Qazaq ádebıettanýynda sońǵy jyldary arnaıy taqyrypqa aınalyp, jıi-jıi ádebı pikirtalas týdyryp júrgen qazirgi prozadaǵy qalamger qyzdar qoltańbasy qaıta qurý kezeńimen birge kelgen jańa kórkemdik keńistik pen ýaqyttyń lebin tanytady. Buryndary da ómirdiń qundylyqtaryna qatty kóńil bóletin qyzdar prozasy búginde mahabbat, otbasy, ult pen urpaq qamy, áke men bala, er men áıel, ana men bala, qyz ben jigit, t.b syndy dástúrli taqyryptardan bıiktep, olardyń mánin psıhologıalyq turǵydan tereńdetip, fılosofıalyq mazmunyn arttyryp, keıipkerleriniń ishki jan álemine, sanadaǵy sapalyq ózgeristerge ózgeshe óń berýge áýes. Qazirgi ádebı keńistikte kórinip júrgen san alýan baǵyt pen taqyryp tóńireginde talpynys jasap júrgen jas prozashylar kádimgi dástúrli kórkem prozadan góri mıstıkalyq saryndaǵy týyndylarymen oqyrmandaryn baýraýǵa beıimdelipti. Aıtalyq, Roza Muqanova, Aıgúl Kemelbaeva, Mádına Omarova, Lıra Qonys, Dildár Mamyrbaeva, Gúlzat Shoıbekova, Ásem Qozybaǵarova ,t.b syndy jastardyń osy janrǵa jandary jaqyn. Oqýshysynyń sanasyn seskendirip, únemi úreıde ustap otyrýdy sanaly túrde tańdaǵan týyndygerlerdiń tabysy men tosyn ereksheliginiń ózi de osy tusta jatqandaı.
A.Kemelbaevanyń «Munara» romanynyń «Bala baǵýshy» degen bólimindegi bas keıipkerdiń: «Asyly, mıstıkaǵa senbeıtin adamdar dúnıede eshteńege de ılanbas meńireý, nadan jandar. Ómir rasynda adamzatqa jumbaq jasyra berýden jalyqpaıdy, onyń sheshýi jaryqtyń arǵy betindegi jaryqta ǵana» degen sózine keıde daý da aıta almasyń anyq ( Roman.-Almaty.-2003.-149b. 18 bet). Shynynda da tabıǵattyń tylsym syrlary, jaratylystyń jumbaq qyrlary kóp-aq. Bala kezde ertegiler arqyly estip, sanaǵa sińgen úreıli oqıǵalar, mıstıkalyq keıipkerler, jaratylystyń senbesińe qoımas qupıa jumbaqtary zamannyń osyndaı bir ótpeli, aýyspaly shaqtarynda óris alýy da ádebıet tarıhynan tanys jáıtter. Belgili kezeń aralyǵyndaǵy bos rýhanı keńistikti toltyrýǵa , halyqtyń rýhanı júdeýine jol bermeýge talpynǵan, mıfologıalyq logıkaǵa negizdelgen mıstıkalyq saryndy kıe tutqan kórkem shyǵarmalar da osy táýelsizdik jyldary kóptep kórine bastady. Buǵan, bálkim batys ádebıetiniń de áseri mol bolar.
Dál qazirgi rýhanı qundylyqtar qadiri quldyraǵan zaman beınesin bererlik qatygezdikti osyndaı áfsanalyq sıpattaǵy moral kodeksteri, oıly dúnıege opasyzdyq tanytqandarǵa oı salarlyq oqshaý oqıǵaly, oǵashtaý oılaý júıeleri, jańasha jazý stılderi búgingi kórkemdik tanymdaǵy ózgeshe órnekti, tyń talpynystardy tanytady. Qazirgi prozadan biz kóbine ózine de ómirine de, qoǵamǵa da kóńili tolmaıtyn ózderin áleýmettik ortadan shettetilgen, kereksiz dúnıedeı sezinetin keıipkerlerge kez bolamyz.Olardyń soraqy sandyraqqa toly, qaýip-qaterge toly taǵdyrlary avtorlarynyń búgingi ómirge degen kózqarastaryn tanytady.Taptyq ıdeologıaǵa tán, ne jaqsy ne jaman bolyp bir jaqty beınelenetin keshegi prozadaǵydaı qaharmandyq qasıet joq desek te bolady. Ideal degen joq. Qaharmansyz keıipkerlerdiń romandaǵy kórinisi jalpy qazirgi qoǵamǵa tán kemshilikterdi órnekteıdi. Osy rette uly jazýshy L.N.Tolstoıdyń: «Kórkem óner degenimiz sýretkerdiń óz janyna tereń úńilý arqyly kópke ortaq qupıa syrlardy ashyp, kórsetip beretin mıkroskop sıaqty» ,-degen sózin eske alsaq, qazirgi qazaq prozasynyń kórkemdik mindeti de búgingi bolmysty, ómir qubylystaryn zerdelep, sony halyqqa tanytý bolyp tabylsa kerek (O lıteratýre.M.,1955,str.310).
Atalǵan qalamgerler óz zamanynyń rýhanı qajetine saı yqsham jazylǵan, tez qabyldanyp, jedel oqylatyn az kólemdi shaǵyn janrdaǵy psıhologıalyq mátinderdi jazýǵa májbúr. Kórkem ónerdiń máńgilik qundylyǵynan góri búgingi ómir yrǵaǵyna kóshken , kóńil kóterýge beıimdelgen, barlyq jastaǵy oqyrmanǵa baǵyshtalǵan kópshilik ádebıettiń - detektıv, trıller, melodrama, fantasıka, bestseller ,t.b syndy janrlyq túrleriniń dáýreni de búgingi dáýir. Jazylý máneri jaǵynan túrlik izdenisterge toly kórkemdik tanymdaǵy támsil-tolǵanystar, esse-sýretter búginginiń bolmys beınesin bederleıdi.
Máselen, Madına Omarovanyń «Qadir túni» (Almaty: «Jalyn».JSHS.2012.-320 bet) atty jınaǵyna jarty betten aspaıtyn esse-etúdtary, ádebıettaný ǵylymynda qalyptasqan teorıalyq qaǵıdaǵa qısyny kelińkiremeıtin áńgimeleri (eger soǵan kelse) engen. Shaǵyn mátinderdegi avtor maqsat tutqan ıdeıa eki aýyz sózben sheshilip jatady. Qalamgerdiń tek ózine tán jazý órnegi, beıneleý daǵdysy onyń dúnıeni tanýdaǵy tosyn tanymyn tanytady. Ómirdiń ózinen oıyp alǵan bir ǵana sáttik sýretter keıipker taǵdyryndaǵy uzaq jylǵy sherdiń sheshýshi sátindeı seziledi. «Aqsha izdegen bala» degen áńgimesinde aty joq aǵasy men jeńgesi, aty atalmaıtyn anasy, óziniń de esimi belgisiz keıipker balanyń taǵdyry bir ǵana jıyrma teńge izdeý aıasynda baıandalyp, bútkil bir áýlettiń taǵdyry, búgingi aýyldaǵy ana men qaladaǵy bala otbasynda kezdesetin kádimgi kópshilikke aıan taǵdyrlar, tirshilikter sóz bolady. Búgingi ómirdiń esh jasandylyǵy joq shyndyǵy, shynaıy ómiri osy azǵantaı abzastarǵa syıyp ketken. «Qysqalyq talanttylyqtyń belgisi» degen A.P. Chehovtyń ataqty sózin eske alsaq, shynynda da bir povestke júk bolarlyq sújettiń sólin syǵymdap birer sózben qaıyrý ári óte dáldikpen, kásibı sheberlikpen berilýi qýantarlyq. Búgingi ýaqyty joq, yntasy joq oqyrmandardyń talaby men zaman zárýligine saı yqsham da qysqa jazýdyń jetik jolyn tapqan qalamgerdiń daralyǵyn tanytar tásili qurǵaq baıandap otyryp-aq janyńdy jaýratar aýyr jaǵdaıdy, súıek syrqyratar sezimdi syılaıdy. Mádına dástúrli ulttyq oılaý, jazý mashyǵynan múldem ajyrap ketpese de búgingi dáýir men adamnyń tynysyn, tirshiligin, tabıǵatyn tanytarlyq taptaýryn emes ózindik tildi, óristi, tásildi taýyp alǵan.Tıtteı týyndymen de talaı tarıhı oqıǵalardy oıǵa alyp, talaı taǵdyrlar taýqimetin tuspaldap, tastaı túıin jasap, tap-tuınaqtaı etip áńgime shertýge bolady eken.Oqyp kórelik: «...Baıǵus mamasyn jeńgesi bir kún de qondyrmaı, kelgen kúni qaıtarǵan. «Oryn joq. Onsyz da aýa tar.Marjanǵa zıan» dedi jeńgesi.Al aǵasy «Onda keshki avtobýsqa úlgerip ket» degen. Mamasy qaıtyp ketti. Jol boıy armandaǵan sýyna da túsken joq, týǵan kezinde bir kórip jete almaı júrgen Marjandy da maýqyn basyp kótermedi. Balanyń kózine jas úıirilgen ...»(132 b).
Osy bes sóılem bizdiń ómirizdiń qatygezdigin, ilýde bireý emes ekiniń basynda bolyp jatqan qoǵamdyq, rýhanı qasiretten habar beredi. Aǵam dep alyp-ushyp kelgen baýyry endi aýylǵa qaıtýǵa ,sheshesinen aqsha aldyrýǵa telefon shalatyn 20 teńge tappaı, taban astyn túrtinip, jer shuqylap júr.
«Qarıa», «Kempir», «Áje», «Meniń aýylym» ,t.b týyndylarda da jalǵyz qalǵan qarttar taǵdyryn tilge tıek etedi. Jarty bettik shyǵarmalarda shyńǵyrǵan shyndyq, shyjǵyrylǵan aqıqattar betti basady: «...Kóziń shyqsyn. Kóziń shyqqyr, sorly. Balalar joq. Óstip jalǵyz qalaıyn dep taptym ba bes balany.Ólsem kelip kómýge jarar ma deseńshi, shirikter. Endi qaıteıin. Oı, alla-aı. Aman bolsyn áıteýir. Qaıteıin...» degen sharasyz analardyń jan aıǵaıy búgingi zamannyń zaryndaı ashshy (134 b). Jalǵyzsyraǵan, qasirettenip qapalanǵan qarttar, umyt qalǵan aýyldar taǵdyry, búkil aýyldy jaılaǵan jumyssyzdyq, sonyń saldarynan sandalyp túrli soraqylyqqa jol bergen jastar, erteńge degen úmiti joǵalǵan jas urpaqtyń qaterge toly maǵynasyz ómirleri, adamdar sanasyndaǵy beıbereketsizdiktiń bolýy, t.b máseleler jazýshynyń fılosofıalyq oı-pikirinen ,kórkemdik-estetıkalyq kózqarasynan habar beredi.
Týǵan baýyry túgili áýlet, eldegi jetim men jesirin jeýge qara nan tappaı otyrǵanda da qańǵyrtpaıtyn qazaq «qoı ústinde boztorǵaı jumyrtqalaǵan» búgingi beıbit, baqýat kezde nege týǵan baýyryna osylaı beıbúırektik tanytady eken ? Suraq kóp, jaýap joq. Óıtkeni, ol búgingi ómirimizge tán jappaı qubylys.Qoǵamdyq qasiret.
«Mysyq» degen áńgimesi de adamnan , onyń taza seziminen góri jyly jerdi, jan tynyshtyǵyn ǵana oılaıtyn tirshilik ıesin artyq kóretin qala adamynyń qaýipti psıhologıasy sóz bolady. Bala, otbasy sekildi kıeli uǵymdardy ıt-mysyqqa almastyrǵan qalalyqtardyń, ásirese ózge ult ókilderinen juqqan jaman ádettiń aqyry qandaı qasiretke soǵady degen saýalǵa jaýap izdeıdi jazýshy,munda.
«Kúzgi bir keshte» mıstıkalyq saryn bılik alǵan. Biraq, qazirgi qoǵamdaǵy úreıdiń úlkeni. Aýlaǵa shyqqan kórshiler áńgimesine qulaq qoısaq : «- Tıtimtaıy tıtimdaı ǵoı. Keshe Asqat ekeýi butalardyń arasyna kirip ketken.Tipti joq bolyp ketkennen keıin aqyryn arttarynan barsam, qushaqtasyp jatyr. Ne isterimdi bilmeı qaldym...» (138 b). Bes jasar ul men qyzdyń qylyǵy jaǵa ustatady. Qazir burynǵydaı «qyzdy qyryq úıden tıý» degendi boıjetkenderge baǵyshtasa, qazir qarshadaılarǵa da qarata aıtylatyny qandaı qorqynyshty. Biraq mundaı oqıǵalar oryn alyp jatqany da shyndyq emes pe? On jasar oqýshylardyń úılenýi , 5 jasar perishtelerdi zorlap, ólimge qıý sekildi adam shoshyrlyq aqparattardyń kún saıyn teledıdardan berilip, sanaǵa soqqy berýiniń ózi áldekimderdiń ulttyq rýhty quldyratýdyń qıturqy saıasatynan syr beretindeı.
Al, «Qatygezdik» degen áńgimesinde otbasy bar jigit aǵasyna ǵashyq Sáýle esimdi jas qyzdyń uly sezimge degen sábı adaldyǵy aldanyp, aqyry ajal qushtyrady. Eresek er adam úshin Sáýle: «Nurǵa tolǵan janary, kúlkige toly sózderi osyndaı maǵynasyz senbilerge maǵyna berý úshin jaratylǵan» bolsa, al Sáýle úshin bul sezim: «...Ómir-men úshin úreı, qupıa. Mahabattyń da baqyttan góri qorqynyshy, adaldyǵynan góri aramdyǵy basym...» (176 b). Jáne ápkesiniń ýlanyp ólgenin habarlaǵan balanyń úni tym jaıbaraqat bolǵany da «Qatygezdiktiń» úzdik úlgisi. Áke atanǵan er adamnan kishkentaı balaǵa deıin jalǵasyp jatqan «Qatygezdikti» qalamger osylaı búgingi kúnniń kókeıkesti taqyryby deńgeıine deıin kóterip, keleli másele retinde oı tolǵaıdy.
Ómirdiń osyndaı kórinisterinen úlken másele kóteretin Mádına Omarovanyń jańashyldyǵy keshegi keńestik kezeńde qalyptasqan qurmalas sóılemder qursaýynan bosap, birer sózben de batpandaı oı aıtýǵa bolatynyn bildirý. Bul- táýelsizdikten keıin qazaq ádebıetine kelgen qalamgerlerdiń qoltańbasy, dáýir daralyǵy, jańa baǵyttaǵy sony stıldik, tildik izdenister desek te qatelespespiz. Ýaqyt talabyna tez beıimdelgen jastar shyǵarmashylyqtary az sózge kóp maǵyna syıdyrýdyń, sheksiz keńistik pen ýaqyt tynysyn tym qysqa sózben beınelese de avtordyń tereńge jasyrǵan maǵynalaryn ashýdyń jańa bir baǵyttaryna bet burǵany belgili.
HH ǵasyr basynda Júsipbek Aımaýytov, Muhtar Áýezov, Maǵjan Jumabaev, Sultanmahmut Toraıǵyrov, Mirjaqyp Dýlatov ,t.b syndy sýretkerlerdiń kórkem prozalary shaǵyn bolsa da shymyr oıly, shyryndy sóılemderimen erekshelense, qazirgi qalamgerler de qysqalyqpen qunarly oı aıtýǵa, shaǵyn mátinge búkil bir kólemdi týyndynyń maǵynasyn syıdyrýǵa, adam janynyń arpalysyn ashýǵa,t.b degen talpynystar jeterlik. Ony ár qalamger ómirmen birge ózgerip jatatyn dúnıe taný túısigi men kásibı sheberlik múmkindikteri arqyly aıshyqtap keledi.Jáne olardyń kópshiliginiń kórkemdik álemine mıstıkalyq sıpat tán. Qazirgi zaman prozasynda tez qubylǵash adam janynyń ishki álemi epıkalyq turǵyda keń tynyspen baıandalmasa da oqıǵa túsinikti, oıly.
M.Omarovany qyzyqtyrǵan óz óresindegi óner , qıal álemi, óz tanymy men ómirdi tanýyndaǵy, qabyldaýyndaǵy ózgerister men dúnıeni baqylaýyndaǵy tosyn tásilderi tańba beredi.Onyń azǵana joldan turatyn týyndylary búgingi zamannyń talaby. Bul búgingi oılaý formasynyń , kórkemdik-estetıkalyq talǵamnyń bútindeı ózgergeniniń kýási. Jastardyń óz únin shyǵaryp, óz órnegin tanytýy da óz zamanynyń talabyna saı zańdy da. Óıtkeni, ár dáýir óziniń tańbasyn tarıhta óshpesteı etip qaldyrary haq. Al, ony qaı qalamger qalaı qabyldap, qandaı izdenis, forma men mazmun, túr men ádis arqyly aıqyndap, beıneleıdi , ol óziniń jeke kásibı sheberligi men shyǵarmashylyq tabysyna baılanysty .Qazirgi qalamgerlerdiń osy joldaǵy izdenisteri men jańashyldyqtary jurtshylyqty jaqsylyqqa júgindirip, úzdikten úmittendiredi. Qalaı bolǵanda jastardyń talpynysy men tabystaryna aq nıettilikpen qoldaý bildirgen oń .
Jalpy qazirgi qazaq prozasynda ózindik tildik, stıldik, kórkemdik, janrlyq ózgeshelikterimen ózindik órnek tanytyp, tanylǵan jazýshy Madına Omarovanyń bul týyndysy shynynda da táýelsizdikten keıin kelgen kórkem oıdyń jańashyl shyǵarmalar shoǵyrynan tabylary sózsiz.
«Aýyzǵy úıde» atty áńgimesinde hatshy qyz otyratyn bólmedegi azǵana ýaqyt pen tar keńistik, psıhologıalyq ahýal, qarym-qatynas mádenıeti keıipkerdiń kózimen sýretteledi. Búgingi ákimshilik mekemelerde oryn alǵan júgensizdik, saǵattap basshyǵa kire almaı dal bolatyn jaǵdaılar, hatshy qyzdarǵa ortaq minezdeme,olardyń shynaıy bet-perdesi : « ...bastyq otyratyn bólmege ótip, emin-erkin júrisi, tyrnaqtarynyń uzyndyǵy men kóılekteriniń qysqalyǵy, beınesinde dáýletti kisilerge qupıa qyzmet usynatyn arýlarǵa tán syrbazdyqtyń esip turǵany-keremet»,-dep baıandalyp, sońynda: «Búrokratıa.Adam-mashına. Jálap. Ketip qaldym» degen keıipkerdiń úsh sóılemine salmaq túsirile búgingi ákimderden góri onyń ámeńgerleriniń elge eter eserligi qatty synǵa ushyraıdy.(224 b). Muny qazirgi ámirshilik bel alǵan zamanda bıleýshi toptyń raqymsyzdyǵy men qatygezdiginiń, adamdyq qasıetten aıyratyn búrokrattyq jaılaǵan ákimshilik organdarynyń sımvoly dese artyqtyq etpeıdi. Adamgershilikten, tazalyqtan, ada bolǵan qaısybir bastyqsymaqtardyń adam qabyldaýdaǵy qasıetsizdigi, kisi qurmetteýden jurdaılyǵy, óziniń jumys ornyn azǵyndyqqa aınaldyrýy, úlkeni bar, jasy bar, iri bar, kishisi bar jandarǵa ústemdik tanytýy da búgingi tirshiligimizdegi beıbereketsizdikti beıneleıdi.Bul oqıǵadan oqyrman avtordyń ózi ómir súrgen ýaqyt pen orta jaıly túsinigin tanýǵa múmkindik alady.
Al, «Aqyn» degen áńgimesinde olardyń tıptik beıneleri ekeýara dıalog arqyly ashylady. Jáne mundaǵy dıalog óziniń gramatıkalyq talabyna saı,tól sóz ben tóleý sózdiń ara jigi tynystyq belgilerimen erekshelenbeı, birigip, tutasyp ketý úrdisi ústemdik alǵan. Oqyp kórelik: «»Sharshap júrmin» dedi ol kisi. «Jalǵyzbyn». «Áıelińiz qaıda?» «Áıel bar ǵoı, sóılesetin adam joq». «M-m-m». «Birge jumys istep júrgende men saǵan qyryndamap pa edim osy?». «Joq, eshqashan».... «Shekpeımin...Odaqqa kúnde baramyn...Bosqa sendelip júrip-júrip qaıtam. Eshkim joq» «Nege joq?». «Meniń dostarymnyń barlyǵy ólip qalǵan, o dúnıede barlyǵy» . «Túsinikti...». «Ekeýmiz júrsek qalaı bolady eken,á?» «Bilmeımin, túk qyzyq bolmaıtyn sıaqty». ... «Joq, aǵataı, jumysqa barýym kerek»... «Sharshap júrmin» dedi ol. «Maǵyna qalmady myna tirlikte. Sharshadym. Barlyǵy dalbasa». Qolymdy qysty....Almatyǵa kúz osylaı bir-aq túnde keledi» (225 b).
Búgingi rýhanı júdegen shyǵarmashylyq adamdarynyń arasynda bolatyn ádettegi áńgime. Qulazyǵan qala, qulazyǵan qalamgerler, qulazyǵan rýhanı dúnıe .Bári tuspalmen eki aýyz sózben baıandalady. Bul tek eki kisi basyndaǵy toqyraý emes, qoǵamdaǵy qasiret.Aqıqattan alshaqtamaǵan taǵdyrlar ómirinen úzindiler, úzik-úzik oılar mańaıymyzdyń meńireý tynyshtyqqa boı uryp, eshteńege qyzyqpaıtyn jastar tabıǵatynan syr beredi. Qandaı usynysqa da jáıbaraqat, nemketti jaýap berýshilik, eshqandaı sezim, emosıadan jurdaılyq janyńdy túrshiktiredi. Eki urpaq , eki jynys ókilderi arasyndaǵy óreskel aıtylǵan sózder de qazirgi qoǵamnyń tutas bolmysyn kórsetedi . Shyǵarmashylyq tulǵaǵa tán romantıkadan da jurdaı, jutań. Tóńiregińdegi jáı qarapaıym halyq qana emes, ult pen eldi alǵa súıreıtin, ultqa rýh beretin shyǵarmashylyq orta da osyndaı rýhanı kúıreýde, toqyraýda ekendiginen syr beredi, bul týyndy.Jalpy baıandaý yrǵaǵyn, sýretteý sıpatyn osylaı kúrt aýystyryp otyrý shyǵarmanyń maǵynasyn tereńdeteri haq. Madına da áńgimeshiniń ıntrıgasyna qurylǵan mıkrosújetter jıi kezdesedi.
M.Áýezovtiń : «...Adamzattyń kóp ǵasyrly mádenıeti bizge qaldyrylǵan mura da óz dáýiriń týraly jaýapty, tereń oılan deıdi. Al bizdiń ádebıetimiz anyq kútken qadirli zamandasymyzdyń ózi de óziniń dáýirin barlyq qaıshylyqtarymen, bar keń kóleminde danalyqpen qamtyp tanı biletin adam....Qaı jerde, kim bolyp, ne kásippen aınalyspasa da, onyń jumysy bolmaıtyn másele joq. Sebebi onyń ıyǵyna artylǵan jaýaptylyq kúshi. Ol-tarıh arnasynda, sol tarıhtyń tizbegine ózi de kiretin jan. Mine, ádebıettik shyǵarmanyń eń qasıetti mindeti-dál osyndaı adamnyń júregin, janyn, jalyndy oıyn keń de tereń kúıde ashyp bere bilýde»,-degenindeı, Mádınanyń keıipkerleri de óz zamanynyń barlyq qaıshylyqtaryn tanıtyn, óziniń keleshegi men ultynyń taǵdyryna jaýapkershilikpen qaraıtyn kókiregi oıaý, kózi ashyq jandar («Ýaqyt jáne ádebıet».A.1962.410b). Sondyqtan da olar jan-jaǵyndaǵy qubylystarǵa selqos qaraı almaıdy.
Qalamgerdiń qoltańbasyn erekshelendirip turatyn mıkrosújetti shaǵyn shyǵarmalary, tipti keıde 3-4 qana abzastan turatyn kórkem mátinderi de aıaqtalǵan oıdy bildiretin sıntaqsıstik, yrǵaqtyq,mazmundyq tutas qurylym bolyp tabylady.Jazýshynyń ózine tán stıli men onyń prozasynyń daǵdyly yrǵaǵyn tanytatyn bul mashyq Madınanyń óz máneri bolsa kerek.
Shaǵyn janrly týyndylar ár eldiń ulttyq qundylyqtary men mentalıtetinen mándi rýhanı málimetter beredi. «Teńiz dámi tamshysynan tanylady» degendeı osyndaı oımaqtaı áńgimeleri arqyly búkil adamzattyq oılardy aıta bilgen áńgimeler qazaq oqyrmandaryna úlken tartý ekendigi de kúmánsiz.
Qazirde qalamy tóselip, ádebı ortaǵa tanylyp qalǵan qalamgerdiń biri Dildár Mamyrbaeva balalar ómirin ózek etip, adaldyq pen dostyq, jaqsylyq pen jamandyq, ómir men ólim,mahabbat pen óshpendilik, qaıyrymdylyq pen qaskúnemdik t.b týraly óz álemin jasap alǵan. Onyń keıipkerleri qandaı da bir qıyn jaǵdaılarǵa dýshar bolsa da óziniń tabıǵı bolmysynan bólektenbeı, tazalyǵyn saqtaýǵa tyrysady.Onyń «Mahabbattyń aq jaýyny» atty áńgimeler men hıkaıattar jınaǵyndaǵy anotasıasynda: «Dildar adamdar arasyndaǵy, qala berdi ózimen óziniń jandy, názik, «dertti» jerin taýyp, oqyrmanyn jaıbaraqat qaldyrmaıdy.Onyń áńgimesiniń keıipkerleri adamgershilik qasıetti ulyqtaıtyn, jan dúnıeleri izgilikti ári shýaqty jandar» delingen.Shynynda da osy kúnge deıin 4 prozalyq shyǵarmanyń avtory atanǵan qalamger Dildár osy dárejeden kórinip, baǵalanyp ta júr. Onyń bir oqıǵaly sújettik jelige qurylatyn shaǵyn janrdaǵy shyǵarmalarynda búgingi kezeńniń shyndyǵy kórinis berip, osy dáýirdiń rýhanı derti sóz bolady.
Dildardyń qalamgerlik maqsaty- óz dáýiri, óz zamandastary, olardyń qıly taǵdyrlary men kóńil-kúıleri, qaıǵysy men qýanyshy,t.b týraly tolǵaný. Adamzatqa berilgen ómir men ólim aralyǵyndaǵy azapty jyldar barlyq qaıshylyqtarymen shynaıy beınelense ol qalamgerdiń ózindik qoltańbasyn bederleıdi. Dildar da óz zamandastarynyń júregin, janyn, sezim sergeldeńderin, minez qaıshylyqtaryn, taǵdyr talqysyndaǵy psıhologıalyq qaqtyǵystaryn nanymdy da sheberlik beıneleýdi basty murat tutqan. Dildar Mamyrbaevanyń «Mahabbattyń aq jaýyny» atty áńgimeler men hıkaıattaryndaǵy (Almaty: «Alýa» JSHS, 2011.-300 bet) «Qumalaqshy» áńgimesindegi kóripkel áıelden balasynyń bolashaǵyn suraǵanda : «-Bes jastan asqan kúnnen bastap qumalaq sóılemeı tur.Eshnárse aıta almaımyn»,-degen jaýaby keıipkerdiń keıingi ómiriniń qasiretke aınalǵanyn aıǵaqtaıdy. Sanasyndaǵy: «-Sol kúni bir qýanyshty, bir jamanat habar estısiz» degen sózi sát saıyn esine túsip, ómirin tozaqqa aınaldyrady. Saý basyna saqına tilegen Qatıranyń qumalaqshydan estigen jumbaǵyn balasy Erjannyń 5-ke tolǵan týǵan kúnindegi qumalaqshy kempirdiń qaıtys bolýy týraly qaraly habar sheshedi : «Qatıra qumalaqtyń nege sóılemeı qalǵanyn endi túsindi» degen sózben támámdalady, áńgime.Bes jyl boıy ananyń bastan keshken psıhologıalyq kúızelisi, balasynyń ómirine alańdaýy, janyn jegideı jegen úreıin , ishki sherin syrtqa shyǵara almaı shermende bolǵan eki udaı sezimderi sonshalyqty senimdi ári kórkem, kásibı sheberlikpen beınelenýi qýantady. Kúrdeli psıhologıalyq tartysqa, ishki jan álemindegi sezim men oı aǵysynyń tereńine, qupıasyna úńilý ómir shyndyǵyn fılosofıalyq turǵydan paıymdaýdy tanytady. Ana men bala arasyndaǵy mahabbattyń ómirsheńdigi, onyń jolynda qandaı qurbandyqqa da batyl baratyn ana qasiretiniń kúrdeli psıhologıalyq kúızelisterge qurylýy qalamgerdiń ózindik qoltańbasyn tanytady. Jańa bir betburys belesin aıqyndaıtyn maǵynalyq-mazmundyq, túrlik,stıldik izdenister men erekshelikterge ıe D.Mamyrbaevanyń prozasyndaǵy ómir men ólim aralyǵyndaǵy máńgilik arpalystarǵa qurylǵan taǵdyr qaqtyǵystary men tirshilik qaıshylyqtary, adamgershilik, izgilik, adaldyq t.b murattary, ar-ujdan parametrleri qalaı bolǵanda da oqýshysyn oılandyrmaı qoımaıdy. Kólemi shaǵyn oqıǵa úzindileri, oı úzikteri bolsa da olarda aıtar oı, berer beıne, tartymdy til bar.Epıkalyq baıandaýdan bóten oqys oqıǵa men oqshaý oıǵa, sanańdy selt etkizer sezimge bóler bir sáttik qana esse-sýretter ózderine tán sýretti kórkem beıneleı de biledi.
Dildár óz dáýiriniń dertin jaqsy biledi, ol jýrnalıs, ol-ana, qoǵamdaǵy árbir qozǵalysty qalt jibermeı qadalaǵap zertteýdi mindet sanaıdy. Óıtkeni, ómirdiń ózgerýi onyń urpaǵynyń keleshegin kórsetedi. Ony ana retinde, qalamger retinde de erteńgi eldiń taǵdyry, ult pen urpaq qamy tolǵandyrady. Ony qoǵamdaǵy qubylystar tolǵandyrady. Sondyqtan da eldiń qulaǵy, kózi, ózi bola bilgen gazet-jýrnaldardaǵy kúndelikti aqparattardy shyǵarmalarynda paıdalanyp qalýǵa qumar. Ol shyǵarmalaryna jeke adamnyń taǵdyryn, minezin, arqaý etkenmen bútkil qoǵamdaǵy tirshilik tutas kórinip otyrady.Ádebıet qashanda óz kezeńiniń kórkem shyndyǵy bolsa onda ár kezeńdegi kórinisterdiń kestelenýi tabıǵı zańdylyq. Jasyratyny joq, kúndelikti ómirde kún saıyn kezdesip, sondaı ortada ómir súrgendikten olardan ońashalanyp, oqshaý qalmasyń haq. Sondyqtan da ár sýretker de óz zamanynyń jyrshysy, kórkem shejireshisi.Dildar da ózi ómir súrip jatqan HH ǵasyrdyń ekinshi jartysy men HHİ ǵasyrdyń basyndaǵy qoǵamdyq qozǵalystardyń qupıa qaltarystaryn qoıma aqtarǵandaı aqtarýǵa, adam sanasynda júrip jatqan psıhologıalyq ózgeristerdi tereńdeı zertteýge zeıin qoıǵan. Avtordyń birde ǵalym bolyp, birde dáriger bolyp, endi birde qarapaıym áıel-ana bolyp, keıde tirshiligi de túsinigi de tosyn keıipkerler bolyp sóıleýi de sondyqtan.Búgingi ómirdiń san alýan ózgerisin búgingi kúnniń kózqarasymen baqylaýshy, qabyldaýshy, baǵalaýshy avtor ónerdiń qudiretimen oqýshysyna jetkizýge qushtar.
Taqyryby búgingi bolǵan soń onyń berilý, baıandalý formasy da soǵan sáıkes bolýy zańdy. Mazmun men formanyń sózsiz úndesýi de kerek, olar birin-biri izdep tabady ári birinsiz biri ómir súre almaıdy.
Qazirgi qoǵamdaǵy psıhıkalyq qubylystar ár dáýirdiń , ortanyń ózine tán ádebı, tabıǵı sóıleý tili bar ekendigin baıqatpaı qoımaıdy.
Dildárdyń keıipkerleriniń tili de , sóıleý ereksheligi de búgingi stıldik izdenisti tanytady. Jáne bir eskeretin nárse-qazirgi qazaq prozasynda sújettik jelilerdiń kúrdeli qaqtyǵystarǵa qurylýy, keıipkerlerdiń is-áreket, oı men sóz qaıshylyqtary , mátindegi oqıǵalardyń kórkemdik, psıhologıalyq qubylystary kóbine keıipkerlerine erkindik berýinen góri avtordyń qysqa , birińǵaı baıandaýyshtardan turatyn sóılemdermen baıandap berýleri basym túsip jatady.
Dildárdyń «Daryn jasýshasy» degen áńgimesinde múgedek balalar úıindegi daryndy balalardyń aýyr taǵdyrlary sóz bolady. Saý adam men syrqat jannyń ómirdi túsinýi, qabyldaý qabiletteriniń eki túrli bolatyndary, olardyń kóńil kúıleriniń de qaıshylyqtary dáriger Temirǵalıǵa aıaǵy joq sábı qyz Janardyń sýretin beıneleý barysynda baıandalady. Kól jaǵasynda kókke qarap otyrǵan ádemi qyz salynǵan sýrette aspanda búrkit bir qanatyn jaıyp búıirleı ushyp bara jatqany kórsetilgen .Temirǵalıdyń tosyn kóringen sýretke tańyrqap qaraǵanyn baıqaǵan qyzdyń oıyn avtor bylaı beredi : «-Iá, siz biletin sýretshiniń de dál osyndaı sýreti bar. Biraq ondaǵy qyzdyń aıaǵy bar, jer basyp júre alady. Jer basyp júre alatyndar onsha qıaldaı almaıdy ǵoı. Olardyń túısikteri tuıyqtalyp qalǵan.Shamadan tys kúrdelenip ketken oıdy qıal ǵana kótere alady,-Janar osyny aıtty da, eki qolyn jerge tirep, denesin joǵary kóterip,ekinshi jambasyna aýysty» (97 b). Dimkás jandardyń jan azabyn zerttep jazýda Dildár beıne bir dáriger ǵalymdardaı tereńnen taldap, onyń jáı-japsaryn jan-jaqty ári nanymdy baıandaıdy. Sondyqtan da sózderi de keıipkerleriniń dálelderi de dáıekti senimdi kórinedi.Kórkem mátindegi medısınada kezdesetin ár túrli ǵylmı túsinikterdi túsindirýdegi jáne syrqat jandardyń tán azabyn taldaýdaǵy talpynystary avtordyń kóp izdengenin baıqatady.Tuıyqtalyp qalǵan túısikterdi ashyp, mı bólshegindegi daryndylyq jasýshasyn ashqan Temirǵalıdyń tyń tájirıbe retinde aýyryp jatqan generalǵa jasaǵan operasıasy onyń matematıkalyq darynyn ashýǵa dáneker bolǵanyn, alaıda onyń aqyry adamdarǵa jasalǵan qıanatqa ulasqanyn,adamzattyń aqyl-oıynyń jetistigi Jaratylysqa, Jaratýshyǵa qarsy shyǵýy talaı qasiretke jol ashqanyn avtor óz taqyrybyn tereń meńgergen mamansha shynaıy beınelep beredi.
Bulardyń bári qalamgerdiń «ashýshań, máńgirgen» zamandastarynyń tabıǵatyn, ishki jan dúnıelerindegi psıhologıalyq qubylystardy, jan azaby men sanadaǵy syrqattardy sýretteýdiń syryn sheberlikpen meńgergendigin dáleldese kerek-ti.
Tosynnan týylǵan osyndaı oqıǵalardyń tasasynda turatyn tuspaldar men sebepter búgingi dáýirdiń syrqatyn, adamdar janynyń jaraqattaryn tanytady. Búgingi adamdar taǵdyry, jan arpalysy, ómir ókinishteri qoǵamdaǵy árbir qubylysty zertteıtin qalamgerlerden erekshe yqylysty , den qoıa tyńdaý men túsinýdi talap etedi.
Jalpy jazýshynyń qaı áńgimesin alsańyz da búgingi zamandastarymyzdyń kúrdeli taǵdyrlary, olardyń jan álemindegi túrli sezimdik, psıhologıalyq qubylystar, ishki sezim ıirimderi, olardyń izderi baıqalatyn is-áreketteri, ishki býyrqanystan, tolǵanystan týyp jatatyn baılaýlar, keıipkerlerdiń sheshimi shynaıy beınelengen.
Dildar Mamyrbaevanyń áńgimelerinde aýyz-eki til qoldanylǵandaı sezilgenimen onda dástúrli, ornyqty jazba tildiń sóılem quraý daǵdysy saqtalǵan. Sóılemderi ornyqty, bas-aıaǵy bútin. Bul qýanarlyq jáıt.
Dástúrli talǵam men qalyptasqan qaǵıdany qabyldamaıtyn jastar prozasynda kezdesetin tildi qoldanýdaǵy múkister men kemshilikter sońǵy jyldary saıabyrsyǵan syńaıly. Jańalyqqa jany qumar jastar týǵan ádebıetimizge túbegeıli ózgerister engizýdi enshilep, jańa tynysty, tyń tásildi, jańa mazmundy shyǵarmalar shoǵyryn syılady. Sonyń biri- Lıra Qonystyń «Qulpynaı qosylǵan balmuzdaq» atty romany (Almaty: Profı Medıa, 2012.-144bet). Ulttyq rýhanı dúnıemizdi dúrliktirgen jańashyldar dúmpýinde Lıra Qonystyń da qoltańbasy óz tosyndyǵyn tanytty. Nebári 142 paraqtan turatyn osy zamannyń kórkem shejiresin shertken shaǵyn romanda aýyl men qala ómiri qatar alynyp, keıipkeriniń kózqarasy arqyly shynaıy beınelenedi. Birinshi jaqtan baıandalatyn roman oqıǵasy mıstıkalyq tanym jelisimen jazylyp, oqyǵan jurtty jaıbaraqat qaldyra almaıdy.Qaıta qurý zamanynda qazaq ádebıeti bastan keshken rýhanı daǵdarystan aman alyp shyqqan Lıra syndy búgingi jastar prozasyn sanaýly ǵana kóziqaraqty,talǵamy joǵary oqyrmandar túsine alsa kerek. AQSH aqyny E.L.Paýndtyń: «óner adamy óz ultynyń sezgish túısigi tárizdi, bylaıǵy qarapaıym jurt olardy tolyq túsinip kete alady dep oılamaımyn» degenindeı, qazirgi kórkemdik baǵyttyń bet alysyna, oılaý júıesiniń sonylyǵyna sońǵy jyldary túsinistikpen qaraı bastaǵandaımyz. Búgingi zamannyń rýhanı zárýligine saı ádebıet álemine jańa túısikke ıe, ómir men ónerdi jańasha qabyldaıtyn erekshe talǵampaz urpaqtyń kelgendigi qýantady.
Qalamger Lıra Qonystyń búgingi ómirdiń mátinin qalaı, qandaı forma, qandaı mazmunmen baıandap berýdiń mańyzdy ekendigin eskerip, osy jolda talaı jan arpalysy men shyǵarmashylyq azapqa túskeni romannyń ańdatpasynda baıandalady. Jas jazýshynyń romany óz kezeńiniń keńistigi men ýaqytyna degen kórkemdik-estetıkalyq kózqarastarynyń jańalanýynan derek beredi .Olardy óz túsinikterimen qaıta qaýzap, qaıta qazbalap, óz óresimen órnektep, mazmundy mátinmen qysqasha ǵana aıtyp shyǵý jolynda shyǵarmashylyq jankeshtilikpen izdengen. Lıra Qonys romanynyń tásildik túri tosyn,tanymy mıstıka bolǵanymen onyń oılaý júıesinen, sóz tirkesterinen ózimizge tanys baıandaýdy tanyp, bas-aıaǵy bútin sóılemderdi oqımyz .
Kitap ańdatpasynda –aq avtor óziniń shyǵarmasynyń janryn, onyń alyp júrer júgin, kóterer kólemin,kórkemdik mindetin ózi anyqtap beredi: «Basymnan ótkergenim uzaq oqıǵa edi, biraq,qarystaı ǵana kólemge syıdyrǵym keldi, kúrdeli dúnıeden túıgenim tıtimdeı támsil edi, tyrnaqtaı túsiniktiń túıedeı quny bar edi, sondyqtan shyǵarmalarymdy roman ataǵym keldi»(3 b). Kitaptaǵy keıipkerdiń tvorchestvolyq azapty taǵdyry men jan tolqyny, rýhanı bolmysy óziniń bala kezindegi beınesimen bir bútinge aınalyp ketken.Beıne bir eles syndy romannyń ár qıly taqyryptaǵy áńgimelerinde ár túrli oqıǵa barysynda oraıyn taýyp aldyńdy orap bir kórinip qalyp otyrady.Onyń keıipkerleri kisi kıik sıaqty ortadan syrttap, saıaq júrýge qumar. Tipti keıbiri myna ómirde bolǵan ba, joq pa degen kúdik te týady. Kóbinde qıal ǵajaıyp erteginiń keıipkerindeı óń men tústiń ortasynda jalt etedi de joq bolady.Biri alma aǵashynyń qudaıy –Almagúl bolyp Armandaı asyl jigitti esten aıyrsa, biri Májnúndeı ǵashyq bolyp Beıimbettiń «Shuǵa dese Shuǵa edi-aý» degenindeı, «Aısáýle dese Aısáýle edi-aý» dep talaıdy tamsandyrǵan arýdy aıyqpas dertke ushyratady.Áıteýir Lıranyń keıipkerleriniń biri qıalı, biri perishte, búginginiń adamy emesteı.Mıstıkalyq realızmniń mıdy shaıqaıtyny sonshalyq sanań sergek, deneń dirgek qaǵady.
Lıra Qonystyń prozasynda postmodernıstik baǵytyndaǵy jazýshylardyń qoltańbasy qylań beredi. Onyń keıipkerleriniń deni belgili bir arman qýyp, romantıkalyq qıal jeteginde júretin jastardan góri ne istep, ne qoıyp júrgenderine esep bermeıtin jandar. Alaıda, olardyń sanasynyń bir túkpirinde eski aýylǵa, el men jerge, ondaǵy adamdar taǵdyryna degen alańdaýshylyq bary ańǵarylyp qalady. Bul búgingi jas jazýshylardyń tól tamyrynan áli de bolsa birjola ajyrap ketpegenin, jańalyqqa ólerdeı qushtar bola tura, óziniń dástúrli ónerin de syrtqa teppeıtinin tanytady. Osy rette avtordyń aldyna qoıyp otyrǵan maqsaty oryndalǵan da syńaıly. Túıedeı quny bar taqyryptardy tyrnaqtaı túsinikterge syıdyryp,tirshilikten túıgenderin túımedeı támsilderge syıdyryp jibergen. Óziniń til órnegi men tásildik, stıldik naqyshyn da qyp-qysqa mátindermen naqtylap beredi.
«Prolog» atty ańdatpasyndaǵy avtordyń aıtpaǵyna qulaq salsaq: «..Árbir túni túsimde kókten túsip kele jatqan úzik-úzik shyǵarma mátinderin kórdim,aptanyń juma kúni kitaphanaǵa kelip mahabbat týraly roman oqıtyn eles boıjetkenniń árýaǵy tósegimniń basynda turdy, aıaǵy joq, kóıleginiń etegi jelbirep ushyp júretin sulý qyz jymıyp kúldi, jumaqtyń bosaǵasynan oryn tepken Jeńisbek dosym muńaıyp qarady, sý perisiniń altyn qabyrshaǵy kózimdi qaryqtyrdy, qulpynaı qosylǵan balmuzdaq satatyn Vera táteı álemimniń turǵynyna aınaldy, bul mazalaǵan mýza bolar degen ártis tanysym, men qaıdaǵyny aıtpaǵyn dep kúlip edim»(4 bet).Kádimgi baıandaý, biraq esitken qulaqqa tosyn keıipkerler taǵdyry eleń etkizedi. Oqýǵa degen qumarlyǵyń artady.Avtordyń ishki jan dúnıesindegi arpalys, shyǵarmashylyq shabyt izdep shalyqtaýǵa shaq qalǵan sátteri, jazmyshtyń syılaǵan darynyn dáripterlik, dálelderlik jazýǵa degen mahabbat, ǵashyqtyq, bári-bári bas keıipker-avtordyń kórkem mátin ishine enip , tutasyp ketken monologymen berilgen . Romandaǵy avtorlyq keńistik,sújettik ýaqyt, ýaqytqa tán stıl, obrazdar ómiri, rýhanı orta ,t.b búgingi qazaq prozasyndaǵy ortaq kórkemdik qubylysty tanytady.
Týyndyny tutastandyryp turǵan Lıranyń 1-shi jaqtan baıandalatyn monologtary ádettegi áńgimeleýge uqsamaıdy. Roman árqıly taǵdyrdy tirek etkenmen ondaǵy oqıǵa jelisteri ortaq oıǵa qurylǵan.Bir ǵana avtor-keıipkerdiń alysta qalǵan aýyldaǵy balalyq shaǵy (kózinde kól-kósir muńy bar sary qyz) men qaınaǵan qala tirshiligindegi búgingi taǵdyry qos relstiń baǵytyndaı qanattas damyp otyrady. Onyń bári keıipkerdiń oqshaý oılarymen, sanasyndaǵy mıstıkalyq qıalmen qanattanyp, taratyla baıandalady. Oı aǵymy arqyly órbıtin búgingi ómir kórinisteri eske alý men elestetý kategorıalarymen kómkerilgen. Qazaqtyń kórkem prozasyna J.Aımaýytovtyń «Eles» áńgimesi arqyly kórkemdik aınalymǵa túsken bul tásil qazir de búkil shyǵarmany shyrmap alatyn alpaýytty ádebı ádis-aılaǵa aınaldy. Eles pen elestetý syndy beıneleý quraldary basym «Kelinshektalda» aýyr oqylatyn psıhologıalyq mátin mol. Avtordyń sóz saptaýy dástúrli, qalyptaǵydaı qabyldanǵanymen aıtary alabóten. Máselen: «Sol kúni meni Qaramuryn tastap ketti. Ekeýmiz úı ishinde ashqursaq úsh táýlik otyrdyq, eshkimnen qaryz suramadym, olardyń aqshasyn berip turyp qynjylǵan júzin kórgim kelmedi ...Sol kúni aqshanyń shyn máninde qojaıyn ekenin jáne jer betindegi adam dep atalatyn tirshilik ıeleri onyń quly ekenin amalsyz moıyndadym» (6 b). Mine, kóp kórinistiń, kóp sózdiń qajeti joq, naqty búgingi ómirdiń naqyshtary men fılosofıasy. Jáne olarǵa sonshalyqty kóp júk artpaı-aq jáı ǵana eki aýyz qarapaıym sózben «sileıte synaǵan». Árbir sóılem, ár abzasynda aýyl ómiri de qalanyń qym-qýyt tirshiligi de órnek alyp, astarly oıǵa, metaforalyq mazmunǵa ıe. Kishkene ǵana mátinde kesek-kesek oılar tuspalmen tujyrymdalyp, kúrdeli ómir kórinisteri men keıipkerlerdiń qıyn taǵdyrlary mıstıkalyq realızm arqyly eles beredi. Úzik-úzik oqıǵalar men oqshaý oılar sheber óristelip, bir mátindeı minsiz oqylady. «Aqyldan góri erkeligi basymdaý, ózi ǵana emes, ertegi keıipkerleri de ómir súretin, jaqsylyq bılik qurǵan shaǵyn álemi bolýshy edi, ájesin qaraly top úıden shyǵaryp áketken kezde sol ǵalamshar birjola kúırep qaldy» (8 b). Áje beınesimen birge ketken erkelik, ertegi ómiri sap tyıylyp, onyń ornyna kitap keıipkerlerimen syrlasý , Abaıdy oqyp tanýǵa degen talpynystyń týǵany sóz bolady. Kóshedegi oryndyqtan oryn alǵan «...qaıyr surap tapqan aqshasyna satyp alǵan araqty bótelkesimen urttap iship, rahatqa batqan» alpysqa taıanǵan qańǵybasty, «ózgelerdi birneshe mınýt buryn esinen shyǵaryp » súıisken qyz ben jigitti, «jeteginde tumyldyryqsyz, salpytumsyq, tyqyr júndi doberman ıti» bar bóksesi bólekshe úlken semiz áıeldi beıneleý arqyly búgingi ómirdiń shynaıy kórinisteri beriledi. Munda ótken-ketken tarıh ta, kóz aldynda ótip jatqan búgingi kórinister de ,tipti teledıdar, búgingi aqparattar tasqynynda eshqandaı taldaý-talǵamsyz ótip jatqan habar-osharǵa deıin biri qalmaı avtordyń nazaryn aýdaryp otyrady. Sóz arasynda aıtylyp qalatyn oqys oqıǵalar jıi ushyrasady.
Roman «Alma aǵashynyń qudaıy», «Qulpynaı qosylǵan balmuzdaq», «Jańbyrly kúni», «Ajal ekinshi ret aınalyp soǵar ma eken?..», «Qosh, Kúnekeı!», «Qulpynaı qosylǵan balmuzdaq 2», «Ýaqyt», «Ýaqyt 2», «Sý perisiniń zıraty», «Mahabbat týraly roman», «Sákó, sý jáne Andersenniń ertegisi», «Otyz úsh tal raýshan», «Mamyr aıynyń toǵyzy», «Aýylda» atty jeke attardan turatyn shaǵyn áńgimeler bolǵanymen olardaǵy oqıǵa ortaq jelige qurylyp, bas keıipkerdiń aınalasyna shoǵyrlanǵan. Ár áńgimesinde kórinis beretin kózinde kól- kósir muńy bar sary qyz - keıipkerdiń balalyq shaǵy , aýyldaǵy ómiri, máńgilik qımasy-ájesi men baqytty balalyqtyń bazaryn beıneleıtin qulpynaı qosylǵan balmuzdaq satatyn Vera táteıi týraly ápsana-áńgimeler únemi úzeńgiles júrip otyrady . «Epılogtaǵy» :eki ýaqyt pen keńistiktiń, eki urpaq pen eki mentalıtettiń - qala men dala ómiri, ondaǵy adamdar tirshiligi ádemi ertegi stılinde beriledi:
Júregińdi shymyr etkizetin oqys oqıǵalar men tosyn tabıǵatty tirshilik ıeleriniń qulazyǵan ómirleri, jan dúnıelerine maza bermegen azaptary, búgingi rýhanı toqyraýdan týyp jatqan qoǵamdyq qas
