ǴAIBAT

Qaıda barsam ǵaıbatqa «kúmp» etemin,

Basyp baryp otyram qyrt etegin.

Týra baryp tozaqqa kiretindeı,

Syldyrlatyp júr pende  kilt—ósegin.

Aýyz sondaı mashyqqan sóz órtine,

Ózi ıe bolmaıdy óz erkine.

Sýdan taza, sútten aq bolyp alǵan,

Qulaqtaryn qunyqqan kórem túge!..

Erteń jáıli, el jáıli qyzyqpaıdy,

Ul umtylmas, ómirdi qyz uqpaıdy.

Jańa ǵana tirlikke qosh aıtysqan,

Adam etin shıki jep tuzdyqtaıdy.

 SHÁKİRT—SHARANA

Shákirtpin dep aıtý úshin danaǵa,

Sáýlesine tereze ashsyn sanaǵa.

Ana sútin ańsaǵandaı umtylsyn,

Nadandyqta sekildi bir sharana.

Ómir máni kóp bilýden turmaıdy,

Dert múminniń júrek túbin tyrnaıdy.

İzgi amal  atqarǵan jan óshpeıdi,

Kópirgender ózin  ózi urlaıdy.

HASHİR—KÓKTEM

Sur bulttar jer betine jasyn tókken,

Búrkeldi  qyr men dala jasyl shóppen.

Órikter aq gúl ashyp eń aldymen,

Tiriltti tábıǵatty Hashir—kóktem.

Kókten nur, jerden jylý sybyrlasty,

Tamyrǵa topyraq ana sýyn basty.

Jaıylyp japyraqtar jan-jaǵyna,

Taý-toǵaı ǵajaıyp bir sulýlasty...

Alty aı qys ólip bári tynyshtalǵan,

Tamshymen qan júgirdi «tyrs» tamǵan.

Muz erip, kún uzaryp, samal soǵyp,

Taǵalam ókpesine tynys salǵan.

Ólgen jan attaǵan soń kór esigin,

Kelgen jurt úıip bolsa tóbeshigin.

Pendeler qyryq qadam attaǵan soń,

Umytpa Perishteniń keletinin!..

Áne sol Hashir kúniń shyn kóktemiń,

Suralar paryzyń men mindetteriń.

Elshige  qulaq qoıyp bul pánıde,

Allany qanshalyqty qurmettediń?!

PENDENİŃ KÓZDEGENİ TANYMALDYQ

Oqyǵan ebi barlar tanylsam dep,

Sapynan myqtylardyń tabylsam dep,

Ónerdi ıgerýge órge umtylmaı,

Kúndespen  jaǵa jyrtar alysam dep...

Tanylý—bilim  izdeý biliktilik,

Taspalap órim órý tilip-tilip.

Tanylý—adamdarǵa  qyzmet etý,

Bastaryn yntymaqqa biriktirip!

Tanylý—ánshi bolý emes sirá,

Elikteý paıda boldy  eles mura.

Tanylý—aqyl, bilim, eńbek etý,-

Júrektiń qalaýynan keńes sura!

Salmaıdy ózin otqa, ıman etken,

Súnná jol suryptaıdy mıǵa jetken.

Nápsiniń quly bolǵan talaı talant,

Jutylyp túpsiz tereń quıǵa ketken...

Eshteńke joǵaltpaıdy Ony tapqan,

Ózgeshe ómirine óris ashqan.

Onsyz ol neni tapty bul jalǵannan?

Qurqalar múmkindigi toly shaqtan!

***

ADAMDA  IMAN  BOLMAI...

Jer deımiz, otan deımiz bek sendirip,

Sonda da taı urlaımyz kóshten jyryp.

Sózimiz «otanshyldyq»  ottan ystyq,

İshimiz tolǵan iriń, óshpendilik.

Dúr sóılep, sheshendenip bezildeımiz,

Tek qana baspaıda úshin kóz ilmeımiz.

Baqytsyz basy aýyrǵan ash-aryqqa,

Jabyrqap, júrek syzdap ezilmeımiz!..

Jibekteı jipke aınalyp esilmeımiz,

Sý bolyp órt tutansa óshirmeımiz.

Adamǵa qabaq shytyp qarsy kelgen,-

Iilip iltıpatpen keshirmeımiz.

«Qyzym!»-der, ádebiń joq qyzǵa arnalǵan,

Kógerip kóńilderde muz-qar qalǵan.

Qurmet joq aınalańda adamdarǵa,

Kózińnen kek kóriner yzǵarlanǵan.

Kúshiń bar, aqshań da bar, aıbynyń da,

Ómirdiń shala massyń aıdynyn da.

Júrekter qatyp-semip bezge aınalǵan,-

İzi joq qýanysh pen qaıǵynyń da!

Tartady óz ishine bul kún demin,

Kóp eken jasaǵannan, búldirgenim!

Adamda ıman bolmaı súrkeıli eken,-

Allasyz ómir óksik,  bir bilgenim!..

Bári bar, biraq bizde Kórkemdik kem,

Hashir bar,

 bolmaısyńǵoı ólseń bitken.

Berilgen jaryq álem  ıman úshin,-

Jaratqan adamdardan ólshem kútken!..

***

NÁPSİGE  JEM  BOLADY  JEŃİLTEKTER

Nápsimdi tıa almaıtyn naquryspyn,

Joldasy shaıtan deıdi asyǵystyń.

Mánine máseleniń oı júgirtpeı,

Tamyryn zaqym ettim asyl istiń!..

Oılamaı uly murat  oralymyn,

Oısyraı jeńiledi olaq ulyń.

Álemniń qojasyndaı álden aspa,

Birisiń bul pánıdiń qonaǵynyń...

Ár istiń nápsi kózi—qunyqtyrar,

Ustamdy qutylady qunyttylar.

Boıyńda kórkem minez Sabyr bolsa,-

Adamdy týra jolǵa buryp turar!..

***

AQIQAT, AR ABAIDYŃ « RASYNDA»

Kóz saldym ótken kúnniń shatpaǵyna,

Shımaılar syr aıtady aqtaryla.

Túsirgen bul zamannyń batpaǵyna,

Ýaqyttyń tań qalamyn satqanyna!

Kóz úshin mynaý ǵalam myń qulpyrǵan,

Al, ishke kórsetpeıdi qurǵyr tuman.

Ot-tozań aralasyp tumshalaıdy,

Janar taý atylǵandaı myń jyl tynǵan.

Bar álem  alaqanda aıparadaı.

Kúızelip kúrsinedi qaıtalap Aı.

Aqymaq buzyqtyǵyn jasyrǵandaı,

Oıpyr-aı, ony Halyq baıqamaı ma?

Sý ótken shirip jatyr sóz úımegi,

Tútindep ortasynan ezilgeli.

Qurdymǵa ketti búgin túkke alǵysyz,

Ózinshe «qundy»  lebiz kezindegi...

Aınalyp kele jatyr shyn asylǵa,

Aqıqat, ar Abaıdyń «RASynda».

Ketedi jelik bitken jelge ushyp,

Qalmaıdy Qaharlanǵan surapylda!..

ASPANNAN ÚN ESTİLER

Naızaǵaı  shatyrlady Qaharlanyp,

Sýlanǵan  sur bulttardy qatarǵa alyp.

Daýysy jerdi aıyryp jibererdeı,

Jarq etip jaı túsýde qataldanyp!..

Bir beıbaq «tabıǵat»-dep  selt etpeıdi,

Áńgime Qudaı jáıli ertek deıdi...

Bolsada oqyp alǵan bes deplomy,-

Tumshalap nadandyǵy kórsetpeıdi,

Ózinde, tábıǵatty kim jaratqan?

Aýysty nege tynbaı tún men aq tań?

Sıyrlar móńireıdi, qoı mańyrap,

Adamnan sóz shyǵady til men jaqtan!..

Bilgenge bul jershary—keme, saraı,

Demeıdi bas qatyryp nege solaı?

Osydan júz jetpis jyl buryn týǵan,

Aıtyp ed  «Alla bar»-dep keńes Abaı!

Qulaq joq qunyt qoıyp tyńdaıtynǵa,

Aınaldy pende moınyn burmaıtynǵa.

Jer beti jezókshemen, paraqorlar,

Kýá bop júrmiz kúnde mundaı sumǵa.

Aspannan ún estiler kúńirengen,

Tiksiný baıqalmaıdy tirilerden.

Allaǵa tili kelmeı attanady,

Ajaldyń kezinde sol kúni kelgen...

Baramyz jar jaǵalap qulasynmen,

Pendeler, júregińde RASYŃ kem.

Dúnıe qaýip-qater, apattardan,-

Múminniń saqtalyp tur duǵasymen!..

***

NEGE?

Nege jazyp júrmin óleń, shyǵarma?

Álsiz janym zil qoǵamǵa shydar ma?

Dáýir sondaı qatigez bop barady,

Shyryldatyp naıza suǵyp shyn arǵa.

Dinsiz bitken Haq Islammen óshtesken,

Jarylysta jazyqsyzdy oq tesken.

Fanat-pirler ańqaýlardy aldaýda,

Dúmshelerge ıman nury kóshpesten.

Jankeshtimen dinge kúıe jaqtyrǵan,

Kókpar bolyp kókeshki men laq qurban.

Atý, jarý adamzatqa úreı sap,-

Kisilikti kúresinge laqtyrǵan.

Bul oıynǵa kirmeı qalǵan barma «BEK»?

Toıar emes ishken saıyn qanǵa  Kek.

Kórkemdikten jurdaı bolǵan kókbettiń,

Kemeleri soǵylýda jarǵa kep...

Aq dinimdi aǵym, saǵym kirletti,

Bul ne sumdyq, bir-birine tym kekti?!

Suqsaýsaqtar shúrippege suǵylyp,

Tıymy joq sala-qulash til ketti...

Tapqanym dert, keshkenim sor Oı baǵyp,

Júrekterden meıirimdi joıdy anyq.

Baqytty shaq bastan ótken ekenǵoı,

Baıaǵyda júrgen kezde Qoı baǵyp...

Allaǵa emes, ıdeıaǵa qul Adam,

Barlyǵy da shyńǵa jetpeı qulaǵan.

Topyraqty taza tánin adamnyń,-

Haram astyń shirindisi bulǵaǵan.

Sondyqtan da qanym, mıym ýlanǵan,

Júregime kirip alǵan qý jalǵan.

Rahym etip qutqar bizdi ıá, Qudaı,-

Seniń qulyń bolyp edim týǵannan!..

***

BEZİNÝ

Shashlyk dep shashylady, kúıgen et jep,

Adamdar ketkisi bar úıden eptep...

Pendeler dalabezer,  jardy aldaıdy,

Úırenip ótirikke kúıgelektep.

Tartady shól bassyn dep syralatyp,

Osy dep ómirdegi sirá baqyt.

Shytynap shymyr júrek aırylady,

Qaǵylǵan «qumar» degen  syna batyp.

Mal shashyp jalbyr shashtyń etegine,

Baıaǵy qurdym qumǵa ketedi de...

Baıqustyń saıda sany, qumda izi,-

Senimniń setinegen ótemine...

Qorqaýdyń  tıyn tússe qaltasyna,

Umtylar óleksege qan sasyǵan.

Jalǵannan jany kúırep óter túbi,

Jaı tappaı adamdyqtyń kartasynan!..

Dáýletbek Baıtursynuly

aqyn, QJO-nyń múshesi