Amanhan Álimuly 1952 jyly 20 qańtarda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Otyrar aýdany, Qojatoǵaı aýylynda týǵan. 1969 jyly sol aýyldaǵy Amangeldi atyndaǵy orta mektepti bitirgen. 1975 jyly KazGÝ-diń jýrnalısıka fakúltetine oqýǵa túsip, 1981 jyly bitiredi. Oqýdy bitirgennen soń, 1981-1989 jyldar aralyǵynda respýblıkalyq BAQ «Qazaqstan pıoneri» («Ulan») , «Lenınshil jas» («Jas alash»), «Qazaq ádebıeti», «Túrkistan» jáne «Qazaq radıosynda» qyzmet etti.
1991-1993 jyldar aralyǵynda Máskeýdegi M.Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń janyndaǵy joǵarǵy kýrsynyń kúndizgi bóliminde oqıdy. 1994-2012 jyldar aralyǵynda «Zań gazetinde» jaýapty hatshy jáne sholýshy bolyp qyzmet etti. Amanhan Álimuly Qazaqstan Respýblıkasynyń «Mádenıet qaıratkeri», M.Maqataev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty (Alash» syılyǵynyń), Ońtústik Qazaqstanǵa Eńbegi sińgen medalimen, «Jandos» atyndaǵy syılyqtyń ıegeri, «Ult patrıoty» gramotasymen marapattalǵan, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi. «Ótkirdiń júzi», «Aınury alaqanymda», «Janymnyń japyraǵy», «Bes qońyraý», «Kezdesý» pýblısısıkalyq jáne óleńder jınaǵynyń avtory. Jaqynda «Ataqonys» atty jyr-jınaǵy jaryqqa shyqty.
Qazir ulttyq qoǵamdyq-saıası «Aqıqat» jýrnalynyń Bas redaktory bolyp qyzmet isteıdi. Otbasy bar. Bir ul, bir qyzy bar.
Amanhan Álim poezıasy tereń syrshyldyǵymen, lırıkalyq tolǵynystarymen erekshelenedi. Mazmundyq jáne ishki yrǵaq jaǵynan aqyn óleńderi obrazdy, kóńil notalaryn oınata alatyn týyndylar. Muny aqynnyń ózi de qýattaıdy: "Óleń - oqys paıda bolǵan surapyl (stıhıalyq) sezimderdi «bas» bildire, sol qas-qaǵymda týǵan sózder men sóılemderdi shashpaı-tókpeı únemdeı, ne obraz ben mýzykaǵa orap, kórkem tilmen quıylyp turǵan yrǵaqta bir tynyspen qaǵazǵa túsirý". Mine, Amanhan Álimuly óleńderi ózi aıtqandaı obraz ben mýzykaǵa kómkerilgen kórkem dúnıe. Nazarlaryńyzǵa aqynnyń birneshe óleńin usynyp otyrmyz...
MYNA KÓKTEM
Úzilgen tamshy bolyp erte kóktem, Jaqtaýyn terezemniń shertedi eppen. Barady sylq-sylq kúlip bala bulaq, Jyp-jyly altynkúrek erkeletken. Qysty aqjem degendeı bir ah ur túzde, Túsirip jiberdi Alla aqyrǵy izge. Qazdar tómen, tyrnalar bıik ushyp, Lek-legimen oralyp jatyr bizge.
Biz degenim jyly jaq – Qazaqstan, Qustar kókte qanatyn jaza ushqan. Kún dóńgelep qulady uıasyna, Aýmaı qyzǵan búıiri taza mystan.
Aýyr-aýyr oılarǵa battym da eski, Ótip qystan aman-saý qatqyl desti, – Jańbyr menen sút ısi ańqyp turǵan, Kók shalǵynǵa kómilip jattym keshki.
Tastaı bir búr betine qyna tepken, Qaǵylmaıdy araǵa syna tekten. Qulaqtanyp alysta Aı da týdy, Jaıly tıdi-aý, sezemin, myna kóktem.
* * *
Turǵan talǵa kórsetip ıme qalyp, Qaraı-tuǵyn beımezgil kúı me, nalyp. Qara kúreń otyrdym sýǵa qarap, Ap-aýyr muń keýdemdi bılep alyp.
Júregimdi saǵynysh syzdatady, Syzdaǵan bir so tusta qyz jatady. Alyp tula boıymdy, jan-tánime, Soqqan sýyq jelimen Kúz batady.
Baıaý túsip keledi kesh qabaǵyń, Ótti-ketti jaılardy eske alamyn. Jelbir-jeleń júr bala jelókpeli, Almaǵandaı sýyqtyń ses sabaǵyn.
Mezgil jandy keletin órtedige, Qylyn kóńil kúıimniń shertedi me? Eske alyp otyrmyn kezderimdi, Kórinetin uqsastaý ertegige.
Tursa da úıi qol sozym, kóz kórimde, Uqsap qyryq burymy ózge órimge, – Kórinetin Kúnekeı qyz sıaqty, İzdep shyqqan iz baǵyp kezderimde.
Jalynan bir ustatyp saıaq jalǵan, Tirligimdi kez bar ma, aıap qalǵan?! Ertektegi sıaqty mahabbatym, Baqytpenen joq, biraq, aıaqtalǵan.
* * *
Boı aldyrmaı bolmysy qus tózimge, Kórinbesten bir mysqal sus kózinde, – Bilmeı-tuǵyn shyn atyn eshbir adam, Qaıtys boldy qarıa qys kezinde.
Kezdi ótkizip basynan aýyr jastan, Jaqsy bir jan aýylǵa baýyr basqan, – Sabaý basty qalpymen esh zıansyz, Ótti ómirden oqystan aýyrmastan.
Turmaı-tuǵyn aldyńda jıi aqtalyp, Kórsetetin úlgideı uıatty, anyq, – Jylap turdy basynda úlken-kishi, Aǵaıynyn joǵaltqan sıaqtanyp.
Shyqqan shýly dúnıe-aı aıran-saly, Qaıda ótti eken qartyńnyń qaıran shaǵy. Syryn shertip esh janǵa aıtqan emes, Ári jumbaq kelgeni qaıdan taǵy.
Qaraly jurt tartylǵan elep pe, asty, Mysaly, kóńil kúıi jelek qashty. Sońynda qalyp shaldyń qorjyn tamy, Sodan soń qaldy ıti shelek basty.
Kelmeı-tuǵyn jaǵdaıǵa aryp kútti,
Qara sýyq jer betin qaryp bitti.
Qytymyr qys, áıteýir, qyryn kelmeı,
Jeńil boldy jerleý de jaryqtyqty.
Shorshyǵan shortan Aı da qaıda qaldy,
Kúńgirt kesh kóńilimdi jaılap aldy.
Etegin qymtaı túsken qarańǵyda,
Qulattym búkir belden oıǵa maldy.
Qyz baqqan áje qalaı kóz iledi,
Bir kúıbeń aýyl jaqta seziledi.
Jalynyn janarymnyń jel kóterip, Qylshyq murt qylań urǵan kezim edi. Mazdaıdy bizdiń úıde maı sham ǵana, Sezemin jol súzedi baısaldy Ana. Qulynyn kútken janǵa kózin ilmeı, Qara tún qanatyńdy jaısań nala. Syr boıy. Sýdyń salqyn esti lebi, Júretin oryndalmaı esh tilegi, - Padashy Perden shaldyń aýlasynan, Belgili " Besik jyry" estiledi. Kúıdemin kóriniske osy shúkir der men, Kóńilsiz Aı da týdy útir kórgen. Rezeńke etikti qolpyldatyp, Quladym malmen birge búkir belden. *** Aýyldyń jany kól edi,
Aıadaı ǵana kólemi,
Aýmaǵan shymshyq kózinen.
Arada jyldar ótse de,
Aınytpaı ony sezinem.
Janary janǵan laǵyldaı,
Erkem- aı, elik laǵyndaı, Basyna birde barǵanbyz. Túskenimdi sonda bilmeppin, Soqpaqqa ózge,arman qyz. Ol kezde muńdy oılap pa em, Otyrar edim oınap men, Omyraýyńa Aı qadap. Turatyn bizdi aspannyń, Sútteı aq nury aımalap. Ońynan týǵan Aı,Kúni, Erke edi aýyl aıdyny, Jel súıgen qamys, quraǵyn. Býlyǵyp turdyq basynda, Boıymyzdy bılep bir aǵyn. Typ-tynysh jatqan aıdynǵa, Qulashtap qanat jaıdym da, Shalqalap kók tas laqtyrdym. Kúlimdep kóziń arbalyp, Dirildep óziń shaq turdyń. Jamylyp maqpal túndi izgi, Kýá etip qaıyń, juldyzdy, Seni erkem batyl súıdim men. Eshjerde eshkim tatpaǵan, Ernińniń balyn qıdyń sen. Qosylǵyn, dosym, qosylma, Eń kerim kezim osynda, Óte shyǵypty qas-qaǵym. Jas janym qazir ózgeshe, Ózgeshe ,tipti, aspanym. *** Jazdyń bir úzilse de aqyrǵy áni,
Óksigin basalmaı jel jatyr ma áli, -
Qulaqqa shalynady jumbaq sybdyr,
Sabannan sýyrylǵan shatyrdaǵy.
Qabaǵyn qarys túıip qaraı ma Kúz,
Sýyq sóz qýǵan elge taraıdy ańyz, -
Eriksiz sezim bılep boıdy alǵan, Súıisip turǵanda eski saraıda biz. Qıyla qaqqan kóktiń boz qasyndaı, Sup-suıyq salqyn sáýle sozbasyn ba, Aı?! Ernime kermek tamshy tıdi jumsaq, Jyp-jyly ótpe jazdyń kóz jasyndaı. Jaıylǵan qarańǵylyq tarapty inge, Tursyń sen mysyq kóz Aı qarap kimge? Boıyna tynyshtyqtyń qan júgirip, Qyzyǵyn qıdy jastyq baraq túnge. Kúreń Kúz tynysh tapty ıip basty, Balymen arlastyryp kúıikti asty. Sýyq sóz, kermek tamshy, ystyq erin, Bul degen áńgime emes tıip qashty. *** TÚNGİ QALADA Tynyshtyq. Qala. Túngi yzǵar,
Jatqyzbaı eldiń ósegi, -
Syrlasym bolyp juldyzdar,
Kelemin boılap kósheni.
Olar da, kókte yz bar ma,
Kóńilsiz qabaq tur baǵyp.
Kóbelek kóńil qyzdarǵa, Qaraımyn men de urlanyp. Jabaıy mysyq kózindeı, Aıdyń da júzi salqyndaý. Bolmaıtyn, sirá, sezinbeı, Joǵaltqan jazǵy qalpyn baý. Tirshilik uzaq, jol qysqa, İsimde keıbir shý basym. Daýa joq eken bolmysqa, Kidileý qysta týǵasyn. Kóz shaldy kórinis alaǵash, Uqsaıdy túrli eleske, - Shaıqalǵan mastaı, ana, aǵash, Kóleńkem meniń emes pe?. *** Baýyrjan Áliqojaǵa Muń-taby bar tirlikte, kúrsinbegin,
Bilemin tal boıyńa jyr sińgenin.
Jaman emes, jap-jaqsy jyryńmenen,
Jastyǵymdy qaıtalap júrsiń meniń.
Salǵanymen san dertti tezine muń,
Onyń áli-aq tabarsyń óziń emin.
Kózińnen men tań shyǵyn kóremin de,
Sózińnen men aqyndyq sezinemin.
Minezbenen Cyr keshti, asty qumdy,
Ar atty shyǵarma esten basty uǵymdy,
Kesh pe bastan qaıyqtaı qaırandatar,
Araqpenen ýlanǵan jastyǵymdy.
Joǵaltqan adamdaı-aq basta baǵyn,
Áıteýir, bir elesten jasqanamyn.
Kezimdi qaıtalama qarǵam meniń,
Tóbelesten jarylǵan qas-qabaǵym.
Tirlikte qysqa jipke keletinge,
Umytpa júrgenińdi jel ótinde.
O, inim aqyn bolyp týsaq eger,
Shyǵarmyz aqyn bolyp óletin de. Amanhan Álimulynyń shyǵarmashylyǵymen keńirek tanysý úshin, aqynnyń jeke blogyna kirseńizder bolady: http://akikatkaz.kz/redaktor/ nemese facebook paraqshasynda https://www.facebook.com/profile.php?id=100007360562723 jaýap almasa alasyzdar.
