Ótken jyl eldiń esinde kóshi-qon jolynyń jabylýymen qaldy. Ata-jurtqa oralǵan qandastarymyzǵa azamattyq berý talaby burynǵy alty aıdyń ornyna tórt jyl mezgilden keıin dep ózgertildi. Iaǵnı, elge oralǵan etnıkalyq qazaqtarǵa elde tórt jyl qonys tepkennen keıin ǵana azamattyq berý máselesi qarastyrylatyn bolǵan. 1992 jyly Qazaqstan úkimeti syrttaǵy qazaqtarǵa aıqara qushaǵyn ashyp, qandastarymyzdyń elge úılesip ketýi úshin №791 qaýlysyn qabyldaǵan bolatyn. Qaýlyǵa saı kóptegen járdem men jeńildikter qarastyrylǵan. Osy qaýlynyń talaby keıin myń ózgeriske tústi. Aıtalyq 2003 jyly «oralman» mártebesi paıda bolǵan edi. Oralman mártebesi qandastar úshin qıyndyǵy kóp qujat boldy. Ony almaǵan qandastardyń quqyǵy kelimsektemermen birdeı-aq bolyp qaldy. Toqaev úkimeti kezinde №136 qaýly qabyldanyp, qandastarymyzdyń turaqty tirkeýge turýyna, em alýyna, balalaryn oqytýyna qosymsha jeńildikter qarastyrǵan. Óz kezeginde Másimov úkimeti 2010 jyly №307 qaýlysyn shyǵaryp, kóptegen jeńildikterdi alyp tastaǵan. Onyń ishinde kvotalyq járdem men Qazaqstan azamaty emes qazaqtardyń magıstrlik, doktorlyq oqýyna arnalǵan jeńildikter bar. Sondaı- aq azamattyq alýǵa talap etiletin qujattardyń tizimi ár jyl saıyn ózgerip otyrdy. Osyndaı myń qubylǵan zańdardyń zardabynan 90 jyldardaǵydaı emes, zaman keńip, eldiń áleýeti kóterilgen tusta elge aǵylǵan qandastarymyzdyń kóshi saıabyrsyp qaldy. Ótken jyly bolsa azamattyq berý tártibi múldem kúrdelenip, elde eń kem degende tórt jyl qonys tebý sharty engizildi. Sondaı-aq, joǵary oqý oryndaryna túsý úshin oralmandarǵa bólingen 2% granttan basqa jeńildik pen járdem ataýly túgeldeı alynyp tastaldy.
Qazaqstannyń erteńgi bolashaǵy ulttyń densaýlyǵymen, ósip – óngen demografıasymen ǵana jarqyn ekeni daýsyz. Qazaq demografıasynyń ósýi halyqtyń tabıǵı ósimine ǵana emes shetelde turyp jatqan qandastarymyzdyń tezdetip elge oralýymen de mańyzdy. Sondaı – aq etnıkalyq qazaqtardyń turyp jatqan óńirlerinde jergilikti halyqtarǵa jutylyp, mádenıeti men tilinen aıyrylyp bara jatqany da ózekti másele bolatyn. Osy oraıda, qazaq baspasózi, onyń ishinde «Abaı», «Qamshy» saıttary kóshi-qon týraly úzdiksiz jazyp, etnıkalyq qazaqtardyń elge oralýyn kesheýildetetin zań jobasyna narazy azamattardyń pikirin tynbaı jarıalap otyrǵan edi. Endi, mine seń qozǵalyp, azamattyq alý jeńildetilgen qýanyshty jańalyqty da oqyrmanynan súıinshileıtin kún týdy.
Qaıta saılanǵan Másimov úkimeti atqa mingen jıyrma kún ishinde úlken is atqardy keshe. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova Prezıdent janyndaǵy ortalyq komýnıkasıa qyzmeti brıfıńinde qandastarymyzǵa bir jylda azamattyq beriletini jaıly málimdeme jasady. Barsha aqparat quraldary jarysa jazǵan málimdemege saı, elimizge oralǵan qandastarymyzdyń azamattyq alýyna úlken tosqaýyldar endi bolmaıdy. Soǵan qaraǵanda «Sottalmaǵan týraly anyqtama», «Qytaı azamattyǵynan shyǵyp kelý» degen sıaqty qıturqy qaǵazdar talap etilmeıtin kórinedi.
Áleýmettik jelilerde qýanyshtyń jeldeı esken sózderi jańbyrsha jaýyp – aq jatyr. Qazaqtyń kóshi endi elge qaraı jóńkile túsetini anyq. Basyn tik ustap, qaıqańdaı jelgen qara narlardyń ekpini basylmas láıim. Alysta babasy týǵan topyraqty ańsaǵan barsha qandastarymyzdy elge oralýǵa shaqyramyz. Máńgilik eldiń mańyzdy qadamdaryn birge basaıyq, baýyrlar!
Nurǵalı Nurtaı
