Almatyda 18 shilde kúni bolǵan oqıǵadan beıhabar jan qalmaǵan shyǵar. Qazaqstanda da, elden syrt jerde de. Soǵan qaramastan, bul oqıǵanyń kúmán týdyratyn, anyq emes tustary da joq emes.

Á degende resmı aqparattyń kesheýildegeni, eldi úreı bılep, áleýmettik jeli arqyly shyndyqqa janaspaıtyn túrli aqparat taraǵanyn bárimiz aıtyp jatyrmyz. Keıbireýler sol jalǵan aqparatqa sengen adamdardy aıyptap álek. Ol óz aldyna bólek áńgime. Biraq, resmı aqparattyń kesheýildeýinen osyndaı úreıli jaǵdaı týǵanyn aıtýymyz kerek.

Al, endi Almatydaǵy oqıǵanyń kóptiń kóńiline kúdik uıalatqan túsiniksiz tustaryn tizip kóreıik.

Terrorıst nesheý?

Osy suraq áli de kópti mazalaıdy. Á degende birinen soń biri eki adamnyń ustalǵany týraly aqparat tarady. «Biri – qylmysker, ekinshisi – sonyń sybaılasy» dep jazyp jatty aqparat quraldary. Keıin onyń bireýi eshqandaı da qylmysker emestigi aıtyldy. Bireýler «prostoı prohojıı» dese, endi biri «lańkes qorqytyp ertip júrgen taksıshi eken» deýde. İshki ister mınıstri Q. Qasymov lańkestiń bireý ekenin aıtyp, ustalǵan ekinshi adam taksıshi degen aqparatty rastady. VKdaǵy paraqshasy jyr bolǵan Erjan Qoshaev – sol. Aıtsa da, ustalǵan sátte onyń qaltasynan jeke bás kýáligimen birge arab tilinde qoldan toltyrylǵan áldebir qaǵaz tabylǵany jarıalandy. Ol qaǵaz ne qaǵaz, ustalǵan adamnan alynǵany ras pa? Ras bolsa, qaltasyna búktep salǵan ba, qolyna ustap júrgen be? (sýreti tarap jatqan ol qaǵazdyń qatty qyrtystalmaýy dápterden sol sátte jyrtylǵandaı áser qaldyrady). Ol da aıtylmady. İshki ister mınıstri Q. Qasymovtyń «Ustalǵan eki adamnyń bireýi qylmysqa qatysy joq, taksıshi eken» degenine qaraǵanda aldaǵy ýaqytta ol qaǵaz týraly áńgime aıtylmaıtyn da sıaqty.

Terrorshynyń jalǵyz ekenine kúmándi kúsheıtetin taǵy bir sebep bar. Ol – avtomat. Kalashnıkov avtomatynyń magazınine bir salǵanda 30 oq salynady. Qaza bolǵandar sany – 5 adam, bireýi aýrýhanada oqıǵa bolǵan kúnniń erteńine qaza boldy, ony jáne kúdiktiniń ózin qospaǵanda sol kúni aýrýhanaǵa taǵy 6 adam túsken. Barlyǵy 12 adam. Alǵashqy qurban – Almaly AİİB-daǵy polıseı tapanshadan atyp óltirildi. Kúmán da osy jerde týady. Kásibı mergen bolmasa otyz oqtyń 11-i nysanaǵa dál tıýi qıyn jaǵdaı. Onyń ústine kýágerler atqyshtyń aspanǵa, dalaǵa, kólikterge beı-bereket oq atqanyn aıtyp otyr. Oqıǵa ornynda túsirilgen vıdeolarda da avtomat daýsy kóp estiledi. Avtomatty rejımde oqtyń kóp shyǵyndalatyny dáleldep jatýdy qajet etpeıdi. Kúdiktiniń basqa jaralanǵan, qaza bolǵan polıseılerdiń qarýlaryn, oq-dárilerin alyp ketkeni týraly resmı málimet taǵy joq. Al, alǵashqy polıseıdi atqan tapanshasyn qylmysker sol Almaly aýdandyq İİB janynda tastap ketkenin Q. Qasymov ózi aıtyp otyr.

Eskertý: Vıdeoda beıádep sózder aıtylady

Ǵalamtordy kezgen taǵy bir vıdeoda qolyna qarý ustaǵan bireýdiń kóshe boılap ketip bara jatqany túsirilgen. Ol vıdeoda alystan avtomat atqandaǵydaı daýystardy estısiz. Abaı dańǵyly boıynda ketip bara jatqan avtomatty jigit resmı málimetterdegi «jalǵyz terrorıst» bolsa, ana myltyq daýsy ne daýys? Kim kimmen atysyp júr?

Odan keıin, «qylmysker» Almaly aýdandyq İİB-den shyqqanda onyń artynan eshkim qýmaǵan ba? Ol nege kóshede jaıbaraqat júr? Arnaıy kólikterdiń sırena daýsy nege estilmeıdi?

«Qaza boldy» degen júrgizýshi qaıda?

Qaza bolǵandar týraly aqparat ta birkelki emes. İİM, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligi de bul máselede qandaı da bir naqtylaý jasamady. Qazir belgilisi – 4 polıseıdiń, bir shekarashy men bir zeınetkerdiń (ishki ister organdarynyń ardageri – red.) qaza bolǵandyǵy. Al, sol kúni İİM baspasóz qyzmeti taratqan habarlamada «qylmysker qala turǵynynyń jeke kóligin tartyp alý úshin shabýyl jasap, júrgizýshi alǵan jaraqattan qaza tapty» degen aqparat keıin naqtylanbady.

«Jalǵyz terrorıstiń» jedel áreketi

Lańkestik áreket týraly alǵash habar taraǵanda el ishin túrli úreıli aqparattar kezdi. Lańkesti eshkim jalǵyz dep oılamady. Tipti, «100 shaqty qarýly adam «Juldyz» yqsham aýdany jaqta júr eken» degen aqparat tarap, keıin ol joqqa shyǵaryldy. Sonda da terrorshynyń jalǵyz bolǵanyna senbeıtinder kóp. Oǵan sebep – atys bolǵan jerlerdiń ara qashyqtyǵy. Atys bolǵan Almaly aýdandyq İİB, UQK departamenti, Memlekettik kiris departamentiniń (salyq basqarmasy) aralyǵy anaý aıtqandaı jaqyn emes. İİM málimdemesi boıynsha, kúdiktiniń osy úsh orynda atys jasaýyna bar-joǵy 25 mınýt ýaqyt ketken eken. Kópshilik bir kólikten túsip, kelesi kólikke minip, arasynda jaıaý júrgen, jaı júrmeı polıseılermen atysqan, jolaı kezikken kólikterge qarý kezengen kúdiktiniń mundaı shapshańdyǵyna qaıran qalyp otyr.

Resmı málimdemelerdegi qylmys «marshrýtyna» enbeı qalǵan taǵy bir oryn bar. Ol – Maqataev-Muqanov kósheleriniń qıylysya. Internette qalanyń osy aýdanyna da polısıa jasaǵy baryp, joldy japqany túsirilgen vıdeo tarap júr. Onda atys boldy ma, joq jaı ǵana qaýipsizdikti kúsheıtý sharasy ma (osy jerde emhana ornalasqan – red.), ol jaǵy taǵy belgisiz.

Qolǵa túsken «qylmyskerdiń» jaralanǵany ras pa?

Kóptiń kóńiline kúdik uıalatqan taǵy bir jáıt – kúdiktiniń jaraqat alýy.  Áleýmettik jelide taraǵan foto, vıdeolarda jaralanǵan polıseılerdiń aınalasy qan bop jatqany anyq kórinedi. Al, ashyq derekkózderdegi vıdeo, fotomaterıaldarda ustalǵan terrorıstiń denesinen de, jerden de qan kóre almadyq. Taǵy bir túsiniksiz tusy, salyq basqarmasy janynda «qylmyskerdi» ustaǵan polıseı Nursultan Qartbaev starshına Aıan Galıevpen atysyp,  jaralanǵan kúdiktiniń jerde jatqan eki tapanshany almaq bolǵanyn, sol kezde qolyna kisen salǵanyn aıtady. Ol qaıdan kelgen tapanshalar? Kúdiktiniń ustalǵan sáti túsirilgen vıdeodan da jerde eki tapansha jatqanyn kóremiz.

Shekarashyny kim óltirdi?

Lańkestik oqıǵa kezinde shekara qyzmetiniń sardary aǵa leıtenant Azamat Ázimjanov qaza tapty. Qaýipsizdik keńesiniń jedel jıynynda İİM Q. Qasymov kúdikti onyń kóligine otyryp, UQKD-den Abaı dańǵylyna deıin jetkenin, sol jerde shekarashy qarsylyq kórsetkenin aıtty.

Keıin ol shekarashynyń kúdiktiniń qolynan qaza bolǵany habarlandy. Óltirilgen shekarashynyń da vıdeosy ınternette júr. Onda marqumnyń kólik rólinde qaýipsizdik beldigin taǵyp otyrǵany anyq kórinedi. Eger «qylmysker» onyń kóligine mingen bolsa, beldik taǵyp otyrǵan júrgizýshi oǵan qalaı qarsylyq kórsetkeni taǵy túsiniksiz.

Eskertý: Vıdeony júregi nashar kisiler men balalardyń kórmegeni abzal

Terakt bolǵaly eki kún ótse de atalǵan oqıǵanyń osyndaı túsiniksiz tustary barshylyq. Qazir ınternet qoldanýshylarynyń da, bylaıǵy jurtyshylyqtyń da nazary «Lańkes atys kezinde «Allahý akbar!» dep aıqaılady ma, joq pa?» degen daýǵa aýyp ketkendeı. Oqıǵa ornynda túsirilgen vıdeolarda shynymen ondaı sóz estilmeıdi. Kúdikti olaı aıqaılaǵan kúnniń ózinde de kólikterdiń shýynan onyń daýsy jazylmaı qalýy da múmkin. Tergeý aıaqtalǵansha tıisti organdar el kóńilindegi osy kúdikti seıiltedi degen senimdemiz.  

Darhan Muqantegi