، ءۇندى، جاپون مادەنيەتتەرىنەن جان-جاقتى اقپارات بەرەتىن قۇندى زاتتار. ارينە، مۇنداي كۇردەلى ءىستىڭ جۇيەلى تۇردە جولعا قويىلىپ، نىق قادام باسۋىنا اتالعان ەلدەردىڭ مادەني ورتالىقتارى، ەلشىلىكتەرى، كونسۋلدىقتارى، جەكە فيرمالارى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەستەرى وراسان زور. مۇراجايدى اشۋداعى  فاكۋلتەتىمىزدىڭ ماقساتى – جۇرتشىلىق قاۋىمدى (تەك سول سالانى زەرتتەۋشى عالىمدار مەن ماماندار عانا ەمەس) شۇعىلالى شىعىس مادەنيەتىنىڭ  كوپ قىرلى، سان-سالالى بولمىسىمەن تانىستىرۋ ەدى. ويتكەنى بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە سول ەلدىڭ مادەنيەتىن، وتكەن –كەتكەن تاريحىن تەرەڭ مەڭگەرۋ شارت، سوندا عانا اتالعان  مەملەكەتپەن اراداعى قارىم قاتىناستاردىڭ قارقىندى دامۋى زاڭدى قۇبىلىس.

وسىلايشا ءبىزدىڭ فاكۋلتەت جەتىستىكتەرى شەتەل تەلەارناسى ارقىلى ءتورت تاراپقا تارالىپ جاتىر. الداعى ماقسات – اتالعان جەتىستىكتەر اياسىن كەڭەيتىپ، جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋ بولىپ قالا بەرمەك.

ايدا كەنجەبايەۆا

ءال-فارابي اتىنداعى شىعىستانۋ فاكۋلتەتى قىتايتانۋ كافەدراسىنىڭ دوسەنتى

ەلەمەس زۋبيراش

ماگيسترانت