Ǵylymı orta men belgili bir mamandar arasynda ǵana jıi aıtylatyn «salafızm» termıni bıyl maýsym aıynda jalpyhalyqtyq qoldanysqa endi dese de bolady. 5 maýsym kúni birneshe sodyr eki birdeı qarý-jaraq dúkenin tonap, áskerı bólimge shabýyl jasady. Osy oqıǵaǵa oraı ótken Qaýipsizdik keńesiniń jedel jıynynda Elbasy «lańkestik jasaýshylar salafızm radıkaldyq aǵymynyń ókilderi» degen baǵa berdi. Dintanýshylar men ıslam ǵulamalary buǵan deıin de radıkaldyq ustanymdaryn synǵa alyp kelgen salafızm aǵymyna qatysty aıyptaýlar osy sátten bastap resmı sıpat ıelenýi tıis edi. Alaıda, olaı bolmady. Bolmaıtyn da sıaqty.
Birneshe kún buryn saıasattanýshy Ázimbaı Ǵalı bılik organdary Aqtóbedegi teraktige qatysty qajetti sharalardy qolǵa almaı, isti sózbuıdaǵa aınaldyrǵanyn aıtyp, másele kóterdi.
«Aqtóbe men Almatydaǵy lańkestik oqıǵalardan keıin osy máselege qatysty Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda Siz «sodyrlyq soıqannyń salafılerge tıesili» ekenin basa aıttyńyz. İle-shala Úkimet basshysy K.Másimov «Eki aıdyń kóleminde salafızmge tıym salý jóninde sheshim qabyldanatynyn» jetkizdi. Din isteri komıtetiniń tóraǵasy Ǵ.Shoıkın «Salafızmge tıym salý máselesi talqylanyp» jatqanyn habarlady. Osy aralyqta salafı sodyrlary Almatyda, Balqashta, Aqtóbede, Oralda terakti jasaýǵa birneshe ret umtylǵanymen, óz pıǵyldaryn iske asyra almaı, quryqtaldy. Absolútti tıym bolmasa, lańkestik oqıǵalardyń legi áli de jalǵasa beretin tárizdi», - deıdi saıasattanýshy.
Onyń aıtýynsha, quzyrly organdar qandy qyrǵynǵa tikeleı qatysy bar salafızm aǵymy týraly ashyq aqparat bermeı, tıip-qashpa málimdemelermen shektelip otyrǵan kórinedi.
«Búlikshi aǵym – salafılikti ashyq aıyptaýǵa barmaı, tıip-qashyp qana málimetter berip otyrǵan UQK laýazymdy tulǵalarynyń is-áreketin qalaı túsinýge bolady? Aty dardaı bul asa jaýapty mekeme ókilderi búgin osylaı syzdyqtatyp otyryp, erteń salafılikke tıym salýǵa jol bermeıtin shyǵaryp salma qujat ázirlep, Elbasynyń atynan elge jarıa etpesine kim kepil?! Nege UQK máseleni sheshýge emes, odan qashýǵa asa yntaly bolyp otyr?!», - degen Ázimbaı Ǵalı salafızmdi jaqtaýshylar UQK syndy quzyrly mekemege de jetkeni jaıly kúdiktenedi.
Al, buǵan deıin Mańǵystaý oblysy zıaly qaýymy atynan Elbasyǵa salafızm, ýahhabızm aǵymynyń barlyq tarmaqtaryn ekstremıstik dep taný týraly ótinish hat jazylǵan bolatyn. Mańǵytsaýlyqtardyń bastamasyn Almatydaǵy zıalylar men dintanýshy, birqatar jýrnalıser de qoldap, atalǵan hatqa birneshe júz adamnyń qol qoıǵany aıtyldy.
«Qaýipsizdik komıteti teris aǵymnyń lobbıshisine aınaldy» dep aıyptaýǵa ashyq negizder joq. UQK basshysy V.Jumaqanov Aqtóbedegi teraktiden soń-aq, lańkesterdiń salafızm aǵymy ókilderi ekenin aıtty. Almatydaǵy atystan soń da ondaǵy basty kúdikti Kúlikbaevtiń túzeý mekemesinde jazasyn ótep júrip, salafıttermen sybaılas bolǵanyn jaıyp saldy. Keıin Qaraǵandy oblysy Balqash qalasy men onyń irgesindegi Gúlshat aýylynda, Almaty, Batys Qazaqstan, Aqtóbe oblystarynda sońǵy aılarda lańkestik áreket jasaýdy josparlady degen aıyppen jıyny otyzdan astam kúdikti qolǵa túsip, sot sanksıasymen qamaýǵa alyndy. Olardyń barlyǵyn da UQK basshysy eldegi «tanymal aǵymnyń» ókilderi dep baǵalady.
Qyzyq ta osy jerden bastalady. Elimizdiń ár túkpirinde ustalǵan, quqyqqorǵaý organdaryna shabýyl jasaýdy josparlady delingen olardyń kim ekeni belgisiz. Tergeý qupıasy, jasyryn operasıa bolǵandyqtan aıtylmady der edik. Alaıda, olardyń týystary, jaqyndary únsiz jatýy túsiniksiz. Odan keıin terakt jasaý degen taýyq urlaý emes. Ondaı sheshim qabyldaý úshin úlken daıyndyq kerek. Kez-kelgen qatardaǵy sektant mundaı qaýipti qadamǵa barmaıdy. Onyń sanasyn dinı dogmalarmen ýlap qana qoımaı, naqty terakt jasaýdyń «qajettiligin», onyń «saýapty amal» ekenin «aýzy dýaly» bireý túsindirýi tıis. Qolǵa túsken otyzdan astam lańkestik eshkimniń aralasýynsyz, ózara baılanyssyz UQK aıtqan qylmystardy qalaı josparlaıdy? Olardyń eshqandaı dem berýshisi, aýdan, qala, oblys deńgeıindegi qamqorshylary, basqarý organdaryndaǵy jasyryn demeýshileri joq deı alamyz ba? Ondaı qoldaýshysyz qazir sýpermarketten arba urlaý da múmkin emes. Al, bular quzyrly organnyń málimdeýinshe, jarylǵysh zattar ázirlegen, qarý-jaraq saqtaǵan. Bul árıne oılandyratyn másele. Ázimbaı Ǵalıdyń kúmány da osyndaı jaǵdaılarǵa negizdelse kerek. Áıtpese, radıkaldy aǵymdy óńin aılandyryp túsindiretin, ashyq qoldaıtyn, ıdeologtarynyń sózderin kópe-kórneý nasıhattaıtyn tanymal tulǵalar keı aqparat quraldary men áleýmettik jelini bul maqsatta esh kedergisiz paıdalanyp júr emes pe?
Kúni keshegi parlament sesıasynyń ashylýynda sóılegen Elbasy terorızm qaýpine arnaıy toqtaldy. Jazyqsyz jandardyń ómirin qıǵan qandy oqıǵalardy qatań synaǵan ol terorızmmen kúres máselesin jetildirý de depýtattarǵa artylatyn basty mindettiń biri ekenin atap ótti.
«Bizge mundaı sharýalarǵa qarsy turý úshin batyl zańnamalyq sharalarǵa barý kerek. Meniń tapsyrmammen ekstremızm, terorızm, qarsy barlaý qyzmeti, daktıloskopıalyq jáne gendik tirke, probasıa, eldiń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha jeti zań jobasy ázirlenip, Májiliske usynylady. Qazir eń bastysy – qoǵamdaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqty saqtaý», - dedi Elbasy.
Al, Elbasynyń aıtqandary, qaýipsizdik pen ishki turaqtylyqqa tóngen qaterdiń aldyn alý sharalaryn túrli organ basshylary qalaı júrgizedi? Aqtóbedegi teraktiden beri úsh aı merzim ótse de Mádenıet jáne sport mınıstrligine qarasty Din isteri komıteti, Bas prokýratýra, İİM, Ádilet mınıstrligi, dinı basqarma, qaýipsizdik keńesi lańkestik qaterdiń aldyn alatyn, máseleniń saldarymen emes, sebebin anyqtap, joıatyn naqty qandaı qadamdarǵa bardy? Lańkestik, radıkaldyq ustanymdaǵy salafıler týraly qoǵamdyq pikir áli kúnge saqal men balaq tóńireginde qalyp otyrǵanyna qarap atalǵan mekemelerdiń Prezıdentke «Mynadaı jumys istedik» dep kórsetetin eshteńesi joq pa degen kúdikke qalasyz. Jaqynda Májiliske joldanady delingen lańkestikke qarsy jeti zańnyń jobasyn ázirleýge qatysý bylaı tursyn, eldegi ıslam ǵalymdary, dintanýshylar men bilikti zańger, sarapshylar arasynda onyń mazmunymen tanysqan jan bar ma? Álde, «asyǵystyqpen nashar zań qabyldap jiberetin» ádetimen bıliktegiler bul joly da shalaǵaılyq jasady ma? Sóıtip, ult qaýipsizdigine tóngen qaýiptiń aldyn alý ornyna, qaterli aǵymdarmen kúresken syńaı tanytyp otyrǵan joq pa?
Jomart Abdollauly
