30 tamyz barsha kazaqstandyqtar úshin erekshe kún. Osydan 21 jyl buryn dál osy kúni búgingi qaryshty damýymyzǵa negiz bolǵan, jarqyn bolashaqqa dańǵyl jol salǵan el Konstıtýsıasy qabyldanǵan bolatyn. Búkil álemde Konstıtýsıa – eldiń ilgeri damý baǵytyna sáıkes áleýmettik – ekonomıkalyq júıesiniń jáne qoǵamynyń saıası uıymdastyrylýynyń, jalpy alǵanda, memlekettiliktiń keregesin keńeıtip, kósegesin kógertýdiń negizin aıqyndaıtyn negizgi zań, qasıetti qujat.
21 jyl boıy Ata zańymyz memlekettiliktiń altyn dińgegi retindegi negizgi fýnksıasyn múltiksiz atqaryp keledi.
Kez kelgen eldiń egemendik alyp, táýelsiz damý jolyna túsýi ońaıǵa soqpaıtyn qubylys ekeni belgili. Qazaqstan da óz egemendiginiń alǵashqy jyldarynda san qıly qıyndyqtardy bastan keshirip, túrli reformalardy júzege asyrdy. Memlekettiń ekonomıkalyq damýyn azamattardyń ál-aýqatynyń artýyn, ishki-syrtqy saıasatty retteýdi qamtamasyz etý jolynda kóptegen jumystar atqaryldy. Táýelsizdik tuǵyryn bıiktetip, turaqty damýdy qamtamasyz etý úshin zańnamalyq júıe birshama ózgeristerdi talap etti. Ol ózgerister el Konstıtýsıasyn da aınalyp ótpedi. 1993 jyly qabyldanaǵan elimizdiń tuńǵysh Ata zańyna ekonomıkalyq-saıası táýelsizdikti qamtamasyz etip, alyp ımperıamen birge qulaǵan, quldyraǵan sharýashylyqty, túrli kásiporyndardyń jumysyn qaıta jandandyryp, sol arqyly halyqty jumyspen qamtý, áleýmettik ahýaldy jaqsartý úshin bir ortalyqtan, jedel sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beretin prezıdenttik basqarý formasyn engizý kerek boldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 1992 jyly jarıalanǵan «Qazaqstannyń egemen memleket retindegi qalyptasýy men damýynyń strategıasy» atty baǵdarlamasynda jarqyn bolashaqta atqarylatyn qyrýar jumystar belgilengen bolatyn. Ol joba-josparlar halyq tarapynan qoldaý tapty. Zaman talabyna, ýaqyt qajettiligine, eń bastysy – el ıgiligine arnap ozyq demokratıaly elderdiń tájirıbeleri tereń zerttelip, Fransıa Konstıtýsıasynyń negizinde jasalǵan jańa Ata zań jobasy respýblıka azamattarynyń talqysyna salyndy. Ata zań jobasyn talqylaý barysynda arnaıy komısıaǵa 30 myńnan astam qarapaıym azamattardyń usynys, tilekteri joldanǵan. Olardyń myńnan astamy negizgi zań jobasyna engizildi. Sóıtip, 1995 jyldyń 30 tamyzynda búkilhalyqtyq referendýmda el azamattarynyń saılaýǵa qatysý quqyǵyna ıe bóligi túgelge jýyq jańa Ata zań jobasyn qoldap, daýys berdi.
1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsıa ádildik, bostandyq qaǵıdattaryna, BUU sıaqty halyqaralyq uıymdardyń talaptaryna saı jasalǵan. Ol barsha Qazaqstan azamattarynyń ultyna, dinine, násiline, áleýmettik, laýazymdyq erekshelikterine qaramaı teń quqylylyǵyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, memlekettik ınstıtýttardyń – zań shyǵarýshy, atqarýshy organdar men sot júıesiniń, qoǵamdyq uıymdardyń otan damýyna baǵyttalǵan jumysyn júıelep, qoǵamdyq-memlekettik qarym-qatynastardy retteıdi. Qabyldanǵanyna bıyl 21 jyl tolǵan Ata zańymyz óziniń tıimdiligin, ýaqyt pen el qajettiliginen týǵan qujat ekendigin aıqyn dáleldep otyr. Qaryshty damýdy qamtamasyz etý úshin Ata zańǵa eki márte engizilgen ózgerister de óz tıimdiligin kórsetti. Qazirgi tańda Qazaqstan tek TMD elderi ishinde ǵana emes, tutastaı Ortalyq Azıa aımaǵyndaǵy kóshbasshy elge aınaldy. Búgingi turaqty ekonomıkalyq damýymyz, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń artýy, memlekettik organdardyń tıimdi jumysy, saıası turaqtylyq, eń bastysy – halyqtyń birligi men tatýlyǵy, etnosaralyq, dinaralyq daý-janjaldardyń bizdiń qoǵam úshin jat qubylys sanalýy Ata zańymyzdyń arqasy. Konstıtýsıa el ekonomıkasynyń oıdaǵydaı damýyna, azamattardyń ál-aýqatynyń jaqsarýyna, saıası júıeniń demokratıalyq talaptarǵa beıimdelýine, qoǵamdaǵy túrli toptar arasynda ózara túsinýshilik pen syılastyqqa negizdelgen qarym-qatynastyń ornaýyna, eldiń halyqaralyq deńgeıdegi bedeliniń artýyna jol ashty. Búginde bizdiń eldi álem tanıdy. Qazaqstan álemdik deńgeıdegi basqosýlarda ataly sóz aıtatyn, halyqaralyq qaýymdastyqty aýyzbirlikke shaqyratyn beıbitshilik pen tatýlyqtyń nasıhatshysyna aınaldy. Elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq jasap, uzaq ýaqytqa sozylǵan úzilisten soń uıym samıtin Elordada ótkizýimiz, sonymen qatar Islam Yntymaqtastyǵy uıymyna jetekshilik etýimiz Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy salmaǵyn odan ári arttyra túseri anyq.
Ata zańnan eldegi qoǵamdyq-memlekettik qarym-qatynastardy retteıtin ózge de zańdar bastaý alady. El Parlamenti qabyldap, Elbasy qol qoıǵan ol zańdardyń eldiń barlyq aýmaǵynda birdeı oryndalyp, zańdylyqtyń saqtalýy memlekettik organdarǵa, respýblıka azamattaryna artylatyn mindet. Kúndelikti ómirde azamattardyń, laýazymdy tulǵalardyń, memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń tarapynan zańdylyqtyń saqtalýy úshin memlekettik organdar aıtýly jumystar atqarýda. Bul jumystardan quqyq qorǵaý organdary, onyń ishinde İshki İster mınıstrliginiń Ulttyq ulany de syrt qalmaq emes. Ózderine tapsyrylǵan aýmaqta qoǵamdyq qaýipsizdik pen tártiptiń saqtalýyn, memlekettik mańyzdy nysandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, túzeý mekemelerin kúzetý syndy zor mindetter atqaratyn Ulttyq ulannyń «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń quramasy da azamattardyń konstıtýsıalyq quqyqtaryn qorǵaý, el ishinde tynyshtyq pen quqyqtyq tártipti saqtaýda ózine júktelgen tapsyrmalardy múltiksiz oryndap keledi. Óńirlik qolbasshylyq áskerı bólimderiniń jaýyngerleri kún saıyn Almaty, Taraz, Taldyqorǵan qalalarynyń kóshelerinde patrúldik qyzmet atqaryp, quqyqtyq tártiptiń saqtalýyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, túrli deńgeıdegi túzeý mekemelerin kúzetip, qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan tulǵalardy, qaýipti elementterdi qoǵamnan oqshaýlaý arqyly bizdiń áskerı bólimder qarapaıym azamattardyń beıbit turmysynyń senimdi qorǵany bolyp otyr.
El tynysynyń baǵdarshysy, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik beretin negizgi zań Konstıtýsıa kúni – barsha qazaqstandyqtardyń ortaq merekesi. Ótkenge kóz júgirtip, atqarylǵan jumystarǵa esep beretin, bolashaqqa josparlar quratyn kezeń. Ózge memlekettik organdarmen birge Qazaqstannyń Ulttyq ulany da aldaǵy ýaqytta azamattardyń Konstıtýsıalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý jolyndaǵy mártebeli mısıany buljytpaı oryndaı bermek. Ol úshin memleket tarapynan barlyq qajettilikter jasalǵan. Áskerı kadrlardyń kásibı biliktiligi men múmkindikterine de senim mol.
Álibek Serálıev
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ulany «Ońtústik»
óńirlik qolbasshylyǵynyń qolbasshysy, general-maıor
