Parlament májilisiniń depýtaty Muhtar Tinikeevtiń Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń burynǵy depýtaty Nıkolaı Polevoıdy uryp, balaǵattaǵan vıdeosy, sońǵysynyń «siz meni depýtat ettińiz» degen sózi áleýmettik jelide jıi talqylanǵan taqyryptardyń biri boldy.
Taıaýda ınternette taraǵan daýly vıdeoǵa qatysty BAQ-qa jaýap bergen Muhtar Tinikeev muny «eki jyl burynǵy qaljyń» dese, Nıkolaı Polevoı «bala kezden dosy Tinikeevpen ekeýiniń arasyndaǵy jeke másele» dep túsindirdi. Keıbir jergilikti BAQ «vıdeonyń bıylǵy jeltoqsannyń ortasynda túsirilýi múmkin» ekenin jazdy.
Biraq Polevoıdyń vıdeoda «ózin depýtat etken adamdy moıyndaýy» bir kezderi basqa bir saıasatkerdiń Tinikeevti «parlament májilisiniń depýtattyǵyn 100 myń dollarǵa satyp aldy» dep aıyptaǵanyn kóptiń jadynda jańǵyrtty. Sot aıyptaýshyny sol sózi úshin Tinikeevke 5 mıllıon teńge moraldyq ótemaqy tóleýge mindettegen edi.
Vıdeo ınternette jarıa bolǵan jeltoqsannyń 20-synan soń bir kún ótkende Muhtar Tinikeevtiń «júregi syr berip, aýrýhanaǵa túskeni» málim boldy. Májilis depýtaty Gleb Shegelskııdiń aıtýynsha, «densaýlyǵyn teksertý úshin Germanıaǵa barýǵa daıyndalyp júrgen Tinekeev, sóıtip ushaq bıletin qaıta ótkizýge májbúr bolǵan». Senat depýtaty Qýanysh Sultanov májilistiń etıka jónindegi komısıasy bul máseleni arnaıy jıynynda Tinikeevti qatystyra otyryp qaraıtynyn aıtqan.
BASTAMASHYL DEPÝTAT
Sovet Odaǵy ydyrar qarsańda Qaraǵandy shahterlarynyń ereýili kezinde belsendi retinde erekshelenip, kóp uzamaı Qazaq SSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtatyna aınalǵan Muhtar Tinikeevti keıbir basylymdar «eń belsendi depýtattardyń biri» retinde sıpattaıdy.
Baspasózge bergen suhbattarynda ózin «qarapaıym halyqtan shyqqan depýtat» obrazynda kórsetetin Muhtar Tinikeev 2000 jyldardyń basynda depýtat quqyǵyn qarapaıym azamattardyń quqyǵynan bóle-jarmaý úshin zańda kórsetilgen «depýtatqa qol suqpaýshylyqty» alyp tastaý jóninde de bastama kótergen.
Muhtar Tinikeev 2008 jyly Nursultan Nazarbaevtyń týǵan kúni qarsańynda Astana qalasynyń ataýyn «Nursultan» dep ózgertý jóninde depýtat Sát Toqpaqbaevtyń bastamasyn qyzý qoldap, Qazaqstan prezıdentin Sankt-Peterbýrg qalasyn salǵan Birinshi Petr patshaǵa teńegen.
Jol polısıasynyń «zańsyz áreketteri», júrgizýshilerge salynatyn aıyppul men «Samuryq-Qazyna» kompanıasy qyzmetkerlerine jáne sheteldik legıoner sportshylarǵa tólenetin jalaqynyń tym kóptigi jaıly pikirleri qarapaıym halyqqa unamdy kóringen. Áleýmettik jelini belsendi paıdalanatyn ol tanymal boksshy Gennadıı Golovkınmen túsken fotolaryn jıi jarıalaıdy, biraq 2016 jyldyń jazynda Aqtóbede bolǵan ekstremıster shabýylynan keıin áleýmettik jelilerdiń biri «Vkontakteni» Qazaqstanda qoldanýǵa tyıym salýdy usynǵan.
Ol «úkimet ornynan ketsin» dep málimdegen sırek depýtattardyń biri. Biraq bul málimdemesi prezıdent Nursultan Nazarbaev saıasatyna qarsy emestigin izinshe túsindirip te úlgergen. Muhtar Tinikeev 2008 jyly Nursultan Nazarbaevtyń týǵan kúni qarsańynda Astana qalasynyń ataýyn «Nursultan» dep ózgertý jóninde depýtat Sát Toqpaqbaevtyń bastamasyn qyzý qoldap, Qazaqstan prezıdentin Sankt-Peterbýrg qalasyn salǵan Birinshi Petr patshaǵa teńegen.
«AQ JOLMEN» ARAZDASÝ
Saıası sarapshylar Muqtar Tinikeev parlamentte uzaq otyryp, «kilem astyndaǵy oıyndaryna qatysatyn depýtatqa» aınaldy dep sýretteıdi. 1990 jyldardyń basynda, parlamenttiń ókileti kúshti kezde Nursultan Nazarbaev úkimet músheligine usynǵan keıbir tulǵalardy bekittirmeýge bir top depýtattarmen birge qol jetkize alatyndaı múmkindigi boldy dep sanaıdy.
Muhtar Tinikeev Qazaqstannyń saıası sahnasynda 2000 jyldardyń bas kezinde opozısıalyq «Aq jol» partıasynyń teń tórasy Bolat Ábilevpen sottasyp kózge tústi. Ózimen bir ýchaskeden saılaýǵa túspek bolǵan Bolat Ábilevtiń baspasóz betinde «Muhtar Tinikeev depýtat mandatyn aldyńǵy saılaýda 100 myń dollarǵa satyp aldy» degen sózi uzaqqa sozylǵan daýǵa sebepker bolǵan edi.
Opozısıalyq kúshter bul daýdy bılik saılaý qarsańynda ádeıi ýshyqtyrdy dese, Muhtar Tinikeev «jalǵan aqparat taratqan Bolat Ábilevke keshirim suraýǵa bir aı merzim bergenin, saıasattyń esh qatysy joqtyǵyn» aıtqan. «Tek ózin ǵana emes, Qaraǵandy oblysyndaǵy 145 myńǵa jýyq saılaýshysyna da jalǵan aqparat taratyp, kir keltirip otyr» degen ol ar-ojdan zalalyn 10 mıllıon dollarǵa baǵalap sotqa júgingen. Muhtar Tinikeevtiń talap-aryzy boıynsha Bolat Ábilevtiń ústinen eki is qozǵaldy. Ábilevke 5 mıllıon teńge aıyppul salynyp, bir jarym jyl bas bostandyǵynan shartty túrde aıyrý jazasy kesildi.
Muhtar Tinikeev pen Bolat Ábilevtiń soty saıası ózgerister tusynda mańyzdy sanalǵany sol kezdegi aqparat mınıstri, «Aq jol» partıasynyń múshesi Altynbek Sársenbaıulynyń «Aq jol» partıasyna tosqaýyl retinde baǵalaǵanynan da baıqaldy. Ol «Bolat Ábilevtiń jalǵan aqparatyn» jarıalaǵany úshin sotqa tartylǵan birneshe baspasózdi qorǵaı jazǵan hatynda «Muhtar Tinikeevtiń jarıa saıasatker retinde keı pikirlerge tózimdi bolýy tıis» ekenin aıtqan edi.
2006 jyldyń basynda Altynbek Sársenbaıuly qastandyqpen óltirilgen soń májilistiń sol kezdegi depýtaty Amalbek Tshan saıasatkerdiń ólimine qatysty parlamentte jabyq tyńdaý ótkizý týraly usynys jasaǵanda qarsy bolǵandardyń biri Muhtar Tinikeev edi. Keı depýtatar «halyqty odan saıyn dúrliktirmeıik» dese, Muhtar Tinikeev áriptesterine «osydan bir jyl buryn Shahtınskide 35 shahter opat bolǵan kezde nege osylaı kóterilmedik? Nege parlamenttik tyńdaý ótkizbedik?» degen edi.
Alaıda arada eki jyl ótkende, 2008 jyly qańtar aıynda Qaraǵandy oblysyndaǵy «Abaı» shahtasynda jarylys bolyp, 30 shahter qaza bolǵanda depýtat Muhtar Tinikeev májiliste másele kótermeı, onysyn BAQ-qa «komısıa jumys istep jatyr» dep qana túsindirgen.
«PARTIANYŃ SOLDATY»
Azattyq tilshisi Nıkolaı Polevoıdyń shýly vıdeoda Muhtar Tinikeevke qarata «meni depýtat ettińiz» degen sózine oraı «depýtattyq qyzmetke qol jetkizý joldary» týraly birneshe sarapshydan surastyryp kórgen edi.
Qaraǵandylyq qoǵam belsendisi, 2004 jyly Muhtar Tinikeev pen Bolat Ábilevtiń sotyna kýáger retinde qatysqan Aıtqoja Fazyl «depýtat bolý úshin joǵarydan tirek kerek ekeni qazir eshkimge qupıa emestigin» aıtady.
- Oblystyq máslıhat depýtattary oblys ákimdiginiń, al parlament depýtattary prezıdent ákimshiliginiń tizimimen ótedi. Mundaı «polevoılar» men «tinikeevter» óte kóp, - deıdi ol.
Parlament májilisiniń burynǵy depýtaty Serikbaı Álibaev Ortalyq saılaý komısıasyn uzaq jyldar basqarǵan Zaǵıpa Balıeva 1999 jylǵy májilis saılaýynan keıin depýtattarǵa «Qalaı kelgenderińdi umytpańdar!» dep eskertkenin eske alady.
- Ol kezde parlamentke bılik kedergisine qaramastan on shaqty depýtat bolsa da, halyq tańdaýymen ótetin. Al qazir máslıhattarǵa da, májiliske de kezdeısoq adam depýtat bola almaıdy, - deıdi ol.
Al májilistiń qazirgi depýtaty Vladıslav Kosarev Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń burynǵy depýtaty Nıkolaı Polevoıdyń «meni depýtat ettińiz» degen sózin «týra maǵynada túsinbeý kerek» dep sanaıdy.
- Tinekeev tájirıbeli depýtat bolǵandyqtan saıası mektepten ótkizip, jumysty qalaı isteýdi kórsetip, shynyqtyra alatyndaı jaǵdaıy bar, -deıdi ol.
Vladıslav Kosarev áriptesi Muhtar Tinikeevti «prınsıpshil, eńbekqor jáne ar-ojdanyn bıik qoıatyn adam» dep sıpattaıdy. Azattyq tilshisi barynsha habarlasýǵa tyryssa da, depýtat Tinikeevten komentarı alý múmkin bolmady.
Kezinde «Nur Otan» partıasynyń soldatymyn» dep málimdegen Muhtar Tinikeev Qazaqstan parlamentinde shırek ǵasyrǵa jýyq depýtat qyzmetin atqaryp keledi.
Avtor: Asylhan Mamashuly
Derek kóz: azattyq.org
