Órkenıetke umtylǵan ońtústik. Sharýa shashetekten. Al ony laıyqty atqarý elin súıgen erlerge syn

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Beıbit Atamqulovpen suhbat

Hanqorǵan qalashyǵy  Abylaı hannyń ordasy bolǵan

– Qurmetti Beıbit Bákiruly, bıyl – Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵy. Osy aıtýly dataǵa oraı qandaı sharalar qolǵa alynyp jatyr. Taǵy bir másele – tarıhy tereń Ońtústik óńirinde ǵylymı-ekspedısıalyq jumystar júrgizý jaıy. Máselen, arheologıalyq derekter jınaý, tarıhymyz úshin qundy málimetter tabý jumystary jolǵa qoıylǵan ba? «Qazynaly Ońtústik» 500 tomdyǵynyń jaryq kórgeni týraly oqydyq. Mádenı muralardy jınaqtap, keleshek urpaqqa amanattaý jumystary odan ári jalǵasyn taba ma? 
– Ata-babasynyń tarıhyna úńilip, túp-tuqıanyn zerttep, kóneden jetken salt-dástúrlerin keleshek urpaqqa amanattaý bolashaǵynan úlken úmit kútetin kez kelgen ulttyń uly muraty dep bilem. Bizdiń tarıhymyz, mádenıetimiz ben salt-sanamyzdyń san ǵasyrlar boıy atadan balaǵa aman-esen jetýi uly jaýapkershilikti sezingen aldyńǵy býynnyń arqasy. Táýelsizdiktiń shırek ǵasyrlyq toıyna tuspa-tus kelgen osynaý shaqta kıeli Kúngeıde ótetin kóptegen is-sharalar azattyqtyń aq tańynyń týǵanyn dáripteýge, egemendi elimizdiń eńsesin odan ári tikteýge baǵyttalatyny sózsiz.
Qazir Ońtústik Qazaqstan oblysynda 737 mádenıet jáne óner mekemesi osy uly maqsatty nasıhattaý aıasynda halyqqa mádenı qyzmet kórsetip keledi. Jyl basynan jastarǵa patrıottyq tárbıe berýde, jas talanttarǵa qoldaý kórsetý jáne halyq shyǵarmashylyǵyn damytý maqsatynda respýblıkalyq 2, oblystyq deńgeıdegi 13, jalpy klýb mekemelerinde 7764, kitaphanalarda 8385, mýzeılerde 382 kópshilik is-sharalar men baıqaý-festıvalder uıymdastyryldy.
Osy ýaqytqa deıin Táýelsizdik merekesin ótkizýdiń túrli qalyptaǵy sharalary uıymdastyryldy. Atap aıtqanda, «Altyn shańyraq» oblystyq baıqaýy, «Araı – 2016» jas estrada ánshileri men is-shara júrgizýshileriniń baıqaýy, Alǵys aıtý kúnine arnalǵan «Qazaq eline myń alǵys!» saltanatty is-sharasy, aıtysker aqyn, jyrshy Mádeliqoja Júsipqojaulynyń 200, Qazanǵap Baıbolulynyń 125 jyldyǵyna arnalǵan «Naýryz» aqyndar aıtysy ótkizildi. «Nurly jol – bolashaqqa bastar jol» atty oblystyq óner festıvali, «Naýryznama» is-sharasy, sýretshilerdiń «Darhan dalam» sımpozıýmy, «Mádenı qyzmet – mereıli mindet» mádenıet jáne óner qyzmetkerlerine arnalǵan saltanatty is-sharasy, «Baldáýren» balalardyń oblystyq óner baıqaýy, «31 mamyr –saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni», t.b. is-sharalary da mándi, maǵynaly bolǵany sózsiz.
«Teatr kóktemi – 2016» teatr fes­tıvali de QR Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna arnaldy. Onda oblystyń 8 teatry bir ǵana avtor Rahymjan Otarbaevtyń spektáklderin qoıýmen erekshelendi.Munan ózge, Qazaqstannyń halyq artısi Aısha Abdýlınanyń 100 jasqa tolýyna arnalǵan mereıtoılyq shyǵarma­shylyq keshi ótkizildi. Aldaǵy ýaqytta bul baǵyttaǵy jumystar óz jalǵasyn taba beretini aıqyn.
Al túp tarıhymyzdy túgendeýge arnalǵan saýalyńyzǵa kelsem, shejiresi sheksiz Ońtústikte arheologıalyq derekter jınap, qundy málimetter toptastyryp otyrý burynnan jolǵa qoıylǵan másele. Sózim dáleldi bolýy úshin birer mysal keltireıin.
Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy ulttyq qundylyqtarymyz búginde ólkemizge alys-jaqynnan kelip-ketip jatatyn qonaqtar men jergilikti qaýymnyń ıgiligine aınalýy úshin ǵylymı-zertteý jumystarynyń jyldyq jospary negizinde tarıhı-mádenı eskertkishterdi júıeleý, zertteý jáne jınaqtaý jumystary júrgizilýde. Máselen, mýzeı qyz­met­kerleri oblysymyzdyń aý­maǵynda «Mádenı mura» baǵdar­lamasy aıasynda júrgizilip jatqan arheologıalyq qazba jumystaryna belsene qatysady. Atap aıtsaq, tarıh janashyrlary Á.H.Marǵulan atyndaǵy Arheologıa ınstıtýtynyń Túrkistan arheologıalyq ekspedısıa­symen birlesip Túrkistan aýmaǵynda, Kúltóbe qalashyǵynda zerttelip jatqan ejelgi qamaldaǵy qazba jáne kameraldy óńdeý jumystaryn, Saýran, Qaratóbe, Mirtóbe, Qurlyq qalashyǵynda, Ordabasy aýdanyndaǵy ejelgi Bórijar, Jýantóbe qalashyqtarynda, Túrkistan, Saýran, Sıdaq ortaǵa­syr­lyq qalashyqtaryndaǵy zertteý jumystaryn júrgizdi. Sonymen birge Ońtústik Qazaqstan Memle­ket­tik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń A.P.Podýshkın basqaratyn arheo­logıalyq ekspedısıasymen birlesip Shymkent qalasynan 80 shaqyrym jerde, Ordabasy aýdanynyń Saryaryq aýylynyń mańaıyndaǵy, Shardara aýdanyndaǵy arheologıalyq obektilerine jáne Uzynata kesenesine ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizip qaıtty. Nátıjesinde, Saýran qalashyǵynan salmaǵy 20 keli mys teńgeler kómbesi, keramıkalyq buıymdar, temirden jasalǵan jebe ushtary, tas, shyny pas­tasynan jasalǵan monshaqtar tabylyp, fotofıksasıa jumystary júrgizildi. Al Túrkistannyń ejelgi qabattaryn zertteý kezinde alynǵan jańa materıaldar, aımaqtaǵy qala qurylysy mádenıeti úderisterin tolyqtaı túsinýde, jeke alǵanda, Túrkistannyń ejelgi tarıhyn túsinýde kóptegen jańashyldyq engizýde.
Sonymen qatar Saıram aýda­­nyn­daǵy Hanqorǵan, Oshaqty qalashyǵynyń ornyna arheolo­gıa­lyq qazba jumystary júrgizil­di. Nátıjesinde, Hanqorǵan qalashy­ǵy­nyń turǵyn úı keshenderiniń erekshelikteri, dinı jáne ákimshilik qurylystary anyqtaldy. Tarıhı derekterge súıene otyryp, ǵalymdar Hanqorǵan qalashyǵy HVİİİ ǵ. Abylaı hannyń ońtústik ordasy bolǵandyǵyn dáleldedi. Oshaqty obalar kesheni boıynsha úsh oba zertteldi. Qazba nátıjesinde obalardyń astynda jerleý qurylystary ashyldy, jerleý kezinde zattardyń qaldyqtary tabyldy. Qazba jumystarynyń barysynda tabylǵan 200-den astam qysh ydystar mýzeı qoryna ótkizildi.
Arheologıa ınstıtýtynyń Astanadaǵy fılıalymen birlesip arnaıy mamandar Sozaq aýdanyndaǵy «Úńgirli» úńgirinde, Ógem taýynda ornalasqan Úshbastóbe qalashyǵynda júrgizilgen barlaý jáne zertteý jumystaryna qatysty. Fılıal ekspedısıasynyń «Qazaq dalasynyń ortaǵasyrdaǵy mádenı-tarıhı prosesteri» jobasy aıasynda Ógem taýlarynyń erte dáýirin jáne orta ǵasyr eskertkishterin, Ordabasy aýdanynda ornalasqan Bórijar qorymyn zertteý jumystaryna da atsalysty. Zertteý barysynda Tereksaı, Úshbastóbe qorymynyń ǵuryptyq qurylystarynyń topografıalyq jobalary jasalyp, stratıgrafıalyq keskindemeleri qazyldy, altynnan, qoladan, súıekten, kúmisten jasalǵan zergerlik áshekeıler (altyn alqa, qola aına, bilezik, qaptyrmalar, semser bólshegi, qola toǵa, jebeniń ushtary, pyshaq, qanjar, shashqa taǵatyn túıreýishter), keramıkalyq buıymdar (qysh ydystar qumyralar, torsyqtar, kózeler, saptyaqtar, tabaqtar, shelek tárizdi ydys), saǵanaǵa kireberis qysh esik sıaqty arheologıalyq artefaktiler alyndy.
Sondaı-aq Sozaq aýdanyndaǵy Tań­baly tas petroglıfterin anyqtaý, belgileý jáne esepke alý boıynsha jumystar júrgizildi. Atalǵan jerden shamamen HİV-HV ǵasyrlardyń qazaq rý, taıpalarynyń tańbalary, neolıttik turaq jáne orta ǵasyrlarǵa jatatyn kóne qorymdar men belgi tastar anyqtaldy. Tabylǵan nysandar sıfrlik apparattarmen, tas betine qashalǵan jazýlar men tańbalar arnaıy qaǵaz betine túsirilip, lazerlik teodolıtimen ornalasqan jerlerdiń topografıalyq jobalary jasaldy.
Aıta ketý kerek, óńirimizde tarıh jáne mádenıet úshin aıryqsha mańyzy zor arheologıa jáne sáýlet eskertkishteriniń sany – 1278. Onyń ishinde, halyqaralyq mańyzy bar 1 eskertkish (Qoja Ahmet Iasaýı kesenesi), respýblıkalyq mańyzy bar 33 (25 sáýlettik, 8 arheologıalyq), jergilikti mańyzy bar 434 (56 sáýlettik, 378 arheologıalyq), aldyn-ala esepke alý tiziminde 810 (onyń 136 sáýlettik, 674 arheologıalyq) tarıhı-mádenı mura nysandary bar.
Qazir OQO tarıhı-ólketaný mýzeıiniń halyqaralyq deńgeıde sheteldik murajaılarmen baılanys ornatý tájirıbesi qolǵa alynyp, IýNESKO-nyń IKOM Qazaqstan uıymynyń quramyna kirdi.Nátıjesinde, mýzeı Halyqaralyq konferensıalarǵa, fes­tıvalderge, ǵylymı-praktıkalyq semınar-forýmdarǵa, is-sharalarǵa qatysý múmkindigine ıe boldy. Birer mysal keltirer bolsaq, Reseı Federasıasynyń Máskeý qalasynda ótken «Intermýzeı – 2014» Halyqaralyq mýzeıler festıvaline belgili ǵalym Kemel Aqyshevtyń 90 jyldyǵyna oraı ótkizilgen Halyqaralyq ǵylymı konferensıasyna, Qazaqstan, Reseı, Polsha, Ýkraına memleketteriniń arheologtary men mýzeı mamandary qatysqan. Ýkraınada ótken Halyqaralyq ǵylymı konferensıaǵa, Sankt-Peterbýrgtaǵy Ermıtajda uıymdastyrylǵan «Ortalyq Azıa men Shyǵys Irannyń Islamǵa deıingi kezeńi» atty Halyqaralyq arheologıalyq konferensıa jumystaryna qatysyp, Túrkistanda júrgizilgen arheologıalyq jumystar jóninde baıandamalar jasady.
Ońtústik Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi Germanıanyń Bohým qalasyndaǵy Taý-ken mýzeıinde elimizdiń qundy arheologıalyq jádigerlerinen jasaqtalǵan «Beıtanys Qazaqstan – Azıa júregindegi arheologıa» atty kórmege qatysty. Kórmede mýzeı qorynan zergerlik buıymdar, teńgeler, ydys synyqtary, kúmis quımalar, qola ydystar, t.b. jalpy sany 160 jádiger kórinis tapty. Ásirese, Germanıa jurtshylyǵy 1974 jyly Otyrar aýdanynan tabylǵan «Otyrar kómbesi» dep atalatyn kúmisten jasalǵan XIII ǵasyrǵa jatatyn zergerlik buıymdar jáne Azıanyń kóne qalalarynda soǵylǵan teń­gelerge erekshe qyzyǵýshylyq tanytty.
Qazirgi tańda, oblystaǵy jalpy mýzeı­lerdiń qory 162,8 myń danaǵa jetip otyr.
Mádenı-rýhanı dúnıe degende kitaphanalar jumysy da oıǵa oralady. Rýhanıat – Ábý Nasyr ál-Farabı murajaıy, Tarıhı-mádenı-etnografıalyq ortalyq pen «Otyrar» oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanalarynda sırek qoljazbalar men kóne kitaptar jınaýda da úlken jumystar atqarylýda.
Oblystaǵy 423 kitaphanada aǵymdaǵy jyldyń 5 aıynyń qorytyndysy boıynsha kitap qory 7 mln 389 myń danaǵa jetti. Olardaǵy elektrondyq kitap qory 17,1 myń danany qurady. Kitaphanaǵa oqyrmandardy tartý maqsatynda osy jyldyń mamyr aıynda «Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna – 25 modeldi aýyldyq kitaphana» atty jobanyń aıasynda Sozaq, Túlkibas, Maqtaaral aýdandarynda 7 modeldi aýyldyq kitaphanalar ashyldy.
«Qazynaly Ońtústik» 500 tomdyǵy jaıly aıtar bolsaq, Mádenı muralardy jınaqtap, keleshek urpaqqa amanattaý jumystary odan ári jalǵasyn taba beredi. Bastapqyda «Qazynaly Ońtústik» atty 200 tomdyq kitap shyǵarý josparlanyp, sońynan tabylǵan muralardyń aýqymyna baılanysty 500 tom etip shyǵarý maqsat etilgenin jaqsy bilesizder. Osyǵan baılanysty, qazirgi tańda kóp tomdyqtyń 311 tomy jaryqqa shyqty. 2009 jyldan beri qolǵa alynyp, júzege asyrylyp kele jatqan eńbektiń basy-qasynda ǵulama ǵalym Mekemtas Myrzahmetuly, ǵalym Sattar Ómirzaqovtar júr.

«Ana tili» – meniń aıyryqsha nazarymdaǵy gazet

– Qazaqylyqtyń qaımaǵy buzylmaǵan óńirdegi memlekettik tildiń ahýaly týraly oı qozǵasańyz. Qazaq tilin qoldaý, damytý, is-qaǵazdardy memlekettik tilde júrgizý, jer-sý ataýlaryn qazaqylandyrý jáne t.b. tolǵaýly máseleler qalaı sheshimin tabýda? Osy oraıda, qazaq basylymdaryna jazylý máselesi qanshalyqty dárejede ósti? Kúndelikti jumys barysynda ózińiz qandaı basylymdardy oqısyz, Siz oqıtyn basylymdar qatarynda «Ana tili» gazeti bar ma eken, ony da bilgimiz keledi. 
– Ońtústik Qazaqstan oblysynda qazaq tilin qoldaný, is-qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgizý, ıaǵnı qujattama aınalymy 100 paıyz qazaq tilinde júrgiziledi.Memlekettik tildiń qoldaný aıasyn keńeıtý, nasıhattaý jáne qazaqstandyq rýhanı birlikti qýattaý, otansúıgishtik sezimdi arttyrý, qazaq mádenıeti men tilin dáripteý maqsatynda «Bala bolashaqqa – ana tilimen», «Abaı oqýlary», «Oralhan Bókeı», «Til sheberi» atty t.b. oblystyq baıqaýlaryn ótkizý dástúrge aınalǵan.
Al jer-sý ataýlaryn qazaqylan­dyrý jaıyna kelsek, oblysta185 aýyldyq okrýg, 930 eldi meken, 11263 kóshe bar. 2010-2015 jyldary eldi mekenderdiń, kóshelerdiń tarıhı ataýlaryn qaıta qalpyna keltirý, keńestik kezeńderden qalǵan, moraldik turǵydan eskirgen ataý­lardy retteý boıyn­sha júıeli jumystar júrgizildi. Atap aıtsaq, Shymkent qalasynda jańadan qurylǵan tórtinshi aýdanǵa «Qarataý» ataýy berilip,4 shaǵynaýdannyń, 5 aýyldyq okrýgtiń, 14 eldi mekenniń, 861 kósheniń ataýy aýystyryldy.
Sonymen birge QR Premer-mınıstri orynbasarynyń tapsyrmasyna sáıkes, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı, oblystaǵy 24 kóshege Keńes Odaǵynyń Batyrlary men birneshe orden-medaldarmen marapattalǵan Uly Otan soǵysy ardagerleriniń esimderi berildi.
Jeńisti jaqyndatqan batyrlardyń esimin bilim mekemelerine de berý jumystary júrgizilýde. Máselen, oblystyq onomastıka komısıasynyń otyrysynda Báıdibek aýdanyndaǵy «№1 jalpy orta mektep-ınternatyna» Keńes Odaǵynyń Batyry Sadyq Ábdijapparovtyń esimin berý, Qazyǵurt aýdanyndaǵy «Komsomol» jalpy orta mektebin Baýyrjan Momyshulynyń esimimen qaıta ataý, Maqtaaraldaǵy №123 jalpy orta mektebine Raqymjan Qoshqarbaevtyń, №120 jalpy orta mektepke Keńes Odaǵynyń Batyry Sabyr Raqymovtyń, Jantaqsaı aýylyndaǵy №116 jalpy orta mektebine qazaqtan shyqqan ushqysh-áıel, Halyq Qaharmany Hıýaz Dospanovanyń esimin berý, Saryaǵash aýdanyndaǵy №117 orta mektebine Nurmahanbet Jumataevtyń esimimen qaıta ataý, Shardara qalasyndaǵy №3 mamandandyrylǵan mektep-ınternatyna Halyq Qaharmany Máýlen Qalmyrzaevtyń esimin berý týraly usynystar qaralyp, oń sheshimin aldy. Aldaǵy ýaqytta oblystyq ákimdik pen oblystyq máslıhattyń birlesken sheshimimen Respýblıkalyq onomastıka komısıasynyń qaraýyna usynylady.
Munan bólek, aldaǵy ýaqytta arnaıy beınerolıkter ázirlenip, jergilikti telearnalardan kórsetý, «Ulty qazaq azamattardyń aty-jónin resimdeýdi retteý máseleleri» atty dóńgelek ústel ótkizý, onomastıka máselelerine baılanysty «Kóshe ataýynyń mańyzdyly­ǵy» taqyrybynda semınar-keńes uıym­dastyrý, «Ońtústik óńirdegi ono­mastı­kanyń máseleleri» atty aımaqtyq konferensıa ótkizý josparda bar.
Al basylymdarǵa jazylý jaıyna kelsek, ózim elimizde shyǵatyn barlyq basylymǵa jazylýǵa tyrysamyn. Men oqıtyn gazet, jýrnaldardyń jartysynan kóbi, tipti barlyǵy derlik memlekettik tildegi basylymdar desem qatelespeımin. Sebebi buqaranyń kózi, qulaǵy hám únine aınalǵan qazaqtildi BAQ-ta qandaı aqparattardyń tarap, halyqty nendeı ózekti máseleler tolǵandyryp jatqany men úshin óte mańyzdy. Árıne, «Sózi joǵalǵan jurttyń ózi de joǵalady» degen ǵıbratty sózdi oqyrman zerdesine sińirip otyrǵan «Ana tili» Ult gazeti meniń aıryqsha nazarymdaǵy basylym. Ulttyq tildiń birden-bir joqshysyna aınalǵan gazetterdiń múddesi úshin ózekti máseleler reti únemi kóterilip otyratyny unaıdy. Elimizde júrgizilip jatqan memlekettik saıasatty júzege asyrýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardy buqaraǵa nasıhattaý men kúndelikti aqparattardan bólek, basylym tilshileriniń rýhanıat, ádebıet, tárbıe baǵytynda jazǵan oı salar maqalalary urpaq tárbıesinde taptyrmas jaýhar maǵlumat dep bilemin.

Bes reformaǵa bilekti  sybanyp kirisip kettik

– Búginde álemniń ozyq elderiniń qataryna enýdi, órkenıet kóshine ilesýdi kózdegen Egemen Qazaqstan halqy úshin Elbasy belgilegen bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń «100 naqty qadamy» qyzmet baǵdarlamasyna aınalyp otyrǵany belgili. Osyǵan baılanys­ty, áńgimemizdi ózińiz basqaryp otyrǵan berekeli ońtústik ólkesinde «Ult Jospary» aıasynda qandaı jumystar atqarylyp jatqanynan bastasaq…
– Álemde ekonomıkalyq daǵdarys beleń alyp, onyń salqyny kóptegen memleketterge tıip turǵan kezeńde osynaý belesten abyroımen ótýdiń sony joly retinde Elbasynyń bes ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» Ult Jospary der kezinde jáne sátti qolǵa alynǵan qujat dep bilem. Sonymen birge bul jospar damyǵan memleketterdiń otyzdyǵyna kirýdiń tóte joly deýge bolady.
Osyǵan baılanysty, Ult Josparyn iske asyrýdyń naqty kezeńi bastalǵany belgili.Oblysymyzda atalǵan Jospar boıynsha birqatar shuǵyl jáne júıeli sharalar iske asyrylyp jatyr. Bes ınstıtýsıonaldyq reformanyń bizdiń óńirde oryndalý barysyna toqtalyp óteıin.
Birinshi reforma – kásibı memlekettik apparat qurý. Qazirgi ýaqytta jańa kadr saıasaty kásibı memlekettik apparatty qalyptastyrýdyń eń qajetti alǵysharty bolyp tabylady.Bul baǵytta aýqymdy is-sharalar qolǵa alyndy. Máselen, respýb­lıkamyzda alǵash ret oblystyń atqarýshy organdary úshin Biryńǵaı personaldy basqarý qyzmeti quryldy. Sondaı-aq Ádep jónindegi ýákil taǵaıyndaldy.Oblysymyzda memlekettik qyzmette satylap ósý jáne ornalasý merıtokratıa men jarıalyq qaǵıdattaryna sáıkes bolýy turaqty baqylaýda.Bos laýazymǵa konkýrstar ashyq túrde ótkizilip jatyr.Qazir arnaıy sarapshylar tobyn jınaýdamyz.
Jaqynda olardyń kez kelgen aýdan men qalalardaǵy konkýrstarǵa vıdeo-konferensıa arqyly qatysýyn qamtamasyz etetin bolamyz. Sonymen qatar biz «Kadrlardyń altyn rezervin» qalyptastyrýǵa kiristik. Osy turǵyda, Prezıdenttik «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda bilim alǵan jáne Memlekettik basqarý akademıasyn bitirgen belsendi, otansúıgish jastardy memlekettik qyz­metke tartyp jatyrmyz. Mysaly, qazirdiń ózinde osyndaı túlekterdiń qatarynan iriktelgen 12 azamat oblystaǵy basshylyq laýazymdarda jumys jasaýda. Ol azamattar jańa ıdeıalardy engizip jatyr.Budan basqa, óńirdegi joǵary oqý oryndarynyń túlekterin aýyl-aımaqtarǵa keńinen tartý josparda bar. Osylaısha oblys pen aýdandardyń, sonymen qatar aýyldaǵy kadrlyq potensıaldy kúsheıtetin bolamyz.
Qazir oblystaǵy kadrlyq ahýaldy saraptap, óńirlik kadr saıasatynyń jańa stra­tegıasyn daıyndaýǵa kiristik. Atalǵan óńirlik Strategıa kelesi baǵyttardy qamtıtyn bolady. Birinshi baǵyt – kadr­lardy irikteýdiń talaptaryn kúsheıtý arqyly shynaıy talanttardy izdeý jáne olardy qyzmetke tartý. Túpki maqsatymyz – óziniń biliktiligi men qabilettiligin, otan­súıgishtigi men eńbekqorlyǵyn kórset­ken ár azamatqa – memlekettik qyzmetke kirýge, al memlekettik qyzmet­shige – joǵarylaýǵa jaǵdaı jasaý.
Ekinshi reforma – zańnyń ústemdigin qam­tamasyz etý. Elbasymyz Ult Jospa­ry­nyń ekinshi baǵytynda halyq aldynda esep beretin jergilikti polısıa qyzmetin qurýdy tapsyrdy. Osyǵan oraı, oblystyń barlyq aýdan, qalalarynda jergilikti polısıa qyzmeti qurylyp, olarǵa 19 basshy taǵaıyndaldy.Búginde jergilikti polısıanyń quramynda 2 747 qyzmetker bar. Jergilikti atqarýshy bılik pen polısıaǵa ortaq mindetter qoıylyp, kóptegen jobalardy birlesip iske asyrýǵa kiristik.Máselen, oblystaǵy quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý maqsatynda Saryaǵash aýdanynda qurylǵan «Sarbaz» eriktiler jasaqtarynyń tájirıbesin ózge aýdan, qalalarǵa endiretin bolamyz. Sonymen qatar 262 ýchaskelik polısıa beketinde qoǵamdyq keńester quryldy.Ýchaskelik polısıa ınspektorlarymen birlesip 1 myńǵa jýyq qoǵamdyq kómekshi kezekshilikke túsýde.
Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 30-qadamyna sáıkes Jol-kólik, ýchaskelik jáne ıývenaldyq polısıa qyzmetkerleri vıdeoregıstratormen jáne keýdege taǵatyn vıdeojetonmen qamtylady. Bul quqyq buzýshylyqty azaıtyp, qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa septigin tıgizetin bolady.Ult Josparynyń 32-qadamyna sáıkes oblysymyzda alǵash ret «Qylmystyq quqyq buzý kartasy» ázirlenip jatyr. Bul júıe qylmystyq áreketti nemese oqıǵany ashýdyń zamanaýı ozyq tásili bolyp tabylady.
Bes ınstıtýsıonaldyq reformanyń úshinshi reformasy, ol – ındýstrıalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim. Bul baǵyt ekonomıkalyq ósim men áleýmettik jaǵdaıdyń jaqsarýyn kózdeıdi. Sonymen qatar ınvestısıalyq ahýaldy jaqsartý – negizgi mindetterdiń biri bolyp tabylady.
Indýstrıalyq-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy aıasynda 2016 jyly 16 jobany iske asyrýǵa, 27,2 mlrd teńge ınvestısıa tartyp, 845 jumys ornyn qurý josparlanǵan. Búgingi tańda, «Shymkentmaı» AQ óndirisin keńeıtý jobasyna 1,9 mlrd teńge ınvestısıa tartylyp, qosymsha 26 jańa jumys orny ashyldy. Ónerkásip salasyn damytý úshin «Ońtústik» Arnaıy Ekonomıkalyq Aımaǵynda toqyma klasterin qalyptastyrý, oblystyń ár aýdanynda ındýstrıaldy aımaqtardyń qurylysyn júrgizý jáne damytý, farmasevtıka klasterin qalyptastyrý, aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý baǵyttarynda aýqymdy jumystar iske asyrylýda.
Sonymen qatar basymdy salalarǵa syrtqy ınvestısıanyń kólemin ulǵaıtý maqsatynda birqatar jumystar júrgizilýde.
Tórtinshi reforma – birtektilik pen birlik. Qazaqstandaǵy qoǵamdyq kelisim men etnosaralyq tatýlyqty nyǵaıtýdy kózdeıtin «Biregeılik pen birlik» reformasy Máńgilik Elge jeteleıtin birden-bir beles. Bul baǵytty iske asyrýda – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń róli erekshe. Búginde atalǵan uıym tarapynan respýblıkalyq «Úlken El – Úlken otbasy», «Meniń elim», «Nurly bolashaq» sıaqty jobalar men sharalar uıymdastyrylyp, ótýde. Reformany júzege asyrý maqsatynda óńirlik assambleıa jumysynyń jańa baǵyttary qalyptastyryldy. Bul – qaıyrymdylyq, medıasıa, Qoǵamdyq kelisim keńesteriniń qyzmeti.
Ult Josparynyń 5-shi baǵyty «Esepti memleketti qalyptastyrý» – Qazaqstannyń órkenıetti elge aınalýy úshin elimizde esep beretin memleketti qalyptastyrý qajettiligin kózdeıdi. Osy reforma boıyn­sha jumystar eki baǵytta júriziledi. Ashyq­tylyqty jáne eseptilikti qamtamasyz etý.
Ashyqtylyq boıynsha QR Prezıdenti Ákimshiliginiń qoldaýymen «Ashyq ákimdik» jobasy iske asyrylýda, bul jobanyń sheńberinde memleket tarapynan bıznes prosesterge kórsetiletin qyzmetke reınjınırıng júrgiziledi. Onyń negizi epkini basqarý organdary tarapynan qabyldanatyn sheshimderdi qabyldaý barysynda olardyń ashyqtyǵymen barshany qamtamasyz etýge, ońtaılandyrýǵa jáne avtomattandyrýǵa baǵyttalǵan.
Eseptilik boıynsha QR «Qoǵamdyq keńester týraly» Zańyna sáıkes, 40 músheden turatyn oblystyq «Qoǵamdyq keńes» jáne jalpy múshe sany 323 qu­raıtyn árbir aýdan, qalalarda Qoǵamdyq keńester qurylǵan. Qoǵamdyq keńesterdiń maqsaty – azamattyq qoǵamnyń múd­delerin bildirý jáne jergilikti deńgeıdegi sheshimderdi talqylaý kezinde jurtshylyq pikirin eskerý.
– Ońtústik Qazaqstan oblysy halyq sanynyń ósýi, ıaǵnı demografıalyq kórsetkish boıynsha ózge óńirlerden kósh ilgeri kele jatqany belgili. Jýyrda «Ana tili» gazetinde demografıalyq máselege arnalǵan «Otan – otbasynan bastalady» atty problemalyq maqala jarıalanǵan bolatyn. Maqalada birqatar ózekti jaıttar atap kórsetilgen edi. Mysaly, jas otbasylardy áleýmettik turǵydan qoldaý, turǵyn úımen qamtamasyz etý, ana kapıtalyn engizý jáne t.b. Bul jóninde ózińizdiń jeke azamattyq oı-pikirińiz qandaı? 
– Durys aıtasyz, kıeli Ońtústik óńiri qazaqtyń qara domalaqtaryn kóbeıtý jaǵynan óńirler arasynda kósh bastaıdy.Jylyna 80 myńǵa jýyq sábı dúnıege keletin Kúngeı úshin bul maqtanarlyq jaıt deýge bolady. Statısıkalyq málimetterge súıensek, 2016 jyldyń 1 toqsanyna bizdegi bala týý ósimi 21,9 myń adamǵa jetip, bul 2015 jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 113,9%-dy quraǵan.
Jalpy oblysymyzda 169 myńnan astam kóp balaly analar sany tirkelse, onyń 6241-i Batyr analar, 25580-i «Altyn alqa» ordenimen, 34304-i «Kúmis alqa» ordenimen marapattalǵan analar, 8998-i İ, İİ dárejeli Ana Dańqy ordenimen marapattalǵan analar jáne 94288-i 18 jasqa deıingi 4 jáne odan da kóp balasy bar analar bolyp tabylady.
Árıne, elimizdiń bolashaǵy – jas otbasylardy túrli baǵyttar boıynsha qoldaý jumystary úzdiksiz júrip keledi. Biz oǵan aıryqsha mán beremiz. Máselen, ótken jyly oblysta 300-deı jas otbasy baspanaly bolyp, olarǵa áleýmettik qoldaýlar jasaldy. Bıyl da bul jumystar jalǵasa bermek. Jyl sońyna deıin taǵy 200-den astam jas otbasy páter kiltine qol jetkizetin bolady dep josparlap otyrmyz.
Munan bólek, óńirimizde kúnkóris deńgeıinen tómen turatyn otbasylardy áleýmettik qoldaý retinde 18 jasqa deıingi balalarǵa járdemaqy jáne az qamtylǵan otbasylarǵa ataýly tólem kómegi tóle­ne­di. Alaıda tájirıbe kórsetkendeı, mem­le­kettik qoldaýdyń tómen bolýy kómek alýshy­lardy kedeılikten shyǵýǵa yntalandyrmaıdy.
Osyǵan oraı, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bul baǵyttaǵy áleýmettik kómek pen qoldaýdyń ıdeologıasy ózgertilip, áleýmettik qoldaý sharalarynyń ataýlylyǵyn kúsheıtý úshin ońtaılandyrylý jáne jańǵyrtý jumystary júrgizildi.
2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap qazirgi usynatyn úsh túrli áleýmettik tólemder ornyna (arnaıy kóp balaly otbasylar úshin memlekettik járdemaqy, 18 jasqa deıingi balalar úshin memlekettik balalar járdemaqysy) ataýly áleýmettik kómek jańa formaty engiziletin bolady. Onyń máni, shyndyǵynda qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jáne obektıvti sebepterge (jasy, densaýlyq jaǵdaıy, múgedektik jáne ózge áleýmettik osaldyq) baılanys­ty osy jaǵdaıdan shyǵa almaıtyn otba­sylarǵa shartsyz kómek usynylatyn bolady.
Otbasyndaǵy eńbekke qabilettiligin saqtaǵan, kómek alýshy úmitkerler belsendi baǵdarlama qatysýshysy retinde áleýmettik qoldaýdy shartty aqshalaı túrinde alatyn bolady (kásibı daıyndyq, áleýmettik jumys oryndaryn qurý, jumysqa ornalastyrý jáne t.b.). 2015 jyldan bastap joǵaryda atalǵan shartty aqshalaı kómek, ıaǵnı «Órleý» jobasy oblysymyzdyń tórt aımaǵynda pılottyq rejimde júzege asyryldy. Nátıjesinde, jobaǵa 139 otbasy (913 adam) qatysyp, onyń eńbekke jaramdy 167 otbasy músheleri jumyspen qamtýdyń belsendi sharalarmen qamtyldy. 2016 jyly «Órleý» jobasyn júzege asyrýdy oblystyń barlyq aımaǵynda engizý josparlanyp, 2512 otbasyn (14927 adam) qamtý kózdelýde. Búgingi tańda 361 otbasyǵa (2171 adam) shartty aqshalaı kómek tólenip, eńbekke jaramdy 242 otbasy músheleri jumyspen qamtýdyń belsendi sharalaryna qatysyp otyr.

Óńirdiń óndirisi  órkendep keledi

– Búginde ózińiz jaqsy bilesiz. Elbasy óńirler men aımaqtardyń damýyna úlken kóńil bólip otyr. Osy oraıda, yrysy men berekesi tasyǵan, shyraıly Shymkent qalasyn elimizdegi úshinshi megapolıske aınaldyrý mejesin belgiledi. Oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynan bólek, rýhanı kelbetine, bul rette qolǵa alynyp jatqan irgeli jumystardyń júzege asyrylý barysyna Aımaq basshysy retinde qandaı baǵa berer edińiz? Óńirdegi óndiris oryndary, iri kásiporyndardyń qazirgi aıaq alysy qandaı? Qurylys salasyn, jol salý, baılanys salalarynyń jetistikterine de qysqasha toqtalyp ótseńiz.
– Árıne, qazaqy qaımaǵy buzyl­ma­ǵan Ońtústik óńiri qashan da qonaq­jaı­lylyǵymen, aqpeıil jomarttyǵymen erekshelenetin ólke. Halqy tyǵyz ornalasqan osynaý eńbekqor aımaqtyń rýhanı kelbeti ózime erekshe unaıdy. Kúıbeń tirshilikten bólek, halqymyzdyń ulttyq salt-dástúrlerin berik ustanyp, urpaqtan-urpaqqa jetkizip kele jatqan kıeli mekendegi ońdy isterge oń baǵa bermeý múmkin emes. Oblys ortalyǵy – Shymkentte atqarylyp jatqan san túrli sharýa kúndelikti BAQ arqyly tarap, halyqtyń únemi nazarynda ekenine Siz benen Biz kúnde kýá bolyp júrmiz. Elimizdiń úshinshi megapolısine aınaldyrý jolynda áleýmettik-ekonomıkalyq damýmen qatar, rýhanıatty baıytýdyń túrli tásilderi men amaldary júzege asyrylyp jatqany ras.
Endi óńirimizdegi óndiris oryndary men kásiporyndaryna toqtalsam. Álbette, álemdik ekonomıkadaǵy oryn alǵan daǵdarys oblys ekonomıkasyna da keri áserin tıgizýde.Soǵan qaramastan, jalpy oblystyń iri ónerkásip kásiporyndarynda óndiris kóleminiń ósýi baıqalady. Atap aıtqanda, 2016 jyldyń 5 aıynda oblysta 345,8 myń tonna un óndirildi nemese ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 15%-ǵa artty. Bul rette, «Altyn-dan», «Danı-nan», «Kasimhan Grain Products», «Grain House 555», «Miller & K» JSHS sıaqty iri kásiporyndardyń tabysty jumysyn aıtýǵa bolady. Sáıkesinshe, tıisti merzimde 9845 tonna sút ónimderi (o.i. «Kompanıa Fýdmaster-SHymkent» JSHS) óndirilip, jalpy kórsetkish 29,3 %-ǵa artty. Taratyp aıtsaq, 1607 tonna balmuzdaq (o.i. «Balmuzdaq» JSHS) óndirilip, ótken jylmen salystyrǵanda 63,5 %-ǵa artty, 11053,6 myń lıtr syra (o.i. «Shymkent syra» JSHS) óndirilip, 1,5 %-ǵa artty, 37107,0 myń lıtr alkogólsiz sýsyndar (o.i. «VIZıT» ASZ», «Raýan» JSHS) óndirilip, 59,9 %-ǵa artty.
Munaı ónimderiniń de kólemi ulǵaıǵan. Jyl basynan bergi 5 aıda 1930,1 myń tonna munaı ónimderi («PetroKazahstan Oıl Prodakts» JSHS) óndirilip, 45,5 %-ǵa artty.
Salalardyń negizin quraıtyn iri jáne orta kásiporyndarynda óndiris kóleminiń ósý saldarynan, jalpy ónerkásip óniminiń kólemi 2016 jyldyń 5 aıynda 312,7 mlrd teńgeni qurap, 2015 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 74,2 mlrd teńgege artyq ónim óndirildi. Naqty kólem ındeksi – 105,1%-dy qurady (QR-97,8%). Bul kórsetkish boıynsha oblys respýblıkada 2-oryndy ıelendi.
Óńirdegi jol salasyna qatysty jumys­tardy jetkizsek, sońǵy bes jylda oblysta 3680,5 shaqyrym jol jóndelip, 54 sha­qyrym jol jańadan salyndy. Onyń ótken 2015 jyly 489,1 shaqyrymy jón­delip, 30 shaqyrym jol jańadan salyndy.
– Keńestik kezeńde-aq aq altyn – aq maqtasymen álemge tanylǵan ońtústik ólkesiniń aýylsharýashylyǵynyń deńgeıinen de oqyrmandy qysqasha habardar ete otyrsańyz. Maqta klasteriniń jaı-kúıi qandaı?
– Aq altyn maqtasymen álemge ta­nyl­ǵan Ońtústikte maqta klasterin qurý jumystary birneshe jyldardan beri qolǵa alynǵany belgili. Qazirgi tańda osy maqsattaǵy jumystar júıeli júzege asyrylyp keledi. Olaı deıtinimiz, búginde oblystaǵy shıtti maqtanyń 35 paıyzy oblystyń toqyma kásiporyndarymen óńdeledi desek, óńirdegi toqyma salasyn­daǵy kásiporyndardy turaqty túrde shıkizatpen qamtamasyz etý maqsatynda egis kólemin arttyrý, maqtanyń jańa suryptaryn ósirý boıynsha jumystar júrgizilýde.
Máselen, byltyr OQO-nyń maqtaly aýmaǵynda 99 myń gektar alqapqa «aq altyn» egilse, bıyl onyń kólemi 11,4 paıyzǵa artyp, maqta alqaby 110,6 myń gektarǵa jetkizildi. Osylaısha jyl qorytyndysymen óńirdegi shıtti maqtanyń kólemin 9 paıyzǵa nemese 298 myń tonnaǵa arttyrý kózdelýde. Al 2020 jylǵa deıin aımaqtaǵy aq maqtanyń kólemi 420 myń tonnaǵa jetip, ósim 54 paıyzdy quraıdy dep kútilse, onyń 90 paıyzy oblystaǵy otandyq toqyma kásiporyndarymen óńdeledi dep boljanyp otyr. Oǵan qosa, óńirimizdiń aýylsharýashylyq mamandary maqta egý tehnologıasyna qarqyndy ádisti engize otyryp, maqta alqabyn kóbeıtpeı-aq, mol ónim alýdy kózdeýde. Aıta ketý kerek, bolashaqta toqyma klasteriniń ortalyǵyna aınalýy tıis Ońtústik óńirinde búginde quny 27,8 mlrd teńge bolatyn 10 joba iske asyrylyp, 2,2 myń jumys orny ashylǵan.
Atap aıtqanda, oblystaǵy maqta tal­shy­ǵyn óńdeıtin iri toqyma kásiporyndar – «Iýteks» AQ-nyń qýattylyǵy –18000 tonna bolsa, «Melanj» AQ – 5000 tonna, «Oksı tekstıl» JSHS – 6200 tonna jáne maqta lıntnen jumys jasaıtyn «Hlopkoprom selúloza» JSHS-nyń qýattylyǵy – 3000 tonna. Jalpy, oblystaǵy toqyma kásiporyndarynyń jobalyq qýattylyǵy 32200 tonnany quraıdy.

Túrkistan týrısik  klaster retinde damıdy

– Tarıhı oryndarǵa baı ólkede týrızmdi damytý baǵytynda qandaı jumystar atqarylyp jatyr? 
– Toǵyz joldyń torabynda ornalasqan Uly Jibek jolynyń júregi – Ońtústik ólkesinde týrısik klaster qurý maqsatty jumystarymyzdyń biri. Búgingi tańda óńirdiń týrısik potensıalyn kúsheıtip, damytýda saladaǵy ınfraqurylym jaıy rettelip, arnaıy marshrýttar jasalýda. Aldaǵy 2016-2020 jyldarǵa qoıylǵan maqsattardyń retin baıandasam.
Atap aıtqanda, Tólebı aýdanynda taý-shańǵy týrızmin damytý maqsatynda «Qasqasý taý-shańǵy kýrortynyń» syrt­qy ınjenerlik-ınfraqurylymyn júr­gizý úshin (2 899,745 mln teńge ) 2014 jyly «Bıznestiń jol kartasy – 2020» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda res­pýb­lıkalyq búdjetten 198,0 mln tń., sondaı-aq, oblystyq búdjetten 100,0 mln tń., al 2015 jyly 150,0 mln. tń. qarjy bólindi.

Bólingen qarjyǵa elektr energıasyn tartý, avtomobıl joldarynyń daıyndyq jumystary (jer óńdeý jumystary), kárizdik tazalaý ǵımaratynyń ornyn daıyndaý jumystary júrgizildi.
Oblysta halyq sanynyń tyǵyz ornalasýy jáne qolaıly klımaty jaǵajaı týrızmin damytýǵa óz septigin tıgizedi. Osyǵan oraı Shardara sý qoımasy jaǵalaýynda 255,0 ga jer ýchaskesi anyqtalyp otyr. Sý qoımanyń boıynda jaǵajaı klasterlik týrızmin damytý maqsatynda oblystyq búdjetten 17,0 mln teńge bólinip, egjeı-tegjeı jospary ázirlendi.Qazirgi tańda Shardara sý qoımasynyń boıynda jaǵajaı týrızmin damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan ınvestorlar bar. Jaǵajaı boıynda qonaq úıler, jaǵajaı sporttyq alańdary, restoran jáne t.b. nysandardy salý josparlanyp otyr. Anyqtalǵan jer ýchaskesi orman qory jeri balansynda bolǵandyqtan eldi meken sanatyna aýystyrý boıynsha jumystar júrgizilýde.
Oblystyń basty kýrorttyq aımaǵy – Saryaǵash shıpajaılary bolyp tabylady. Osyǵan oraı, Saryaǵash aýdany Kókterek eldi mekeninde zamanaýı talap­tarǵa saı jańa kýrort qalashyǵyn salý josparlanyp otyr.2015 jyly jańa kýrort qalashyǵynyń eskızdik jobasy ázirlendi.
Budan bólek, Shymkent – Tashkent avto­kólik jolynyń kúrdeli jóndeý ju­mys­tary júrgizilýde, 2016 jyly qurylys jumystaryn aıaqtaý josparlanyp otyr. Tólebı aýdanynda jeke ınvestısıa esebinen 50 oryndy «Izý­mı» (jobanyń quny 386,0 mln teńge) demalys aımaǵynyń jáne 200 oryndy «Taý samaly» (jobanyń quny 1 104,0 mln teńge) emdik-saýyqtyrý ortalyǵynyń qurylysy júrgizilýde. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń boıynda Túrkistan, Shymkent qalalary, Saryaǵash, Qazyǵurt, Saıram, Túlkibas jáne Báıdibek aýdandarynda 8 jol boıy qyzmet kórsetý nysandarynyń qurylysyn júrgizý qarastyrylǵan. 2014 jyly Saıram aýdany Aqsý aýylynda jáne 2015 jyly Shymkent qalasy Bozaryq eldi mekeninde «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń boıynda 4 jol boıy qyzmet kórsetý ortalyqtary iske qosyldy.
2016 jyly «EKSPO – 2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kór­mesi sheńberinde usynylatyn tý­rıstik marshrýttardyń boıyndaǵy ınfraqurylymdardy retke keltirý jumystaryn júrgizý, týrısik nysandarǵa alyp baratyn jol boıynda týrısik kórsetkishterdi ornatý josparlanyp otyr. Tarıhı-minájat etý týrızmin damytý maqsatynda Túrkistan qalasynda «Saıahatshylarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy» jáne «Halyq qolóneri sheberleriniń ortalyǵy» salyndy, sondaı-aq, «Tarıhı-mádenı etnografıalyq murajaı» jumys jasaýda. Sońǵy úsh jylda Saýran qalashyǵyna, Úkash ata jáne Gaýhar ana kesenelerine baratyn joldar salyndy, sondaı-aq «Aqbýra» kesenesine baratyn jol qurylysynyń jobalyq-smetalyq qujattary ázirlendi. Budan bólek, Otyrar aýdanyndaǵy ál-Farabı murajaıyn qaıta qalpyna keltirý jumystary júrgizilýde.
EKSPO – 2017 halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesin uıymdastyrý jáne ótkizý aıasynda Jibek joly boıynda marshrýttar ázirlenip, ol marshrýttarǵa Túrkistan qalasy, Otyrar, Báıdibek aýdandarynyń nysandary engizildi. Túrkistan qalasy Ońtústik Qazaqstan oblysynda tarıhı-mádenı qundylyǵymen erekshe oryn alatyn, óńirdiń rýhanı ortalyǵy bolyp tabylatyn qala. Jyl saıyn Túrkistan qalasynda tarıhı-tanymdyq, minájat etý maqsatynda 900 myńnan astam adam keledi. Osyǵan oraı, qalany arnaıy «Túrkistan» týrısik klaster retinde damytý maqsatynda birqatar jumystar júrgizilýde. Atap aıtqanda, Kóne Túrkistan qalasyn jańǵyrtý boıynsha eskızdik joba ázirlendi. Jobaǵa sáıkes, Q.A.Iasaýı kesenesiniń aýmaǵyn abattandyrý, shyǵys úlgisindegi monshalar (hammam), saý­da oryndary men meıramhanalar, oıyn-saýyq ortalyqtary men qonaqúıler, týrıserge arnalǵan alańshalar, saıabaqtar salý josparlanýda. Qazirgi tańda eskızdik jobalar ázirlenýde.
Q.A.Iasaýı kesene aýmaǵynyn (99,6 ga) damytý konsepsıasy QR Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Ǵ.Ahmedárovtyń tóraǵalyǵymen ótken májiliste qaralyp, joba jalpy konseptýaldyq turǵydan maquldandy. Osyǵan oraı 99,6 ga jer ýchaskesine egjeı-tegjeı josparyn ázirleýge qalalyq búdjetten 6,0 mln.teńge bólindi. Sonymen qatar atalǵan aýmaqta ornalasqan, qalyptasqan qurylys nysandaryna baǵalaý jumystaryn júrgizý úshin qalalyq búdjetten 1,7 mln teńge bólinip otyr. «Astana Konvenshn Búro» JSHS tájirıbesi boıynsha praktıkalyq jumysty engizý boıynsha atqarylǵan jumystar týraly tarqatyp aıtsam, 2015 jyldyń 15 qazanynda Ońtústik Qazaqstan oblys ákimdiginiń №325 Qaýlysymen «Ontustik tourism Center» Týrısik aqparattyq ortalyǵy» memlekettik komýnaldyq mekemesi quryldy.
Týrısik aqparattyq ortalyqta (ári qaraı – ortalyq) «Bir tereze» qaǵıdasy boıynsha jergilikti turǵyndarǵa jáne sheteldik týrıserge qyzmet kórsetý mehanızmin engizý, ıaǵnı i