«Qazaqty qyrǵan Mırzoıan eskertkishi Aqtóbede neǵyp tur?». Osy suraqqa jaýap izdegen 365info.kz saıty Aqtóbe qalasynyń ortalyǵyna L. Mırzoıannyń qurmetine eskertkish-tastyń qoıylýyn synǵa alady.
Sońǵy kezderi áleýmettik jelide kóp bólisip, qatty synǵa alynǵan taqyryptyń biri — Aqtóbe qalasynyń qaq ortasynda ornalasqan Levon Mırzoıannyń eskertkishi.
Árıne, aqtóbelikterdiń bul usynys-tilekterin qabyl alyp, ótken tarıhtaǵy qandyqol basshynyń belgisin aty-zatymen joısaq, táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy qarsańynda osy óńir úshin úlken syı bolar edi.
Biraq bul bir aqtóbelikterdiń ǵana talap-tilegi emes. Mysaly, qazaq zıalylaryna qynadaı tıgen sovet júıesiniń ókili atyndaǵy kóshe ataýyn Almaty, Soltústik Qazaqstan men Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń birqatar qalasy men aýdandary almastyrýdy surap kele jatqanyna biraz ýaqyt boldy.
Rasynda, 2015 jyly Astanada Mırzoıan kóshesi Qanysh Sátbaev atamyzdyń esimimen aýystyryldy. Ol kezde kóshe ataýyn aýystyrýǵa armán dıasporasy qarsy shyǵyp, Mırzoıannyń qazaqqa jasaǵan jaqsylyqtaryn eskerýdi suraǵan.
Biz bul rette Mırzoıandy osylaısha aqtap alǵysy keletinderge Ǵabbas Qabyshulynyń QR Májilisiniń tóraǵasy, marqum Oral Muhamedjanovqa kezinde joldaǵan úshbý hatyn qaz-qalpynda usyný arqyly jaýap bergimiz keledi.
Reseıdiń tarıhshy-jornalshysy Iýrıı Jýkovtyń «Inoı Stalın. Polıtıcheskıe reformy v SSSR v 1933-1937 gg.» dep atalǵan kitabynda Qazaqstandy 1934-1938 jyldary bılegen Levon Mırzoıannyń 1937-jyly Kremlge hat jiberip, «halyq jaýlarynyń» 2446-syn atýǵa, 4403-in jer aýdarýǵa ruqsat suraǵany aıtylǵan. Jıyny — 6749 kisi (tizim joq, san bar).
Al Ejov ony 7650 kisige jetkizip, bekitip qaıtarǵan.
Mırzoıan odan soń Stalınge qupıa jedelhat joldap, «rysqulov-nurmaqovtardyń revolúsıaǵa qarsy ulshyldyq-fashıstik uıymy baryn» málimdegen. Ol «uıymnyń múshesi», respýblıka Ortalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy Qulymbetovti ornynan bosatýdy suraǵan. Bosattyryp alyp, atqyzyp tastady.
Iaǵnı Mırzoıan 7650 adamdy tizimdep, mysaly, aqyn-jazýshylarymyzdan: Ahmet Baıtursynov, Maǵjan Jumabaev, Sáken Seıfýllın, İlıas Jansúgirov, Beıimbet Maılın jáne basqalardy "jutty".
Biraq qazekem, qalaısha ekenin túsinbedim, malyn tartyp alyp ashtan qyrǵan Goloshekındi «qý jaq, jaýyz» dep durys dattady da, malyna tıispeı, azamattaryn qyrǵan Mırzoıandy «Myrzajan» dep maqtady.
Tanymal qart jýrnalshy Madat Aqqozın «Vernýt ız zabvenıa» atty kitabynda (Jumabaı Shaıahmetov týraly) bylaı depti: «Mırzoıan posle takogo predshestvennıka (Goloshekındi aıtady, — Ǵ. Q.) ıavılsá, kak spasıtel naroda. Poıavılas rabota. Otmenılı kartochkı na hleb, ego prodavalı v magazınah za dengı. Nachal nalajıvatsá byt lúdeı. No na smený massovomý golodý prıshel massovyı arest s rasstrelamı».
Sóıtken Mırzoıan týraly búgin de madaqtaý maqala jazylýda, Almaty, Astana kóshelerinde aty bar. Men osy kereǵarlyqqa da ashynyp, ár qyrynan birneshe maqala jarıaladym.
Almaty qalasynyń ákimdigine hat jazdym. Eshqaıdan eshkim lám demedi. Baıaǵy: «Áı, qaıtesiń, sony qozǵap?».
Osy oraıda babamyz ál-Farabıdiń: «Sen dosyńnan qaýiptenbe, qatty bolsa, satyp keter; jaýyńnan seskenbe, qapyńdy tapsa, óltirer; sen nemkettilikten qaýipten, túbińe sol jeter!» degen qaǵıdasy eske túsedi„ dep jazady ǵalym.
