Qytaıda ótken G20 samıti qarsańynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Sınhýa agenttigi men basqa da aqparat quraldaryna suhbat bere otyryp, Qytaıdan 51 kásiporyn Qazaqstanǵa kóshiriletinin aıtqan edi. Bul Úkimettiń Elbasyǵa ázirlep bergen shalaǵaı usynystarynyń saldary dep oılaımyn. Qazaqstannyń keleshegin oılaıtyn bolsaq, bul múlde jol berýge bolmaıtyn jaǵdaı!
Paıdasy men zıany jetkilikti túrde tarazylanbaǵan, jeńil qabyldanǵan baǵdarlama Qazaqstan halqyna máńgi qutylmaıtyn bodandyq qamytyn kıgizýi yqtımal. Qytaı beredi dep úmittenip otyrǵan 26,2 mlrd dollar Qazaqstan taǵdyryn tálkekke salatyn qaqpan tilshigindegi «dámdi syrǵa» uqsaıdy.
Qytaı esh nárseni jaıdan jaı jasaı salmaıdy. Bul áreketterdiń negizinde úsh sebep jatyr. Birinshiden, alysty kózdeıtin saıası sebep – bul Qytaıdyń beıbit ekspansıasy. Jer kólemi orasan Qazaqstan Qytaıdy burynnan qyzyqtyryp keledi. Qytaıǵa qandaı sebeppen bolsa da óziniń Qazaqstanǵa jappaı enýin qamtamasyz etetin jobalar aýadaı qajet. «51 kásiporyn» sonyń taptyrmas joly. Al Qytaı bir kirgen jerinen shyqpaıdy. Reseıdiń Qytaıǵa jalǵa bergen jeri sonyń dáleli.
Ekinshiden, bizge kóshiriletin zaýyttar Qytaıdyń ekologıalyq problemalaryn Qazaqstanǵa kóshiredi. Óıtkeni dál búginde Qytaı ekologıalyq qıyndyqtardyń aýyr zardaptaryn bastan keshirýde. Qytaı kompanıalary men qytaı kólikteri negizinen arzan otynmen, dızelmen jumys isteıdi. New York Times gazeti atap ótkenindeı, Qytaıdyń memlekettik kásiporyndary, ásirese Qytaıdyń munaı, hımıa korporasıalary men energetıkalyq kompanıalary halyqtyń densaýlyǵynan góri tabatyn ekonomıkalyq paıdasyn joǵary qoıady. Sondyqtan sheneýnikter ekologıalyq jańa normatıvterdiń qabyldanýyna jol bermeı otyr. «Óziniń betin aıamaǵan kisiniń betin daladaı qylady» demekshi, óz elin aıamaǵan qytaı kásiporyndary Qazaqstan halqyn aıaýy múmkin emes. 51 zaýyt Qazaqstan úshin orasan problemalar týǵyzary anyq. Erteń kirgizip alǵan soń ol zaýyttardyń jumysyn ne toqtata almaı, ne elden qaıta shyǵara almaı ózimizge ózimiz problemalar taýyp alarymyz sózsiz. Qazaqstannyń óz ekologıasynyń da jaǵdaıy jetisip turǵan joq.
Úshinshiden, Qytaı jaǵy «mine, sizderge 51 zaýytymyzdy berdik, endi ózderińiz isteı berińizder» dep qarap otyrmaıdy. 51 zaýyt ortasha eseppen árqaısysy myń adamnan jumysshy, maman kirgizetin bolsa 51 myń qytaı kiredi degen sóz. Olarǵa qytaı muǵalimderi, qytaı dárigerleri, qytaı aspazdary kerek bolady. Ary qaraı otbasylary, týystary, túrli qyzmet salalary qaptaıdy. «Jerdi satpaımyz!» degen aıqaıymyzdy jylaǵan balanyń daýysy sıaqty eshkim qulaǵyna ilmeıtin bolady. Qysqa merzimde ekonomıka arqyly elimizdegi saıası, áleýmettik ahýal qytaı paıdasyna qaraı bet burady.
Shyn máninde Qazaqstanǵa kóshirilmek Qytaı zaýyttary táýelsizdigimizge tóngen qaýip!
Sondyqtan, Elbasy bul jobaǵa moratorıı jarıalap, máseleni tolyq zertteýden ótkizgen jón dep esepteımin. Áıteýir barmaǵymyzdy tistep qalmaıyq. Qytaımen oınaýǵa bolmaıdy!
Marat Toqashbaevtyń Feısbýktegi paraqshasynan alyndy
