Tórt múgedekti asyrap otyrǵan jigitke kómek kerek

/uploads/thumbnail/20170709033333823_small.jpg

QR DENSAÝLYQ SAQTAÝ JÁNE ÁLEÝMETTİK DAMÝ MINISTRLİGİNİŃ NAZARYNA

Danıar Maratuly 1985 jyly týylǵan. Otyzda orda buzar shaǵynda Danıar basyna kenetten mundaı synaq týady dep múldem oılamaǵan da bolar. Búgingi hali — múgedektik qamytyn kıgen otbasyn — anasyn, inisin, eki qaryndasyn kútip, baǵyp, asyrap otyr. Taǵdyrdyń isine ne shara!

Almaty qalasynda 2 shaǵynaýdanynda turyp jatqan Danıardy úıine arnaıy izdep bardym. Esiktiń aldynda jarty saǵattaı kúte turýymdy ótindi. «Qaryndastarymnyń astyn tazalap, jýyndyryp, kıimin aýystyryp jatyr edim», — dedi. Kútken jarty saǵat jarty jylǵa sozylǵandaı bop kórindi. Úıine kirgennen-aq múldem basqa álemge engendeı boldym. Aıaq kıimimdi sheshpeýimdi ótindi. Qolqany qabatyn aýyr sasyq ıis, úımelegen shybyn, úıilip jatqan las zattar, kúńgirt-qarańǵylaý bólme… Bólmeniń ortasynda 3 tósek tur. Joǵary jaǵyndaǵy tósekte aýrý anasy Gúljan. Gúljannyń tóseginiń janynda tamaqtyń las ydystary, plıtka pesh jáne bir qapshyq makaron. Odan tómende oń jaqta Dınaranyń tósegi. Dınara basyn dýalǵa tirep, tuńǵıyqqa batyp ketken. Sol jaqta Dananyń tósegi. Yńyrsyp, ary-beri aýnaýda. İnisi Damır asqanada uıyqtaıdy eken.

Gúljan

Anasyn aýrý meńdegen. Baýyr sırrozy, qant dıabeti, t.b. Ózdiginen júre almaıdy. Dárethanaǵa áýpirimdep, súıemeldep baryp qaıtqanynyń ózi taýqymet. Anyq oılaı almaıdy, durys sóıleı almaıdy. Esine túsken birdeńelerdi toqtamaı aıta beredi. Balasy Danıardy qaıta-qaıta izdeı beredi. Kózinen bir mezetke tasa bolsa, atyn qaıtalap aıtyp, shaqyra beredi. Balasy aldyna kelisimen esine túsken bir qylyǵy úshin ursa jóneledi. «Eden jýǵyshty nege laqtyryp tastaısyń?» «Mama, ol eki jyl buryn bolǵan nárse. Eden jýǵyshyń synyp, múldem jaramaı qalǵan soń, laqtyrdym». Osylaı jalǵasa beredi. Anasynyń jaǵdaıy tym nasharlamas úshin qymbat dáriler satyp ákelip ishkizedi.

Dana men Dınara

1-toptaǵy múgedekter. Ekeýi de júre almaıdy. Dana 26-da, Dınara 21-de. Ekeýiniń de denesi óspeı, shap-shaǵyn bolyp qalǵan. Ábden aryp, qur súıegi qalǵan. Eki qyz kóp sóılemeıdi. Ún-túnsiz. Psıhıkalary sharshaǵan. Yńyrsyp aýyrsynady. Ekeýi de bárin, ne bolyp jatqanyn túsinedi. Terezege qarap telmirip otyrady. Eki qyz da múgedekterge arnalǵan arbamen júredi.

Damır

Damırdiń basy aýyrady. Birneshe ret óz-óziniń kúre tamyryn kespekshi bolypty. Onysynan eshteńe shyqpaǵan soń, kópirden sekirip, ózine qol jumsaıdy. Alaıda aıaǵyn syndyryp, jany aman qalady. Qazir kóp júre almaıdy. Danıarǵa tamaq isteýge kómektesip turady eken. «Damırge baıqamaı aýyr sóılep qoıýdan qorqamyn. Ózine taǵy qol jumsap qoıar ma dep qaýiptenemin», — deıdi Danıar.

Meıirimsiz aq halattylar

Eki qyz — Dınara men Dana arnaıy emdeý mekemesinde (medbıkelik járdem) jatyp shyqqan eken. «Nege sol jaqta qala bermedi? Ne úshin shyǵaryp aldyń?» — dep suradym. «Top-tompaq qaryndasym arnaıy emdeý mekemesinde jatqan shaǵynda birte-birte aryqtap, qur súlderi qaldy. Denesin jara basyp ketti. Ózim zıarat jasaǵan saıyn, dárigerlerdiń óz bólmelerinen shyqpaıtynyn, naýqastardyń kútimsiz qalyp qoıatynyn óz kózimmen kórip júrdim. Tipti taza aýaǵa shyǵaryp, serýendetpeıdi de. Qaryndasymnyń kóz aldymda sónip bara jatqanyn kórip, ázirge boıda qýatym barda ózim qaraımyn dep sheshtim», — dep jaýap berdi.

Búginde olarǵa arnaıy dárigerler kelip, jaǵdaılaryn bilip turýǵa tıisti eken. Alaıda, Danıardyń aıtýynsha, olar munda kelýge jıirkenedi eken. «Qoımaı shaqyrǵanda ǵana keledi, al kóbine kelmeýge tyrysady», — deıdi Danıar.

«Qoqystan nan terdim»

Danıardyń kóziniń nury semip ketken. Arǵy jaǵynda ot joq. Taǵdyrdyń osy synaǵyna kónip, synyp ketkendeı. Aýrý anasyna, aýrý inisine, múgedek eki qaryndasyna qandaı qıyn jaǵdaıda bolsyn qaraýǵa nyq bekingen. Odan aryǵa jospar qurmaǵan. Bir qaıyrymdy kisi munyń jaǵdaıyn kórip, jumysqa alypty. «Qaryndastaryńa kómekke barýǵa ara-arasynda suranyp tursań, jiberip turamyn» degen eken.

Tórt adamǵa tamaqqa azyq-túlik alyp kelý, 3 mezgil tamaq daıyndaý, ydysyn jýý, eki qyzdyń úlken-kishi dáretin tazalaý, kıimderin aýystyrý, kıimderin jýý, tósekterin tazalap aýystyrý, shomyldyrý. Osy isterdi kún saıyn isteýmen ýaqyty ótedi.

«Men kún saıyn oılanamyn, mıym ashyp ketedi. Eki qaryndasymdy aýrýhanaǵa, memlekettiń qaraýyna ótkizsem, taǵy da durys kútim jasamaı qoıa ma dep qorqamyn. Bulardyń kútimi bar, anamnyń úzdiksiz aıqaıy bar, keıde bárin tastap ketip qalǵym keledi. Biraq olardy tastap qaıda baram?!» — dep qynjyldy Danıar.

«Bári bizben aralaspaı ketti. Dostarymnyń ózi de menen qashady. Tanystaryma 500-1000 teńge qaryz bolyp, qaıtara almaı qalamyn. Qolyma 200 teńge tússe de úıge nan alýǵa tyrysamyn. Qatty qınalǵan kezimde úıdiń janyndaǵy qoqys jáshigin aýdaryp, nan qaldyqtaryn terdim. Jurttan uıalyp, túnde jasadym. Nan pisiretin bir naýbaıhananyń adamdary tegin nan berip kómektesti», — dep, Danıar aýyr estelikterdiń bir parasyn esine aldy.

Qaıyrymsyz týystar

Danıardyń týystary barshylyq. Biraq birde-bireýi kómek qolyn sozǵan emes. Ózderi toı jasasa, bulardy shaqyrmaıdy. «Basqa — basqa, biraq qany týys aǵaıynnyń, jylý jınamaı-aq qoısyn, jaqsy sózben járdem bermeýi bárinen janǵa qatty batady. Túsinemin, olar kómektesýge mindetti emes shyǵar. Biraq…» — dep, taǵy da aýyr oılardyń astynda ezildi Danıar.

Páterlerin tartyp almaqshy

Týystary kómek bermek túgil, zıanyn tıgizbek nıette. Danıardyń turyp jatqan páteri anasynyń anasy, ıaǵnı naǵashy ájesiniń atynda. Bir týystary úıdi ózderiniń atyna aýdaryp alýdy kózdep, Danıar úıde joq kezinde úıge kelip, anasyna zańdyq qujattarǵa qol qoıdyrtyp alypty. Týystarynyń kózine bul otbasy qurıtyn otbasy bolyp kórinse kerek. Eki qyzǵa tólenetin járdemaqydan da birneshe aıǵa sol týystarynyń kesirinen qaǵylypty. Paıdasy túgili zıanyn tıgizip júrgen mundaı adamdardy Qudaıdyń ádildigine qaldyrdyq.

Memleket tarapynan kómek kerek

Iá, Danıardyń otbasyna shuǵyl kómek kerek. Keshendi kómek. Áıtpese bul áljýaz otbasy joıylyp ketýi ábden múmkin. Dana men Dınarany jaqsy kútim jasaıtyn memlekettik saýyqtyrý mekemesine ne aýrýhanaǵa ornalastyrý kerek. Damırdi medısınalyq teksertýden ótkizip, mıynda aýytqýshylyq bar-joǵyn teksertý qajet. Anasy Gúljandy aýrýhanaǵa jatqyzyp, em-dom jasalýy kerek. Sebebi Danıar olarǵa uzaq ýaqyt qarap júre almaıdy. Onyń ústine, ol dáriger emes. Adam mundaı kúızeliske túsiretin jaǵdaıdan bir kúni shyndap synyp ketýi de múmkin. Otbasynyń barlyq sharýasymen, qujattarymen júgirýge Danıar eshqashan úlgermes. Quzyrly organdardyń járdemi, arnaıy mamandardyń kómegi, janashyr azamattardyń materıaldyq jáne rýhanı demeýi qajet.

Mynaý Ramazan aıynda saýapty ister jasaýǵa qulshynatyn adamdar úshin bul taptyrmas múmkindik. Qoǵam degen birtutas dene sekildi. Bir múshesi aýyrsa, barlyq denesi syzdaıdy. Danıardyń aýyr júgin kópshilik bolyp jeńildetpesek, onda musylmandyǵymyzǵa, adamdyǵymyzǵa syn. Paıǵambarymyz aıtqandaı, «eń jaqsy adam — ózgelerge paıdasyn tıgizetin adam» dárejesine jetýge umtylaıyq.

Anyqtama:

Gýbaıdýllın Danıar Maratovıch

22,11,1985

Kazkom kartochka