Barsha álemniń nazaryn aýdarǵan halyqaralyq «EKSPO-2017» kórmesine týra 274 kún qaldy. Buıyrtsa, elordada júrgizilip jatqan qurylys jumystary jyl sońyna deıin aıaqtalmaq. Al, halyqaralyq pavılondar qazan aıynda barlyq memlekettik qatysýshylarǵa tapsyrylatyn bolady.
100 MEMLEKET QATYSADY
Astanada «EKSPO-2017» kórmesiniń daıyndyq jumys­tary keńinen pysyqtaldy. Qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn qalǵan pavılondardyń jaı-kúıi týraly «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóra­ǵasy Ahmetjan Esimovtiń qatysýymen ótken qoǵamdyq keńes otyrysynda belgili
boldy.
– Halyqaralyq kórmege 100 memleket qatysatyn bolady. Qazirgi sany – 98. Oǵan qosa, 18 halyqaralyq uıym bar. Kórme kezinde 20 el ózderiniń ulttyq kúnderin ótkizedi. Kórmeniń eń qyzyqty pavılony – Úzdik tájirıbeler aýmaǵynda qoıylatyn jobalar 15 qyrkúıek kúni anyqtalady. Sheshimdi bedeldi sarapshylar, onyń ishinde birneshe Nobel syılyǵynyń laýreattary kiretin Halyqaralyq irikteý komısıasy anyqtaıdy. Qazirgi ýaqytta álemniń túkpir-túkpirinen 133 ótinim kelip tústi, alaıda tek 25 jumys irikteletin bolady, – deıdi
Ahmetjan Esimov.
Shynynda, kórme ótkizý ýa­qyty jaqyndaǵan saıyn, álem elderi tarapynan qyzyǵýshylyq kóptep baıqalady. Máselen, jýyrda ǵana Fınlándıa eli kórmege qatysatyny týraly kelisimshartqa qol qoıǵan. Atalmysh el bizdiń «EKSPO-2017» kórmesine arnap eks­po­zısıa jasaýǵa sheshim qa­byldaǵan. Sebebi, fın kompa­nıalary energıa únemdeý men «jasyl tehnologıalar» salasyndaǵy aldyńǵy qatarda ekeni jasyryn emes.
QURYLYS ALAŃYNDA – 296 KOMPANIA
Kórmege transulttyq kom­panıalar da asa qyzyǵý­shylyq bildirýde. Jıynda belgili bolǵandaı, EKSPO serik­tes­teriniń qatarynda Sısko, Samsýng, Shell, DHL, Shevron, Djeneral Elektrık jáne taǵy basqa halyqaralyq korporasıalar bar eken. Olar 125 mln eýro kóleminde demeýshilik kórsetýde.
Qurylys nysandaryna ótken jyly 296 otandyq kompanıa qatysqan. Tikeleı jáne janama túrde Astana men óńirlerde 46 myń jumys orny ashylyp, kóptegen azamattar jumyspen qamtylǵan. Ahmetjan Esimov, buǵan qosa qurylystan 131 mıllıard teńge únemdelgenin de tilge tıek etti.
TÝRISERDİ QALAI TARTAMYZ?
Elordada týrızmdi damytý – kún tártibindegi másele. Bul rette EKSPO kórmesi talaı týrıserdi tartatyny sózsiz. Shetelden 350 myńǵa jýyq qonaq keletin bolsa, olarǵa qyzmet kórsetý úshin daıyndyq jumystary búginnen bastalyp ketti. Árıne, eń aldymen týrısik aqparattyq týrlar qolǵa alyndy. Máselen, 100 sheteldik trevel-kompanıalar úshin 70-ten astam týrısik baǵdarlar ázirlendi.
Aqmola týrızm basqarmasy Astana, Almaty, Aqmola, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń týroperatorlaryna Shýchınsk-Býrabaı shıpajaı aımaǵy boıynsha «Býrabaı – Qazaqstannyń qazynasy» aqparattyq-jarnama týryn usyndy. Osylaısha, kórmege kelgen qonaqtar elimizdiń kórkem jerlerin, sondaı-aq mádenı jáne tarıhı nysandaryn kórýge múmkindik alady. Búginde 30 jetekshi shıpajaı obektileriniń ókilderi jáne óńirlik týroperatorlar arasynda kelisimshart jasalǵan. Shıpajaı týroperatorlary shamamen 300 demalý obektilerin, atap aıtqanda, qonaq úı, sanatorıı men pansıonattar daıyndady.
Al, shetel týrıseri úshin Qazaqstannyń barlyq óńirlerin qamtıtyn 73 baǵdar bekitilgen. Bul týraly tolyǵyraq travel.expo2017astana.com saıtynda jarıalandy.
Sondaı-aq, qyrkúıek aıynda sheteldik trevel-kompanıalar úshin Qazaqstan boıynsha aqparattyq týrlar ótkiziledi. Oǵan Batys Eýropa, TMD, Ońtústik-SHyǵys Azıa, Taıaý Shyǵys jáne Avstralıadan shamamen 100 sheteldik týrısik kompanıalary qatysatyn bolady. Mamandar kórmege keletin árbir sheteldik qonaq elimizde shamamen 4 kún bolady ári 1,5 myń AQSH dollaryn jumsaıtynyn alǵa tartady.
Kórme kezinde 20 el ózderiniń ulttyq kúnderin ótkizedi. Kórmeniń eń qyzyqty pavılony Úzdik tájirıbeler aýmaǵynda qoıylatyn jobalar 15 qyrkúıek kúni anyqtalady.
ÚIRENETİN ÚRDİSTER
EKSPO nysandary kórme aıaqtalǵannan keıin de ekono­mıkalyq ahýalymyzdy jaq­sartýǵa septigin tıgizý kerek. Bul – álemde bar tájirıbe. Osy rette Mılan qalasynda ótken «EKSPO-2015» kórmesiniń atqarýshy tóraǵasy, Mılan qalasynyń meri Djýzeppe Sala óz eliniń tájirıbesimen beınejoldaý arqyly bólisti. Onyń aıtýynsha, eń aldymen kólik qurylymyn durys uıymdastyrǵan jón, óıtkeni, qatysýshylar úshin kórmege qalaı jetetini mańyzdy. «Bul rette biz Italıanyń basty qalalaryna qatynaıtyn joǵary jyldamdyqpen júretin poıyzdar júıesin qurdyq. Álemniń iri aqparat agenttikteri men ortalyqtaryna, myńdaǵan týroperatorlardyń jumys isteýine múmkindik berdik. Bılet satý isi boıynsha barlyq resselermen kelisimshart jasasyp, nátıjesinde álemniń túkpir-túkpirine deıin bılet satý júıesin uıymdastyrdyq. Tek Mılannyń ózinde shet­eldik týrıser 700 mln evro jumsady. Kórme ótken úsh aıdyń ishinde 10 mlrd evro jumsalǵany belgili boldy. 15 myńǵa jýyq bıznes kezdesýler ótip, týrısik saýda alǵa basty. Áli esimde, 2015 jyldyń 1 mamyry, ıaǵnı, kórmeniń ashylýy kezinde 10 mıllıonǵa jýyq bılet satyldy. Astana kórmesi qarsańynda da osy máselelerge nazar aýdarǵan durys dep sanaımyn» deıdi ol. Al, 2010 jyly Shanhaıda ótken «EKSPO-2010» kórmesiniń komısary Van Chınjen Asta­nadaǵy kórmege eń úzdik eki joba ákeletindikterin jetkizdi. Onyń birin QHR memlekettik elektrojelileri korporasıasy usynsa, ekinshisi – Iadrolyq-energetıka korporasıasynyń jobasy.
JAŃASHYL IDEIALAR JARSHYSY
Ónertapqyshtar úshin EKSPO kórmesi taptyrmas alań. Óıtkeni, osy ýaqytqa deıin turmysymyzda paıdalanyp kelgen dúnıelerdiń kóbi halyqaralyq kórmelerde tusaýyn kesken.
Búkilálemdik kórmelerdiń bastaýy ótken ǵasyrdan bas­talady. Sodan beri nebir jańa­shyl ıdeıalar kommer­sıalyq qoldanysqa engizildi. Máselen, ónertapqysh Aleksandr Belldiń telefon apparaty, Tomas Edısonnyń dybysty jazýǵa arnalǵan qurylǵysy (fonogram), «Ferrıs dóńgelegi», Ýıtkom Leo Djadsonnyń sydyrma ilgegi, jeýge arnalǵan bal­muzdaq staqany, neılon materıaly, tikeleı telehabar taratý isi, uıaly jáne sensorly tele­fondar jáne taǵy basqa dúnıeler alǵash ret EKSPO kórmelerinde jurtshylyqqa usynylǵan bolatyn.
Al, bizdiń elimiz usynǵan taqyryp – «Bolashaqtyń energıasy». Bul taqyryp eń úzdik álemdik energıa saqtaý tehnologıasyn, kún, jel, teńiz, muhıt jáne termaldy sý tárizdi balamaly energıa kózderin paıdalanýda jańa ázirlemeler men tehnologıany keńinen usynýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan, Astana osy saladaǵy eń úzdik ázirlemeler men trendter kórsetý úshin tıimdi alańǵa aınalýy múmkin.
Gúlmıra AIMAǴANBET, "Astana aqshamy"