6-8 maýsym kúnderi Germanıanyń Berlın qalasynda Eýropa qazaqtarynyń kishi quryltaıy ótti. Eýropa qazaq qoǵamdary federasıasy men Berlın qazaq qoǵamynyń uıymdastyrýymen ótken alqaly basqosýǵa Atajurttyń sálemin jetkizip, biraz aǵaıyn qatysyp qaıtty.  Atalǵan jıynda Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵy atalyp ótkenin estip, «Er Jánibek» qorynyń vıse-prezıdenti Jeńis Túrkıa myrzamen áńgimeleskenbiz.

– Berlınde ótken Eýropa qazaqtarynyń quryltaıy nesimen erekshelendi?

– HH ǵasyrdyń basyndaǵy qıly kezeńderde Altaı aýyp, Pámır asyp, Túrkıaǵa jetken atalarymyzdyń urpaǵy bul kúnde kóptegen Eýropa memleketteriniń turǵyny bolyp otyr. Olardyń jyl saıyn bas qosyp, bazynasyn aıtyp, bir-birimen qaýyshyp jatýy, árıne, qýantarlyq jaǵdaı.  Ulybrıtanıa, Fransıa, Germanıa, Vengrıa, Avstrıa, Shveısarıa, Shvesıa, Danıa, Norvegıa, Nıderlandıa, Túrkıa syndy on eldegi etnıkalyq qandastarymyz bas qosqan bılyǵy jıyn joǵary deńgeıde uıymdastyryldy. Eýropa qazaq qoǵamdary federasıasynyń prezıdenti Ábdýlhaıým Kesıjı myrzanyń sózimen aıtsaq, bul shara, eń aldymen, Eýropadaǵy qazaq jastarynyń tili men dinin umytpaýy úshin, bir-birimen jete tanysýy úshin, Atajurttaǵy aǵaıynmen qaýyshý úshin qajet eken. Sheteldegi qazaqtar túgili ózimizdegi jastardyń ulttyq qundylyqtardy umytyp bara jatqanyn eskersek, Eýropadaǵy aǵaıynnyń bul qadamyna «bárekeldi» degennen basqa aıtarymyz joq.

– Alqaly bas qosýǵa Qazaq elinen kimder qatysty?

– Bizdiń eldiń ókilderin Dúnıejúzi qazaqtary  qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Talǵat Mamashev myrza bastap bardy. Delegasıa quramynda  M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjanov, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Álibek Asqar, Qazaqstan Halqy assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Eráli Toǵjanov, Qazaqstannyń halyq ártisi Maqpal Júnisova, «Er Jánibek» qorynyń prezıdenti Mahsut Temirbaev , «SK-Astana» koperatıvtik qor dırektorynyń orynbasary Ásel Shildebaeva,  «Daryn» jastar syılyǵynyń ıegeri, sýretshi Gúlnazym Ómirzaq, dástúrli ánshi Araı Asqapqyzy jáne «Seriler» toby qatysty.

– Qandaı is-sharalar ótkizildi?

– Atajurttaǵy aǵaıyn men Eýropadaǵy baýyrlarymyz «dóńgelek ústel» basynda pikir almasty. Onda Qazaq eliniń qazirgi jaıy, damý joly, Eýropadaǵy jas urpaqtyń bolashaǵy, olardyń Atajaurtpen baılanysy sóz boldy. Sondaı-aq, «Sezim shýaǵy» sýret jáne kitap kórmesi, fýtbol týrnıri, Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna arnalǵan «Asyq atý», qazaqsha kúres oıyndary men «Ana tilim – paryzym» atty jas jetkinshekter arasyndaǵy saıys ótti. Marqum Mustafa Shoqaı babamyzdyń basyna baryp, zıarat ettik.

Bir aıta keterligi, quryltaıdyń osyndaı mazmundy ótýine Qazaqstannyń Germanıadaǵy elshisi Nurlan Onjanov pen  Berlındegi qazaq qoǵamynyń basshysy Beshirethan Malabahan aıryqsha atsalysyty. Súıinshi suraıtyn bir jaıt, elshi Nurlan Onjanovtyń muryndyq bolýymen Berlın qalasynan Qazaqstan Respýblıkasynyń ekonomıkalyq jáne mádenı ortalyǵy ashylypty. Bul, árıne, Eýropadaǵy qandastarymyz úshin qazaqtyń ulttyq qundylyqtaryn pash etetin qarashańyraq bolatyny sózsiz. Qazaqstan halqy assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Eráli Toǵjanov myrza aldaǵy kúnde sheteldegi qazaq dıasporasymen qoıan-qoltyq jumys jasaıtyndaryn aıtyp, aǵaıynnyń kóńilin bir serpiltip tastady.

– Ózińiz ne túıip qaıttyńyz?

– Baıqaǵanym, ondaǵy aǵalarymyzdyń shyr-pyr bolyp jyl saıyn quryltaı ótkizip jatýyna, eń aldymen, urpaq máselesi sebep bolyp otyr. Jasyratyny joq, kóp sandy qarakóz baýyrlarymyz óz tilderinen aıyrylyp bara jatyr eken. Al qýantarlyǵy barlyǵy da ár salanyń tizginin ustap, qajetti maman bolyp qalyptasypty. Menińshe, ǵylym-tehnıkasy damyǵan Eýropa jurtymen istestik baılanystarda birinshi kezekte qandastarymyzǵa nazar aýdarsaq, solardyń atajurtymen tyǵyz qarym-qatynasta qyzmet atqarýyna jaǵdaı jasasaq nur ústine nur bolar edi. Árıne, Eýropadaǵy az qazaqty túp qotaryp elge ákele qoıý múmkin emes shyǵar. Tipti sol memleketterde turyp-aq, Qazaq eliniń shashbaýyn kóterip, kári qurylyqtaǵy bir otaýymyz bolyp tursada artyq emes. Tek kózden tasada júrgen aǵaıyndy kóńilden óshirip almasaq bolǵany da... Aıtpaqshy, bizdegi qazaq saıttarynyń barlyǵynda latyn qarpindegi nusqasy bolǵany durys eken. Alysta jatqan aǵaıyn tek ǵalamtor arqyly ǵana Atajurttyń tynys-tirshiligimen tanysyp otyr.

– Er Jánibek batyrdyń 300 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar jyl basynan beri dúrkirep ótip jatyr. Erteń Astana qalasynda aıtys ótetin kórinedi. Endigi atqarylatyn is-sharalar jóninde aıta ketseńiz...

– Iá, jyl basynan beri «Er Jánibek» qorynyń uıtqy bolýymen biraz sharalar atqaryldy. Konferensıalar ótti, kitap shyqty, Respýblıka saraıynda konsert ótti. Rixos qonaq úıinde as berildi. Endi, mine erteń Astanada Beıbitshilik saraıynda  kásipker Tolqyn Aqanuly men aıtysker aqyn Dáýletkereı Kápulynyń uıymdastyrýymen jáne Astanadaǵy kásipker azamattardyń qoldaýymen halyqaralyq aqyndar aıtysy ótedi. Bas júldege temir tulpar tigip otyrmyz. Al 19 maýsymda Eýrazıa ýnıversıtetinde «Máńgilik el ıdeıasy jáne Er Jánibek batyr» atty halyqaralyq ǵylymı konferensıa ótkiziledi. Buǵan qosa, Qoıandy aýylynda belgili jazýshy Jádı Shákenulynyń uıymdastyrýymen qazaq kúresinen jastar arasynda beldesý bolyp, as ótkiziledi. Maýsymnyń 21-22 kúnderi babamyz  jatqan SHQO, Jarma aýdany, Ortabulaq jerinde kólemdi as beriledi. Onda qazaq kúresi, aqyndar aıtysy, at báıgesi jáne ózge de ǵylymı-mádenı is-sharalar ótkizilmek.

– Áńgimeńizge rahmet!

Áńgimelesken Haziret Ábdilda