Qadirli Alash balasy!  Qazbektiń aıtyp otyrǵanynyń bári ras. Jazýshy Oralhan Bókeı esimi jyl ótken saıyn urpaq sanasynda jańǵyra bergeni jón ǵoı dep, osynaý kúndelikti qaıta jarıalaǵandy durys kórdim. Bul dúnıe budan 10 jyl buryn «Jas Alashta» sodan keıin «Kentavr» gazetinde jaryq kórgen bolatyn.

Qurmetpen, Maraltaı.

 

Oralhannyń belgisiz mahabbaty:«Kóńil kúndeliginen» shyqqan syr

...Sonaý 1993 jyldar edi. Dúnıe dúrbeleń, jýrfaktyń stýdentteri kúndelikti nan tabýdyń qareketimen jumys izdep, redaksıa jaǵalap ketken kez. «Jas qazaq» óńkeı jalańaıaqty panalatty. Marqum Nurlan Máýkenuly – bar redaktorymyz edi. QazMÝ-degi ustazymyz Amantaı Shárip – orynbasary. Jaýapty hatshymyz Bolat Úsenbaev – ol da aqyn! Biraz ýaqyt Gúlnár Salyqbaevamen de birge qyzmet ettik. Biz de «osal» emespiz, óńkeı aqynbyz. Keýdemizge nan pisip júrgenmen, shala ekenbiz ǵoı (qazir qarasam, árıne). Aramyzdaǵy eń tájirıbelimiz – Jaras pen Bolat qana. Saǵyndyq bizge «shal» bolǵanymen, jýrnalısıkada «saryaýyz balapan»; dýdarbas Maraltaıdyń Jazýshylar odaǵynyń jertólesi men lıftilerge kezek túnep júrgen kezi. Osyndaı kúnniń birinde, umytpasam, 1993 jyldyń 21 qazany, Maraltaı №5 jataqhanadaǵy bólmemizge ekpindeı kirip keldi de: - Men Odaqtyń podvalynan Oralhannyń kúndeligin taýyp aldym! – dedi entigip. Bárimiz japatarmaǵaı úńilip jatyrmyz. Ózimiz «obshıı» ataıtyn qalyń dápter. Muqabanyń ishki betine, joǵary buryshyna qıǵashtap «Kóńil kúndeligi» dep jazylǵan. Onyń astynda «1985 jyl» degen tańba. Jazý Oralhannyń qoltańbasy.  Kezek-kezek alyp oqımyz. Ne degen tereń sezim deımiz. Ásirese, qyzdyń jazýy qandaı jatyq!  Kúndeliktiń Jazýshylar odaǵynyń podvalyna qaıdan tap bolǵanyn árqıly jorımyz. Toqtamymyz – kúndelikjazýshynyń («Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktorynyń) jumys ústelinde bolǵan da, keıin aıaq astynan (Úndi jerinde) qaıtys bolǵan soń, eski-qusqy zattarmen syrtqa shyǵarylyp tastalǵan.  ...Bul kúndelikti jýrfaktyń biraz stýdenti (bizdiń tustastarymyz) oqyp shyqty. Ásirese, qyzdar qatty áserlenetin. Tabylǵan oljanyń ıesi Maraltaıdyń baǵy asty. Onyń ár jerde bir qonyp, dárýishtik ómir keship júrgenin aıttym ǵoı, bir kúni maǵan qarap: - Qazeke, men osy dápterdi joǵaltyp alarmyn. Saǵan amanat etip, saqtaı turýǵa bersem qaıtedi? Biraq, suraǵan kezimde qaıtararsyń , - dedi. Sonymen, áıgili jazýshy men jumbaq qyzdyń jan syry túsken kúndelik meniń qupıa shıfrly dıplomat-portfelimde jyldan artyq saqtaldy. Stýdenttik kanıkýlda úsh myń shaqyrym jol júrip, Aq Jaıyqty da jaǵalady. Ózim de bul dápterge ábden baýyr basyp ketken edim. Bir sózin ózgertpeı, dál osy kúıinde jarıalasa da, bas-aıaǵy bútin tamasha shyǵarma bolarlyq dúnıe ǵoı degen oı keletin. Tek qana «názik jandy qyzdyń keıingi ómiri qalaı boldy, ol qalaı qabyldaıdy, jazyqsyz jannyń jazylmaǵan jarasyn tyrnap, qupıasyn jalpaq jurtqa jarıa qylý adamshylyqqa jata ma?» degen oılar toqtatatyn. «Jazbany siz ben menen basqa eshkim oqymaýy tıis. Bul ekeýmizdiń aramyzdaǵy syr» degen ótinishi taǵy bar... ...Jýrfakty támamdap, aýylǵa attanǵaly jınalyp júrgen kúnderdiń birinde bólmeme Maraltaı kirip keldi. İshim «qylp» ete qaldy, sebebi men onyń kúndelik jaıly umytyp ketkenine senimdi edim. - Qazeke, baıaǵy amanat esińde me? - «Amanatqa qıanat bolmaıdy», árıne, esimde, - dep, jyldan artyq jalǵyz ıemdengen kúndelikti qaıtaryp bergenmin. İshimnen «joǵaltyp almasań jarar-dy» degen qaýpim de boldy. Sondyqtan kúndelikti óz qolymmen, barynsha dál qaıtalap, útir-núktesin de ózgertpeı kóshirip aldym. Sol kezde Almatyda kóshirme apparyt joq (álde jańa kelip jatqan kezi me eken), kserokóshirmesin ótkizip alýdyń reti kelmedi, soǵan ókinemin.  Sarǵaıǵan qyrkúıektiń sońyna qaraı keletin jazýshynyń týǵan kúni qarsańynda qupıa kúndelikti jarıa qylǵan durys shyǵar dep sheshtim. Tek qana etıkalyq sebeppen qyzdyń esimin, jeke basyna qatysty keıbir derekterdi ózgertkenimdi, qysqartqanymdy moıyndaımyn. Qalǵany sol qalpynda, oqyrman. 

 Qurmetpen, Qazbek QUTTYMURATULY

Aǵa! Men sizben buryn oısha sóılesetinmin, endi qaǵaz júzinde de bel baılap otyrmyn, sondyqtan bul maǵan ońaıǵa túsip otyrǵan joq. Meniń sóz saptasyp sizge nemese sizdiń keıipkerlerińizge uqsasa tańǵalmańyz, óıtkeni, men ajyramastaı bolyp sizdiń geroılaryńyzben bite qaınasyp ketkenmin. ...Men sizdi jazýshy dep qana tanyǵanym joq. Sizben ońasha áńgimelesip, aqyldasyp, keıipkerlerińizben pikirlesemin. Árıne, muny bireý estise, ne oqysa, kúler edi, ne maǵan jany ashyr edi. Siz túsinedi degen úlken senimmen jazyp otyrmyn. Esińizde me, men sizge: «Eger kitapty joǵaltpasam kelmes edim» , - degen sózim? Shynynda da solaı. Jurtshylyqtan, kez-kelgen adamnan «aqyndar, ánshiler, jazýshylar qandaı adamdar?» dep suraı qalǵan kúnde olar mindetti túrde : «Olar ózderi mahabbat deıdi , dostyq deıdi, t.b. biraq, olar ásheıin kóp pendeniń biri, tipti qarapaıym pendelerden de artyq qylmys jasaıdy» dep jaýap bereri sózsiz (kúndeliktiń osy jerinde búkil qazaqqa belgili aqyn týraly keńirek aıtylypty – Q. Q). ...Esikten kirgennen bizdi qoıarǵa jer tappaı, ushyp turyp, qol berip... kishipeıildiliktiń de shekten shyqqan túri boldy. Árıne, men muny sizge jáı aıtyp otyrǵanym joq (túsinip te otyrǵan shyǵarsyz). Jalpy, adamdardy syrttaı ǵana syılap, syryn bilmegen durys eken, áıtpese, tabynyp júrgen adamyńnyń pendeshiligin kórgende, oǵan, tipti jalpy adam balasyna degen kóńilińiz sýyp qalady eken. Sonymen, kitap joǵaldy. Kitap oqıdy-aý degen qyzdardan surap kórdim. Eshqaısysy almaǵan, kórmegen. Al, men ol kitapty kúnde paraqtap, kórip otyramyn. Ásirese, renishti kúnderi. Kelesi kúni jeńgem meni qydyrýǵa jibermeı qoıdy. Al, meni podrýgam shaqyrǵan. Ne isteımin úndemeı túnerip júrdim. Kitap joq. Bul jeksenbi kúni bolatyn. Kelesi kúni úıdegi qyzben birge ınstıtýtqa kettim. Aldyma kitaptardyń bárin jaıyp tastap otyrmyn, oqysam basym aýrady. Bir kirdim, bir shyqtym. Bir kezde táýekelge bel baılap, oqystan sizge telefon soqtym. Ar jaǵyn ózińiz bilesiz, sóıtip sizben de jaqyn tanysyp aldym (qıalılyǵymnyń arqasynda).Arty nege soǵatynyn kim bilsin? Biraq osy kúnderi sergek, birtúrli qorǵaýshym bardaı sezinip júrmin. (Osy tusta kúndelik ıesi óziniń týǵandary jaıly, baýyrlary haqynda, bala kezdegi keıbir kúlkili oqıǵalar jaıly áńgimelepti. Ony men qysqartyp tastadym – Q.Q.) ...Balalyqtan sýyp bara jatqan sıaqtymyn. Úlkenderden aýlaqtap ózimshe tuıqtala bastadym. Bir jaqqa, áıteýr bas aýǵan jaqqa qashqym keledi...Jyldar ótti: 10 klass. Mektep bitiretin kezeń taıap qaldy (qutylatyn ýaqyt) 2 shilde kúni ýralap... Oılamaǵan jerden «ınázdyń» stýdenti bolyp shyǵa keldim. ...Almatyǵa kelgeli eki jyl ótti. Dostar de barshylyq. Biraq, sol dostardan da maǵan, meniń janyma laıyq jylýlyq joqtaı. Joqtaı emes-aý, tipti joq. Tek jalǵyz syrlasym «Jetim bota». Meniń kóńilim de jetim...Bir nárse jetispeıdi. Ne? Bilmeımin, bilmeımin, bilmeımin... Qansha dalanyń qyzy bolsam da, sol dalanyń syryn bilmeıdi ekem. Tek oısyz ústinen tapaı berippin. Oılap, oılap zorǵa degende osyny taptym. Onda da sizdiń kitabyńyz arqyly. Maǵan Altaı men Mańǵystaýdyń tabıǵaty bir-birine kereǵar bolsa da, egiz, uqsas sekildi. Álde ózim barmaǵan Altaıdy oqý arqyly Mańǵystaýymdy taýyp alǵannan ba eken? Meniń bireýge erkelegim kep turatyn, kimge, áıteýir bireýge, meni túsinetin bireýge ... Ol.... Olmen ony jańylmasam tapqan sekildimin. Ol – siz... siz ekensiz. Sondyqtan, men jeti aǵamnan, týystardan tappaǵan jylýlyqty, meıirimdilikti, baýyrmaldyqty, bárin, bárin sizden izdeımin. Men munyń bárin jazbasam, sizge jetkizýge ekeýmizdiń de ýaqytymyz jetpes edi. Biz ózimizdi qorshaǵan ortaǵa táýeldimiz ǵoı, olar bizge táýeldi bolmasa da. ...Aǵa! Jalǵyz janashyrym siz bolmaqsyz. Maǵan bul dápterdi oqyp bolǵannan keıin qaıtip berseńiz eken. Eshkimge kórsetpessiz. Sizden bir ótinerim – aǵa, meni de, ózińizdi de óz-óz qalpymyzda saqtasańyz eken! Adam júregin sýytý ońaı da, oǵan qaıta jylý berý qıyn eken. Árıne, mende gramatıkalyq qateler bar shyǵar jáne men kóbinese óz dıalektimde jazǵan shyǵarmyn. Biraq siz júrekpen túsinýge tıissiz. Jazbany siz ben menen basqa eshkim oqymaýy tıis. Bul ekeýmizdiń aramyzdaǵy syr. Aǵa, sizdiń qaryndasyńyz Mánshúk az da bolsa, baqyty ómir súrgen eken. Týǵan baýyrynyń meıirimine bólenip, syr jasyrmaı bóliskenge ne jetsin! Meniń bala kezimde kórshimiz kıik balasyn asyrap, «Botakóz» degen at qoıǵan. Keıin ózderi soıyp jep qoıdy. Sol kıiktiń beıshara laǵy esimnen shyqpaı qoıdy. Men de sol sekildimin. İshki janym adamdardan bezip, basqa dúnıeni izdeıdi.

Aınalaıyn Marjan!

Seniń aǵyńnan aqtarylǵan syr-namańdy oqyp shyǵyp, beıkúná, náp-názik, qyp-qysqa, biraq uzaq ǵumyryńnyń kýágeri boldym. Munyń ózi maǵan degen senimińniń (sezimińniń dep aıta almaımyn) ushyp jetken alǵashqy qarlyǵashy sekildi. Sen alǵash kelgende tula boıyńda tunyp turǵan tazalyqty , eptep qıalshyldaý, eptep áserlengishteý, biraq kózi jumyp kólge sekirer batyldyǵyńmen, táýekel túbi jel qaıyq dep, bekem bekiner, ómirdiń tek shýaǵyn ańsaıtyn kóńilińniń kóleńkeden (ókinishke oraı ómirde kóp kezdesetin) úrkek tartar minezińen habardar bolǵan edim. Sen maǵan jańadan aıaqtanǵan maraldyń qozyqasy sekildi, adam balasy qol jumsaǵandy qoıyp, suǵyna qaraýǵa da aıaıtyn aıaýly názik sáýle syndy áser qaldyrdyń. Men, shynynda da «Jetim botadaǵy» Aqbota tirilip kelgendeı , «Aǵa» dep rıasyz erkelegendeı ári qýandym, ári qoryqtym... Taptaýǵa qımaıtyn jasyl jaılaý sekildi jas ómirińe meniń jazǵandarym áser etse, kómektesse, jiger berse, mine osy jeter biz sekildi qaqsaldarǵa. Seniń erteńińdi bal ashyp boljaı almaımyn. Tek bir ǵana tilek – osynaý taza da tákappar qalpyńda máńgi kóz aldymda qalsań deımin. Men mundaı jazbany eshkimge (esh hatqa jaýap) jazbaýshy edim, sondyqtan da roman jazǵannan álde qaıda qıyn boldy. Eshkimniń aldynda jaqsy kórinýge tyrashtanbaǵan basym, seniń aldyńda da bar minez-qulqymmen qalǵym keledi. Bir sharshaý bar, jalyǵý bar, túńilý bar, senbestik bar boıymda. Sebep?...Bilmeımin...

O.Bókeı. 2.VII. 85 j. Aǵa! Sizdiń jazbańyzdy oqı otyryp, dúnıede shyn qýanysh, shyn baqyt bar ekenin sezindim. Óıtkeni, meniń janymynyń kiltin tapqan siz boldyńyz. Siz meni bar kóńilmen aqtaryla (eriksiz) saırattyńyz (tuńǵysh ret). Sizge budan basqa eshnárse artyq aýyz aıta almaımyn. Sebebi, meniń aıtpaǵymdy aqbota aıtyp qoıdy. Sizdiń árbir sózińiz maǵan qýat beredi. Aǵa prosto slov net! Aǵa, sizdiń «dos bolaıyq» dep aıtqan sózińiz meni tolǵandyrady da oılandyrady. Meni kópshilik jurttar óńimnen ishki sezimimdi baıqaı bermeıdi. Siz sol sózdi aıtqannan bastap, qandaı ekenin ózim de bilmeımin, áıteýir jan dúnıemnen belgisiz bir sezim týyp tolqyp kettim. Áli de... «Dos» degen sózdiń shyn maǵynasynda óz úninde tuńǵysh ret estip, sezgennen shyǵar, bálkim. Men   úıge jetkenshe de, keıin de oılandym. Bul sózdi ózimnen ózim qyzǵandym. Múmkin men dos bola almaıtyn shyǵarmyn ...biraq, aǵajan, men sizdi ózińizdeı bolmaǵanmen túsinýge tyrysamyn. Aǵa, sizdiń boıyńyzda (meniń aǵalarymynń maǵan degen sezimederiniń shashyrandy bólshekterin jınaqtap, jáne soǵan taǵy da ústemelep jylýlyq qosyp, maǵan ádeıilep bireý jibergen sekildi) men shýaqtaýǵa jetetindeı jylýlyq bar. Meniń ómirge degen kózqarasym álsiz, ornyqsyz. Taıanyshty kerek etedi. Keıde oıǵa shomyp otyryp, múmkin osynyń bári tús shyǵar dep qorqamyn. Eshkim meni oıatpasa eken dep tileımin. Osylaı jaqsy tústiń, meni zaryqtyrǵan tústiń jeteginde qalǵı bersem eken dep oılaımyn. Aǵa, sizdiń jazbańyzdy árbir kishkentaı áripter ashyp qalǵan kezde úlken nur sáýlesin shashyp, meni qaryp túsedi. Meniń barlyq taǵdyrym sol áripterdiń qalqasyna kirip jasyrynǵandaı. Múmkin mundaı jazbany tuńǵysh ret alǵannan shyǵar, bilmeımin... Aǵa, men sizdi qoıarǵa jer tappaımyn. Sizdi qashanda eleńdep izdep turam, qanshama jabaıy bolsam da... Aǵa!

Men sizge kúndelikti berem dep oılap edim, sizben áńgimelesemin dep júrip umytyp ketippin. Sońsoń qaıtadan jazyp otyrmyn. Aǵa, men kún ótken saıyn bir-birimizdi joǵaltyp alatyndaı qorqamyn. Budan buryn meniń rýhanı daǵdarysqa ushyraǵanymdy bilesiz. Sol apattan qutqaryp alǵan siz bolatynsyz. Siz andaǵy jazýlardy túsinbeı otyrǵan bolarsyz. (Qyz dápterdiń shetine eki aýyz fransýzsha sóz jazǵan, sony aıtyp otyr – Q.Q) Onyń qysqasha mazmuny sizdiń óz sózińiz: «Men – Jer Shary sıaqty...japadan jalǵyzbyn». Oǵan men: «Men de ózimshe jeke- dara juldyzdyń birimin» dep jaýap qaıtardym. Aǵa, men osy ómirde kóp pendelerdiń biri sıaqty emes, ózimniń jeke-daralyǵymdy saqtaǵym keledi. Árıne, sizdiń kómegińiz qajet. Tek, aǵa, meni aıaı kórmeńiz, qaıta meni túsinińiz. Meniń sizge degen sezimimdi ózim de túsinbeımin, tek áıteýr, sizge qatty arqa súıedim. Sonda ǵana qurdymǵa qulamaıtynyma senimdimin.

Marjan!

Seniń jazǵanyńdy «óldim» degende ejiktep (saýatsyz adamdaı) oqyp shyqtym-aý. Tipti ár sózdi jyǵa ajyratpasam da oqymaı-aq túsine, túısine beretin sekildimin. Óıtkeni , sen men úshin sýretshi bolmasa da búkil adamzat uǵyp, túsinetin keremet polotno, ádemi peızaj nemese «Alenýshka» ispetti, bir qaraǵanda-aq janyńdy jaılaýǵa bastar sıqyrly kúsh, syńǵyrly kúlki, móp-móldr tazalyǵyńmen uǵynyqtysyń. XX ǵasyrdyń aıaqtalar shaǵynda osyndaı – últra kıim, azanda jaýǵan aqsha qardaı uıańdyǵymen jarasqan qazaq qyzdary qalǵanyna qýanamyn jáne onyń amandyǵyn Táńirden tileımin. Bul asyǵys ta asaý dúnıede bireýge erkin erkeler óris tapsań, shynshyl kóńilmen jan syryńdy aqtarǵyń kelse – Ol Men . Ylǵı da ýaqyty jetpeı pysynap, sharshap, shaldyǵyp, dúnıeniń bar-barlyǵyna nemketti qarap qajyǵan aǵańdy oqta-tekte túrtip oıatyp, áldeqashan jat bolyp, qosh-qoshyn aıtqan jastyǵyna qoltyǵynan demep jeteleseń – onda-búginde júregim aınyp umyta bastaǵan tvorchestvoǵa qaıta qýat bergendeısiń be?.. Siz ben bizdiń aramyzda tabıǵı túrde jalǵanǵan, basqanyń kózine kórinbeıtin, kórse de túsinbeıtin, jibek názik jip – úzilmes úmittiń myqty rýhy ispetti. Sońǵy jyldary jalǵyz janymdy jaralaǵan qaıǵy ústime quıa salǵan las batpaq syqyldy edi, etpetimnen túsip, eseńgirep jatqanymda áldekim kelip taza sezimmen tazarta bastady. Kózimdi ashyp, «Qudaı –aý, bul kim?» dep, tańyrqaı qarasam – Aqbota beınesindegi Óziń ekensiń.

P.S. Ekeýmiz, báribir bir nárseni, eń kerek , onsyz bolmaıtyn nárseni baıqamaǵan, elemegensip júrmiz. Shyndyǵynda, sonyń ózi jaqsy. Al, túbi oǵan da jolyǵarmyz.

Aǵa!

Sanamda, kóz aldymda turyp aldyńyz, ketpeı qoıdyńyz. Saǵat ekiden asyp ketti, basqalar uıqyda, men erteńgi emtıhanǵa daıyndalǵansymaq bolyp otyrmyn. Jol-jolda áripterdiń arasynan da jarysyp siz qalmaı qoıdyńyz. Ne istep jatyr ekensiz Siz?! Álde uıyqtaı almaı, aýryp, azapqa túsip jatyr ma ekensiz? Meni oıladyńyz ba? Biraq, ondaı kezderde sizdiń janyńyzda bola almaımyn ǵoı. Taǵdyr solaı – Cess la vie – se lá vı (oqylýy). Aǵa, men sizdiń ómirińizdi bilgim keledi. Qyzyqqannan emes. Sizdiń janyńyzdy tereńirek túsingim keledi. Tas Aqbotaǵa aıtsa: «Siz jumbaq jansyz», - dep, men sizge aıtqym keledi: Ras, Tas sekildi sizdiń de ómirden jalyǵa bastaǵanyńyz anyq, biraq, qandaı, qalaı?

9.1985. Marjan!

...Meniń uıyqtaı almaı, aýryp, azap shegip júrgenim ras. Túni boıy dóńbekship shyǵyp, kúndiz jumysqa barǵanda nemese kóshege shyqqanda «bóri aryǵyn bildirmes» dep, «Kerbuǵydaı kerilip» shyǵa kelemin. Meniń sál tuıyqtaý, sál jumbaqtaý bolyp kórinetinim, sol bir aýyr qaıǵydan áli de qulan -taza aıyǵa almaı, muńnyń shyrmaýynda júrgenimnen shyǵar. Áıtpese,   sebep-saldarsyz «ólem» dep, ómirge kelgenine ókinip júrgen men joq. Áli de jazsam degen oıym bar; áli de bala súıip, urpaq qaldyrsam degen arman bar. «Qalaı, kimnen?» - mine, osy osy suraqtyń jaýabyn sheshýge eńsemdi basqan zirkil zil mursat bermeı tur. Onyń barlyǵyn tereńdep aıtýǵa Siz ben Bizge jaǵdaı kerek, ońasha otaý kerek, ıa senim otaýy kerek. Taǵdyr jazsa...oǵan da oryn tabylar. Endi biraz kúnde elińe attanasyń. Kóriskenshe kún jaqsy bolsyn deımin. Kóp tentek bolma...Asyǵys ta asý ómirdiń aǵysyna qasaqana qarsy júzgende ǵana izdegen zatyńdy taba alasyń. Al, Siz ben Bizdiń aramyzda Ýaqyt atty tereń de aǵyndy ózen bar. Odan júzip ótý qolymyzdan kele qoıar ma eken?... Endigi jaýap-jazbany sen aýyldan kelgende kútem.

O.B. 16.VII.85 j. Aǵa!

Samolette de, poezda da, mashınada da sizdi bir sát te bolsyn esimnen shyǵarmaı, jol boıy damylsyz oılap keldim. Gýrevke jetkenshe «Jetim botany» taǵy da oqyp shyqtym. Almatydan ári qashyp, ári qımaı attandym. ..Qımaǵanymnyń sebebi sizge túsinikti bolar...al, qashýymnyń sebebi talaı ret jaýyz nıetti adamdardyń qolyna túse jazdap, áreń qutyldym. Sonyń bári meniń júregimde jigitterge degen yza-kek ornata bastady. Qyz bolyp týylǵanyma ókindim. Qara jumys istegenimniń arqasynda aman qalyp júrmin... Munyń bárin men sizden eshteńe jasyrǵym kelmegennen aıtyp otyrmyn. Aýylǵa da keldim. Bári shý-shý etip qarsy alyp, amandasyp jatyr, al men báribir sizdi oılaýmen boldym. «Qyz jat jurttyq » degen osy shyǵar.

22.07.85.

Aǵa!

Sizden alysta júrgen saıyn sizdi oılaýmen boldym. Siz qazir Altaıda júrgen shyǵarsyz. Al, men úıde tekten tek jatyrmyn. Keshke kınoǵa baramyn. Klastas qyzdar keldi. Al, basqa ýaqytta ońasha qalǵanda sizdi oılaımyn. Aldaǵy taǵdyrymdy oılap mazasyzdanamyn. Qazir Ǵ. Músirepovtyń «Ulpanyn» oqyp jatyrmyn... Meniń aldymda eki aıyrylǵan bitispes, qarama-qarsy eki ómir joly bar, men sonyń birin tańdaýym kerek. Bilmeımin. Qıyn...qıyn...

30.VII.85.

Aǵa! Men qazir sizdi burynǵydan da kóp, on ese, júz ese kóp oılaımyn. Sizben aqyldasamyn, syrlasamyn, sóılesemin, biraq uryspaımyn. Tún qanshama qysqa bolsa da uıyqtaı almaı, jyndanyp kete jazdaımyn. Sońsoń sharshap baryp uıyqtap ketemin. Odan soń kóretinim de kileń azapty tús. Kún jańa shyǵyp kele jatqanda taǵy oıanyp ketemin, sol oıanǵanyma qýanam. Óıtkeni tań atsa azapty tústen de qutylam. Revmatızmniń áseri bolsa kerek. Jaqynda tuzdy ystyq sýmen emdelýge júretin shyǵarmyn (buıyrsa!...)

2 avgýst, 1985 jyl.

 

Aǵa!

 

Búgin sizdi kórip amandyǵyńyzǵa kóz jetkizgim kelip tur. Siz bar bolsańyz – men de barmyn... Aǵa, sizdi qatty saǵyndym! Biraq jaqyndap ketsem renjitip alam ba dep oılaımyn. Sizge degen saǵynyshymdy joldaıtyn aq qusym bolsa ǵoı. Terezeden kirip, sizdiń ıyǵyńyzǵa qonyp otyryp, meniń saǵynyshymdy jetkizer edi- aý. Aǵa, men sizge jetsem burynǵy tentektigimdi qoıar edim. Mamam búgin aýyryp qaldy. Estigen boıda júgirip baryp istemegen ádetimdi istep, tizesine basymdy qoıyp jylap aldym. Keıingi kezde buryn ózim qulaq qoımaǵan áńgimelerdi siz úshin dep tyńdaı júretin boldym.

Avgýst

Aǵa!

Endi bir aıdan keıin, buıyrsa, sizdi de kóretin shyǵarmyn. Soǵan deıingi kúnder jyljymaıdy-aq. Búgin bolnısadaǵy alǵashqy kúnim. Jaman bastalmaǵan sıaqty. Endi jatyp alyp sizdi oılaǵannan basqa sharýa joq. Sizden alystaǵan saıyn bolashaq jaıly jıi oılaımyn. Aǵa, men sizidi súıemin, biraq... Osyny oılap, oıym onǵa bólinedi. Endi ne bolsa sizben uzaq ta ashyq áńgimelesken durys bolar. Bul bir jaǵynan alyp qaraǵanda saý basqa saqına tileýshilik bolar edi. Basqa da amalymyz joq qoı.

Aǵa!

Osy ýaqytqa deıin oıym onǵa bólinip bir sheshimge kele almaı azaptanyp keldim. Endi ne bolsa sizben ashyq –tereń sóılesm deımin. «Bıyl jazdan beri qatty ózgerdiń»,- deıdi jeńeshem, «aqyl kiripti». Ómirge nalyp, ókpe aıtarym joq, ne de bolsa kónip aldym.

(Osy jerden kúndelik úziledi. Kúndeliktiń arasynda tórt búktelgen tórt paraq hat shyqty. Bul da Marjannyń qolymen jazylǵan – Q.Q)

Aǵa!

Aǵa, men sizge eń qorqynyshty, eń sumdyq, ishimde merez bolyp qatqan aýyr syrdy aıtpaq edim, aıta almadym, aıta almaıdy ekenmin. Óıtkeni ol siz oılaǵandaı emes. Ondaı bolsa ózimnen kórer edim ǵoı. Kimnen kórerimdi bilmeımin... Qudaıdan ba?... Men ózimniń sizdi súıýge haqym joq  ekenin bilip turyp, sizge umtyldym. Men ózimniń osyndaı ekenimdi Sizge jetkize almadym, kezinde. Siz bilgennen keıin baryp aıtýǵa jeńilirek bolady dep oılap edim. Jeńil turmaq eki ese qaıǵyǵa batyryp jiberdi: siz eshteńe bilmeı turǵanda buıdany úzip ketýge bolar edi. Al, meniń olaı etý qolymnan kelmedi. Sizdiń menen áldeqaıda alysta, bıik shyńda turǵanyńyzdy kóre tura, qolymdy sozyp tyrmysa berem, nege?! Bilmeımin...

Aǵa! Siz meniń janymdy túsiner eń jaqyn adamym bolsańyz da men ózim jaıly aıta almaımyn. Birinshiden, meniń ondaı sumdyqty (moıyndap tursam da) aıtýǵa aýzym barmaıdy. Ekinshiden, kóz kórip, qulaq estimegen sumdyqty estirtýge sizdi qımadym. Óıtkeni, Siz «beker aıttyń» dep ókinesiz, qudaı aqyna ókinesiz... Bilmeımin, meniń dúnıege kelgenim Qudaıǵa unamaǵan shyǵar.

Aǵa! Siz meni aıamańyz! Men 13 jyldan beri, ómir boıy, jar qushyp, bala súımeı ótetin taǵdyryma kóngenmin. Mende balalyq shaqta bolǵan emes. Bir kúni soqqan daýyl bárin de ushyryp áketken...men onda kúnásiz perishte edim... Áke-sheshem boıjetken (syrtymnan qur jyltyraǵan) túrime qarap máz, qur keýdem syryldap, áreń jer basyp tiri júrgenimdi qaıdan bilsin! Jıǵan jasaýlarynyń da sol búktelegen qyry jazylmaı tozatynyn da sezbeıdi! Aǵa! Siz meniń salqyndyǵyma renjip, kinálamańyz! Meniń jaǵdaıym betime shirkeý bolyp turǵanda, men Sizdi saǵyna turyp, saǵynbaımyn; qushqym kep turyp, qusha almaımyn. Óıtkeni mundaı jantúrshigerlik sumdyq eshqandaı tarıhta da, kitapta da jazylmaǵan. Laıym jazylmaǵaı da – ondaı nárse kúndelikti oqıǵıǵa aınala kóremesin! Dos túgili, dushpanyma da bermesin. Sondyqtan, Aǵa, siz menen ol jaıly surap qınamańyz. 20 jasqa endi shyǵatyn bolsam da, bolary bolyp, boıaýy sińip qoıǵan qart adam sıaqtymyn. Baqytty saǵattarym turmaq, baqytty mınýttarym da bolmaǵan eken. Ómirim toly óksik, bir saryndy ótip keledi. Ómirden jalyqtym. 13 jyl burynǵy sýret kóz aldymnan ketpeıdi... Meniń jazyǵym joq edi, endi eriksizden eriksiz jazyqty – kúnáli bolyp shyǵamyn...Qudaı ne de bolsa tyrnaǵyn myqtap batyrdy. Erteńgi jarqyn bolashaǵy joq, kóńilsiz jaı keship jatqan jaǵdaı bar, Aǵa! Kimdi qarǵaıyn. ...meniń barlyq qaıǵym osynda jatyr. Men, sirá,  endi, Sizden qol úzip kete almaıtyn sıaqtymyn.... «At aınalyp qazyǵyn tabady». Eń bolmaǵanda telefon soǵyp turǵym keledi. Meni siz ǵana túsinetin...

(...Osy jerden hat ta támam bolady. Kúndelik avtorynyń odan arǵy taǵdyry maǵan beımálim. Bálkim jazýshyny jaqynyraq biletinder bul oqıǵanyń barysynan habardar da shyǵar. Sol bir áldeqashan ótip ketken oqıǵadan qalǵan myna kúdelik – jylap qalǵan bir mahabbatyń tarıhy sekildi. Qudaıǵa ǵana aıan, eki adamǵa ǵana ortaq syrdy jalpaq jurtqa jarıa etip jazyqsyz jannyń júregine jazylmas jara salsam, keshirim suraımyn... Meniki Oralhan atty jumbaq planetanyń bylaıǵy jurqa belgisiz, bizge ǵana kezdeısoq(bálkim kezdeısoq emes) aıan bolǵan bio syryna jaryq túsirý ǵana... – Q.Q.)

Abai.kz