Tarıhtyń tereńine ketip bara jatqan surapyl soǵystyń yzǵary áli kúnge deıin basylmaǵan sekildi. Soǵystyń bir ushqyny qazirgi qazaq qoǵamyn sharpyp tur. Soǵys jyldary qalyń qazaq qanmaıdanda oqqa ushsa, urpaqtary sol soǵysty eske túsirer georgıı lentasynyń daýyna shyrmalýda. Jeńis kúniniń belgisi bolyp sanalatyn georgıı lentasyn Reseı áskeri men ultshyldary Ýkraına qarsy sharalarynda taǵyp shyǵýy - bul lentaǵa basqynshyl sıpat berdi. Tipti, lentany orys ımperıalızminiń kórinisi dep baǵalady. Bul týraly saıtymyzdyń aldyńǵy shyǵarylymynda jazǵan bolatynbyz (http://qamshy.kz/?p=9944)Sondyqtan, georgıı lentasyn almastyratyn týymyz tústes, oıýmen kómkerilgen lenta paıda boldy. Áleýmettik jelilerde trendke aınalyp, merekelik tartý retinde keıbir qalalarda taratyldy. Osy baýdyń avtory jýrnalıs Aıdos Juqanulymen suhbattasýdyń sáti túsken edi...
- Sálemetsiz be? Ózgeniń qańsyǵyn tańsyq etpeı, ulttyq belginiń bolýy qýantarlyq jaıt eken. Sizge mundaı lenta jasaý týraly ıdeıa qalaı keldi?
- Namys qoı namys. Kınolardy kórip otyrsań jeńgen tek orystar sıaqty. "Za namı Moskva! Gde rýsskıe, tam pobeda" dep Georgıı lentasyn taǵyp alyp júrgenderi. Qazaqtan resmı derek boıynsha sol II dúnıejúzilik soǵysta 600 myń adam óldi ǵoı. Olardy nege qurmettemeımiz? Al sol georgıı lentasyn XVIII ǵasyrda Reseı patshasy "Orta Azıaǵa joryǵy úshin" degen medaldyń taspasy retinde alǵash ret paıda boldy. Sonda bizdiń ata-babamyzdy qyrǵandardy qyrylǵandardyń urpaǵy áspetteýi kerek pe?! Bul máńgúrtızm. Stokgolm sındromynan soraqy dúnıe. "Máńgúrt sındromy" degen tirkes engizetin ýaqyt keldi. Qysqasy óz-ózińdi jattaı syıla, jat janynan túńiler degendi umytpaǵanymyz jón. Sondyqtan oılap taptym. Dostaryma kórsettim. Birinshi bolyp aqyl qosqan Baqyt Muhtar degen jigit. Sodan keıin dostarym Qasym Amanjol men Muhtar Taıjan qoldady. Astana ákimdigi mata etip shyǵarypty.Olarǵa rızamyn. Keıin 31-mamyrǵa arnap bárimiz birigip, qara jáne kók jolaqty aza baý nemese qaraly taspany da oılap shyǵardyq. Al ony mata retinde shyǵarýǵa Muhtar demeýshi boldy. Byltyr tarattyq. Bıyl Almaty bolmasa da, Astana ákimdigi qoldaıtyn shyǵar. Byltyr OQO ákimdiginen Berik Ýálı qoldaǵan-dy.
- Byltyrǵy lenta qara kók lenta este erekshe qalypty....
- Iá, biraq alǵashynda osy oıýlyny jasadym. Ýaqyt tyǵyz bolyp, elge tanystyryp úlgermedik. Al qara men kók jolaqty odan keıin kele jatqan 31-mamyr - qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alýǵa arnadyq. Qara qaıǵyny, qara bulttyń torlaýy, kók - ashyq minezimiz, qara bultty ysyrǵan kók aspanymyz, búgingi táýelsizdigimiz degen oı boldy.
- Bıylǵy oıýlanǵan kók lenta fb profılderde qoıyldy, Astanada taratylypty, t.b. al sizderdiń taraptaryńyzdan lentany nasıhattaýǵa taǵy qandaı sharalar jasalyp jatyr?
- Biz Muqań ekeýimiz saıasatqa belsendi aralaspaımyz dep sheshkenbiz. Sondyqtan byltyrǵydaı aǵartýshylyq jumysymen aınalysyp, halyqty oıatam dep áýre bolmaımyn. Muhtar Taıjan byltyr demeýshi boldy. Óz qaltasynan aqsha shyǵardy. Jylda sóıtetin "qaıyrymdylyq qory" emes. Túptiń-túbinde ıdeologıa memlekettiń sharýasy ǵoı. Maǵan dese, georgıı lentasyna asylyp qalsa da báribir.
- Bul lenta georgıı baýyn yǵystyryp shyǵarýy múmkin be? Qoǵamnyń orysshyl bóligi qalaı qabyldaýda?
- Eger bılik aralassa ary ketse 2-3 jyldyń ishinde dástúrge aınalyp ketedi. Óıtkeni bılikke ǵana baǵynǵan qoǵamda ómir súrip jatyrmyz. Orysshyldar eshqashan qabyldamaıdy. 23 jylda tili shyqpaǵan saqaýdan ne qaıyr?! Sosyn mynadaı nárse bar. Biraz dostarym ýıkıpedıaǵa jazyp,, zańdastyr degen keńester aıtýda. Óıtýge bolmaıdy. Oıý týdan alynǵan. Iakı halyqtiki. Ekinshiden, bizdiń de qarsylastarymyz bar. "Oıbaı mynaý ultshyldardyki, opozısıaniki eken" dep baıbalam salmasyn dep únsiz ǵana tarata bergen jón bolar.
- Halyqtyń sanasyna sińirip, dástúrge aınaldyrý úshin ne isteýge bolady?
- Memlekettik hatshy jáne 14 oblystyń ákimdigi qolǵa alýy kerek. Arnaıy qarjy bólip, matamen jasatyp búdjetke qaraıtyn mekemelerge tartatýy kerek. Memlekettik telearnalardyń júrgizýshileri keýdesine taǵyp efırge shyǵýy kerek. Boldy, ary qaraı bári ilip áketedi.
- Qatar keletin Otan qorǵaýshylar kúni men Jeńis kúniniń qaısysyna kóbirek tán belgi bolǵanyn qalar edińiz?
- Ekeýinde de taǵý kerek. Jeńis kúni dep, "al, davaı" dep jatqandardy jaqtyra bermeımin. 1 mln. 200 myń qazaqtyń jartysy qyrylǵan soǵys qoı. Men úshin qaraly kún.
- Georgıı lentasynyń "mán-maǵynasynyń" ózgerýi bizdiń qoǵamǵa da áser etken syńaıly...
- Pýtınniń zalym ekenin jyldar boıy aıttyq. Qyrymdy basyp alyp edi, jurttyń kózi ashyla qapty. Georgıı lentasyna balama jasadyq byltyr. Bılik mán bermedi. Qyrymdaǵy seperatıster sol jolaq baýdy taǵyp alyp edi, ákimdik oıana ketti. Endi Soltústik Qazaqtanǵa "jasyl áskerin" kirgizse dep tilep júrmin. Sonda qazaqtyń birigýine, oıanýyna katalızator bolatyn edi.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
Ázirlegen Janıa Ábdibek